Szarlej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy dzielnicy Piekar Śląskich. Zobacz też: Szarlej – wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. inowrocławskim, w gminie Kruszwica.
Herb Piekar Śląskich Szarlej
Dzielnica Piekar Śląskich
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miasto Piekary Śląskie
Data założenia XIV wiek
W granicach Piekar Śląskich 1934
Populacja (2007)
• liczba ludności

8420
Położenie na mapie Piekar Śląskich
Położenie na mapie
50°22′47″N 18°56′40″E/50,379722 18,944444
Portal Portal Polska

Szarlej (niem. Scharley; 1934-35 Szarlej-Wielkie Piekary) – najstarsza dzielnica Piekar Śląskich[1], dawna osada górnicza[2]. Znajduje się w niej Urząd Miasta, Wojewódzki Szpital Chirurgii Urazowej oraz siedziba Radia Piekary.

Nazwa[edytuj]

Pochodzenie i znaczenie nazwy Szarlej nie jest jednoznaczne. Według jednej z teorii nazwa Szarlej pochodzi od demona zwanego „Szarlenem[3]” lub „Szarlejem”.

Samo miasteczko czy dzielnica nazywana jest przeklętym. podobno ma to związek z wydarzeniami paranormalnymi dziejącymi się tam każdego roku w święto zmarłych. często mówi się o zaginięciach szczególnie w grupie wiekowej od 14-16 roku życia. Legenda głosi bowiem, że każdy człowiek urodzony w Szarleju w dniu swoich 18 urodzin zostanie powołany do „Wiecznego życia”. Stanie się wtedy demonem lub aniołem i posili szeregi jednej z armii[potrzebny przypis].

Z kolei niemiecki językoznawca Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Dolnym i Górnym Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako najstarszą nazwę miejscowości wymienia „Szary ley” podając jej niemieckie znaczenie jako „Grauerde”, czyli „Szara ziemia”[4]. Według tego wywodu nazwa oznacza w języku polskim „lej w ziemi o szarej barwie[4][5] i związana jest z dziurami w ziemi powstałymi po wydobyciu węgla – szybami, którymi górnicy zjeżdżali w dół po urobek.

Do opinii tej przychylił się także górnośląski ksiądz i pisarz Konstanty Damrot w swojej pracy o nazewnictwie na Górnym Śląsku wydanej w 1896 roku w Bytomiu gdzie wymienia dwie nazwy polską Szarlej oraz zgermanizowaną Scharley notując „Nach der sage soll den Ort ein gewisser Szary, Szarek (...)”[5].

Historia[edytuj]

Scharley in Oberschlesien, litografia Ernsta Wilhelma Knippla, przedstawiająca odkrywkową kopalnię rudy cynku Scharley w Szarleju, około 1855 r.
Budynek I Liceum Ogólnokształcącego w Szarleju zaprojektowany przez Karola Schayera

Osadnictwo na terenie obecnego Szarleja sięga co najmniej czasów kultury łużyckiej[1]. W XIV wieku istniała tu już osada górnicza. Na terenie dzielnicy czynne były liczne szyby kopalń rud żelaza i metali nieżelaznych: „Wilhelmine”, „Otto”, „Szarlej” i „Nowa Helena”.

1 stycznia 1896 roku Szarlej został oddzielony od Piekar, zarządcą nowej gminy Szarlej został Niemiec Wilhelm Taube[6].

23 lutego 1919 roku w Szarleju zawiązało się gniazdo Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” na Górnym Śląsku, które w 1920 roku liczyło 265 członków[7]. 1 kwietnia 1934 roku Szarlej został ponownie połączony z Wielkimi Piekarami w gminę Szarlej-Wielkie Piekary[8], po czym 3 września 1935 nazwę zmieniono na Piekary Śląskie[9].

Zabytki[edytuj]

  • Kaplica Matki Bożej – Maria Hilf
    • wzniesiona w 1905 przez rzemieślnika z Bytomia, w miejscu śmierci jego córki zabitej przez złoczyńców, na granicy Piekar i Bytomia, zbudowana w stylu neogotyckim, nad wejściem widnieje napis: Maryjo Wspomóż – Erbaut Maria Hilf, to miejsce upamiętnia także postój wojsk króla Jana III Sobieskiego idącego na odsiecz Wiednia, w 1922 nastąpił podział Górnego Śląska, pierwsze granice były dość płynne i bywało, że w nocy starano się je przesunąć, przez to kapliczka raz znajdowała się na terytorium Niemiec, raz zaś na terytorium Polski, obecnie mocno zaniedbana

Przypisy[edytuj]

  1. a b Żydek 1972 ↓, s. 27.
  2. Górny Śląsk i Zagłębie w dawnych opisach. Wiek XIX. Andrzej Zieliński (wybór, wstęp i opracowanie). Katowice: Śląsk, 1984, s. 124. ISBN 8321604285.
  3. J. Drabina, Historia Bytomia 1254-2000, Bytom 2000, s. 51.
  4. a b Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch’s Buchhandlung, 1888, s. 73.
  5. a b Konstanty Damrot: Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung: mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen: Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde. Beuthen: Verlag von Felix Kasprzyk, 1896, s. 61.
  6. Żydek 1972 ↓, s. 184.
  7. „Encyklopedia powstań śląskich”, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, s. 562, hasło „Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” – dzielnica Śląska”.
  8. Dz. U. Śl. z 1934 r. Nr 10, poz. 2.
  9. M.P. 1935 nr 201, poz. 229.

Bibliografia[edytuj]

  • Konrad Żydek: Od Pecare do Piekar Śląskich. Opowieść o dziejach Piekar Śląskich. Stanisław Wilczek (red.). Piekary Śląskie: Nakładem Komitetu Obchodów 900-lecia Piekar Śląskich, 1972.