Ryszard Dyrgałła

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ricardo Dyrgalla
Ryszard Wincenty Dyrgałła
Ilustracja
kapitan pilot kapitan pilot
Data i miejsce urodzenia 5 kwietnia 1910
Szarlej
Data i miejsce śmierci 3 sierpnia 1970
São José dos Campos, Brazylia
Przebieg służby
Lata służby 1939–1945
Siły zbrojne Roundel of Poland (1921-1993).svg Polskie Siły Powietrzne
Jednostki Dywizjon 303
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Późniejsza praca RAE, FAdeA, CITEDEF
Odznaczenia
Krzyż Walecznych (od 1941) Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami Medal Lotniczy (trzykrotnie)

Ryszard Dyrgałła vel. Ricardo Dyrgalla (ur. 5 kwietnia 1910 w Szarlej, zm. 3 sierpnia 1970 w São José dos Campos) – inżynier lotniczy i pilot polskiego pochodzenia, który po II wojnie światowej wyemigrował do Argentyny, gdzie stał się pionierem w dziedzinie badań nad silnikiem rakietowym.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Ryszard Dyrgałła podczas pokazów szybowcowych w 1936 r.

Ryszard Dyrgałła studiował w Gdańsku, na Wydziale Lotniczym Politechniki Gdańskiej, gdzie w 1937 roku uzyskał tytuł inżyniera lotnictwa[1]. Został pilotem, pokonując na szybowcu kilka europejskich rekordów, w tym wysokości i odległości[2]. W lipcu 1932 roku uzyskał uprawnienia instruktora szybownictwa[3]. Po ukończeniu studiów pracował w Instytucie Badań Technicznych Lotnictwa w Warszawie jako pilot. Brał udział w imprezach sportowych, wykonywał pokazy akrobacji szybowcowej. Podczas jednego z takich pokazów, w czerwcu 1935 roku w Rumi, musiał skakać ze spadochronem z szybowca CW-7[4].

W 1937 roku opublikował podręcznik dla pilotów szybowcowych pt. "Pilot szybowcowy", wydany przez Zarząd Główny Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej (LOPP).

Po wybuchu wojny w 1939 roku został zmobilizowany do polskich sił powietrznych, służył w 1. Pułku Lotniczym[1]. Po klęsce wrześniowej 27 czerwca 1940 roku dotarł do Wielkiej Brytanii gdzie otrzymał numer służbowy P-0689[5] i służył w „No. 1 Photographic Reconnaissance Unit RAF”[2].

Po wojnie Dyrgałła pozostał w Wielkiej Brytanii, gdzie pracował w „Rocket Propulsion Group”, działającej pod kierownictwem Alexandra Duncana Baxtera w siedzibie Royal Aircraft Establishment, w celu zbadania niemieckiego uzbrojenia. Miał okazję zbadać, wśród innych zaawansowanych systemów, jeden z napędu rakiety V2 oraz Enzian[2].

Dyrgałła przed rakietą „AM-1 Tábano”.
Podręcznik "Pilot szybowcowy" z 1937 r. autorstwa Ryszarda Dyrgałły

W połowie 1946 roku (w związku z tym, że rząd Argentyny starał się zatrudnić techników w celu promowania nowych technologii w kraju), za pośrednictwem ówczesnego pułkownika argentyńskiej Armii Julio Pedro Hennekensa, Dyrgałła został zaproszony do pracy w Argentynie wraz z jego bratem Brunonem oraz polskimi inżynierami: Czekalskim, Antonim Kowalczewskim, Stawowiokem i Apolinarym Żebrowskim[2][6].

Posiadając podręczniki i notatki dotyczące systemów niemieckich, które studiował, Dyrgałła przybył ze swym bratem pod koniec 1946 roku i dołączył do „Instytutu Techniki Lotniczej” w Córdobie, gdzie pracował do 1951 roku, we współpracy z „Działem Technicznym Generalnej Dyrekcji Produkcji Wojskowej”[2].

