Szczyty-Dzięciołowo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Szczyty-Dzięciołowo
Cerkiew Ścięcia Głowy św. Jana Chrzciciela
Cerkiew Ścięcia Głowy św. Jana Chrzciciela
Państwo  Polska
Województwo podlaskie
Powiat bielski
Gmina Orla
Liczba ludności (2010-12-31) 92[1]
Strefa numeracyjna (+48) 85
Kod pocztowy 17-106
Tablice rejestracyjne BBI
SIMC 0038327
Położenie na mapie gminy Orla
Mapa lokalizacyjna gminy Orla
Szczyty-Dzięciołowo
Szczyty-Dzięciołowo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szczyty-Dzięciołowo
Szczyty-Dzięciołowo
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Szczyty-Dzięciołowo
Szczyty-Dzięciołowo
Położenie na mapie powiatu bielskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu bielskiego
Szczyty-Dzięciołowo
Szczyty-Dzięciołowo
Ziemia52°44′29″N 23°21′28″E/52,741389 23,357778

Szczyty-Dzięciołowo (dodatkowa nazwa w języku białoruskim Шчыты-Дзенцëлово) – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie bielskim, w gminie Orla.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa białostockiego.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Nazwa wsi pochodzi od nazwiska znamienitego rusko-litewskiego rodu Szczytów (Niemirowiczów-Szczyttów h. Jastrzębiec), do których dobra te należały w XV w. i w pierwszej połowie XVI w.[2]. W XV w. właścicielem wsi pierwotnie zwanej Dzięciołowo był marszałek hospodarski Jakub Niemirowicz zwany Szczytem. Z tego czasu pochodzi nazwa Szczyty-Dzięciołowo, która została nadana w celu upamiętnienia właściciela i odróżnienia od innej wsi w ziemi bielskiej, również o nazwie Dzięciołowo, a należącej do Tarusów.

Po śmierci Jakuba Niemirowicza Szczyta (ok. 1493/1494 r.) dobra przeszły do jego syna marszałka hospodarskiego Jana Niemirowicza-Szczytta (zwanego również Janem Szczyttowiczem), a następnie jedynej córki Jana - Jadwigi. Przed 1525 r. Jadwiga Niemirowicz-Szczytt (Jadwiga Szczytówna) poślubiła dworzanina hospodarskiego Jerzego (Irzyka) Olechnowicza h. Leliwa, bratanka kuchmistrza wielkiego litewskiego Piotra Olechnowicza[3]. Wieś znajdowała się w posiadaniu ich potomków - rodu Irzykowiczów h. Leliwa - co najmniej do poł. XVII w.[4][5]

We wsi znajduje się ufundowana w 1785 roku przez Jana Walentego Węgierskiego herbu Wieniawa w obrządku unickim cerkiew parafialna Ścięcia Głowy Św. Jana Chrzciciela z dzwonnicą, otoczona murem kamiennym w 1850 (od 1839 roku cerkiew jest prawosławna). Jej wnętrze ozdabiały m.in. obrazy Augustyna Mirysa oraz bardzo cenna figura świętego Jana Nepomucena dłuta Jana Chryzostoma Redlera.

Po Walentym Węgierskim, wieś odziedziczył w 1796 roku usynowiony przez niego Antoni Wiewiórowski. Wzniósł on nowy dwór w Szczytach-Nowodworach, a następnie za zasługi dla wojska polskiego przed wyprawą Napoleona na Moskwę został mianowany przez Jana Henryka Dąbrowskiego na pułkownika narodowych wojsk polskich. Po śmierci Antoniego, dobra zostały podzielone pomiędzy jego synów: starszego Karola, który objął Szczyty-Nowodwory i młodszego Adolfa, który objął Szczyty-Dzięciołowo. Dwór w Dzięciołowie został zbudowany w 1819 roku i istniał do I wojny światowej. Granicą rozdzielającą dobra była, istniejąca do dzisiaj, murowana kapliczka. Następca Adolfa był Józef Antoni Wiewiórowski, który połączył dobra poprzez odkupienie w 1879 roku Nowodworów od Stefana, syna Karola Wiewiórowskiego. W czasie II wojny światowej potomkowie Wiewiórowskich, noszący nazwisko Ostasiewicz i Tymoszyccy zostali wywiezieni przez Rosjan do Kazachstanu i na Syberię.

We wsi od marca 2011 działa Centrum Edukacji i Promocji Kultury Białoruskiej „Szczyty” prowadzone przez Związek Młodzieży Białoruskiej.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Centrum Edukacji i Promocji Kultury Białoruskiej „Szczyty”

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. GUS. Bank Danych Lokalnych
  2. http://kamunikat.org/download.php?item=1938-1.pdf (str. 7, 26-28), zob. także: Jan Niemira.
  3. T. Jaszczołt, Ród Niemiry z Wsielubia - Niemirowiczowie i Szczytowie herbu Jastrzębiec do połowy XVI wieku, [w:] Unia w Horodle na tle stosunków polsko-litewskich, S.Górzynski (red.), Wydawnictwo DiG, Warszawa 2015, s. 205-208
  4. T. Jaszczołt, Ród Niemiry z Wsielubia - Niemirowiczowie i Szczytowie herbu Jastrzębiec do połowy XVI wieku, [w:] Unia w Horodle na tle stosunków polsko-litewskich, S.Górzynski (red.), Wydawnictwo DiG, Warszawa 2015, s. 205-208, 241
  5. o. G. Sosna, D. Fionik, Szczyty. Dzieje wsi i parafii, Białoruskie Towarzystwo Historyczne, 2005 (str. 44)
  6. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie. 2018-09-30.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]