Pracowali tam także niemieccy inżynierowie, którzy pod kierownictwem Kurta Tanka, odpowiedzialni byli za silniki odrzutowe. W 1948 roku Dyrgałła opublikował swoją pierwszą książkę, kompilację badanych przez niego systemów, którą nazwał „Aeromóviles como Cazas-Robots”[7][2].

W sierpniu 1947 roku utworzono Dział Specjalnych Projeków nr. III, Instytutu Aerotechnicznego, a kierownictwo zostało powierzone Dyrgalli. Dział miał za zadanie studiowanie i rozwijanie zdalnie sterowanych pojazdów i silników rakietowych, opartych na pocisku rakietowym Enzian[8]. Jednak wraz z innym polskim inżynierem, Stanisławem N. Kulczyckim, Dyrgałła całkowicie przeprojektował niemiecką rakietę, w tym silnik rakietowy. Pocisk, nazywany „AM-1 Tábano”, był jak Enzian częściowo zbudowany z drewna i ważył około 300 kg. Jego maksymalna prędkość wynosiła 850 km/h i wystrzelony z samolotu na wysokości 5000 metrów mógł przelecieć odległość 60 km. Był to pierwszy argentyński silnik rakietowy[2].

W 1951 roku Dyrgałła wyjechał do Buenos Aires, gdzie pracował dla wytwórni wojskowej w Acassuso (broń i amunicja specjalna), która dzisiaj nosi nazwę „Instituto de Investigaciones Científicas y Técnicas para la Defensa” (CITEDEF)[2].

W kwietniu 1952 roku Dyrgałła wstąpił do „Towarzystwa Międzyplanetarnego Argentyny” (SAI), jedynej w tym czasie instytucji cywilnej w Ameryce Południowej, zajmującej się badaniami przestrzeni kosmicznej. W 1952 roku napisał nową książkę pt. „El desarrollo del motor-cohete en la práctica”, opublikowaną za pomocą SAI[2].

W 1958 roku został upoważniony do publikacji „El Primer Motor Rocket Argentino”, która została zaklasyfikowana jako tajna[2].

W 1960 roku rozpoczął pracę nad projektem „Proson M1", eksperymentalną sondą rakietową zaprojektowaną do zbierania informacji atmosferycznych i osiągającą wysokość 60 kilometrów (zewnętrzna granica stratosfery). Pomimo tego, że dokonano czterech udanych startów, w 1963 roku program ten przerwano, ponieważ uważano, że technologia jest już przestarzała[2][9][10].

Po zamknięciu projektu osiadł w Brazylii, gdzie uczył się w „Instytucie Technicznym Aeronautyki” (ITA) w São José dos Campos. Zmarł 3 sierpnia 1970 roku z powodu niewydolności serca[2].

Był żonaty z Reginą Lorenzo, z którą miał syna Antonio Alfonso, oraz córkę Maríę Isabel[11].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Bohaterowie z Aeroklubu Gdańskiego, 3inspace.com [dostęp 2019-04-19] (pol.).
  2. a b c d e f g h i j k l Pablo de León, Historia de la Actividad Espacial en la Argentina, p.48-57,94.
  3. KRONIKA SZYBOWCOWA. „Skrzydlata Polska”. 7/1932, s. 138, lipiec 1932. Warszawa: Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. 
  4. Z pokazów lotniczych w Gdyni. „Skrzydlata Polska”. 8/1935, s. 196, sierpień 1935. Warszawa: Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej. 
  5. Dyrgała Ryszard Wincenty, listakrzystka.pl [dostęp 2019-04-19] (pol.).
  6. Polonia argentyńska w latach 1939-1989, pdf
  7. El término „aeromóvil” se utilizaba en esa época para lo que se llamaría posteriormente „misil teledirigido”.
  8. Producción de armamento (1943-1955).
  9. A cincuenta años de un hito en la cohetería nacional.
  10. Cohete sonda Prosón M1.
  11. Diario Oficial del Ministério da Justiça.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]