Tadeusz Kulisiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tadeusz Kulisiewicz
Ilustracja
Tadeusz Kulisiewicz, fotografia, przed 1959
Data i miejsce urodzenia 13 listopada 1899
Kalisz
Data i miejsce śmierci 18 sierpnia 1988
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki rysunek
grafika
Epoka modernizm
Muzeum artysty Centrum Rysunku i Grafiki im. Tadeusza Kulisiewicza w Kaliszu
Odznaczenia
Order Budowniczych Polski Ludowej Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy II klasy

Tadeusz Kulisiewicz (ur. 13 listopada 1899 w Kaliszu, zm. 18 sierpnia 1988 w Warszawie) – polski grafik i rysownik.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Tadeusz Kulisiewicz
Tablica upamiętniająca grafika Tadeusza Kulisiewicza na domu w którym mieszkał przy ul. Mazowieckiej 7 w Warszawie (autor tablicy: Jerzy Sikorski)
Kamienica przy Mazowieckiej 7 w Warszawie z widoczną tablicą upamiętniającą grafika Tadeusza Kulisiewicza

Urodził się w Kaliszu, jako syn Walentego kowala i Marii z Popielińskich. Ukończył Państwowe Gimnazjum i Liceum im. Tadeusza Kościuszki w Kaliszu, w zbiorach którego znajdują się najwcześniejsze prace artysty. Studia artystyczne odbył w Państwowej Szkole Sztuk Dekoracyjnych w Poznaniu (1922–1923) i w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie (1923–1929), w pracowniach profesorów Miłosza i Mieczysława Kotarbińskich oraz Władysława Skoczylasa. Od 1926 należał do Stowarzyszenia Polskich Artystów Grafików „Ryt”. W latach 1933–1939 prowadził kursy rysunku w warszawskiej ASP w pracowni Mieczysława Kotarbińskiego. Od 29 sierpnia 1946 był profesorem nadzwyczajnym rysunku Akademii Sztuk Plastycznych w Warszawie[1], a 12 sierpnia 1950 został mianowany profesorem zwyczajnym grafiki[2]. W 1955 został członkiem-korespondentem Akademii Sztuki w Berlinie, a w 1965 otrzymał honorowe członkostwo Akademii Sztuk Pięknych we Florencji. Indywidualne wystawy prac artysty prezentowane były w licznych krajach Europy, Azji i obu Ameryk.

Był członkiem Rady Krajowej PRON w 1983[3]. W 1983 wybrany został w skład Krajowej Rady Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej.

Pochowany został na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera C39-2-6)[4].

Imieniem Tadeusza Kulisiewicza nazwano uliczkę na warszawskich Kabatach. Od grudnia 2019 do stycznia 2020 w Centrum Rysunku i Grafiki Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej prezentowano wystawę Mistrz i uczniowie. Tadeusz Kulisiewicz i tradycje warszawskiej grafiki warsztatowej[5].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

W 1926 Kulisiewicz odwiedził Szlembark, wieś w Gorcach. Od tego czasu powracał tam często przez całe życie. W latach 1928–1930 stworzył cykl drzeworytów poświęcony Szlembarkowi. W przeciwieństwie do modnej w latach 20. radosnej stylizacji góralszczyzny, ukazał świat Szlembarku w nastroju powagi i surowości. Drzeworyty Kulisiewicza wyróżniały się siłą ekspresji, monumentalizacją tematu. W okresie przedwojennym Kulisiewicz tworzył przeważnie drzeworyty. Prace swoje zestawiał w cykle monotematyczne. W ten sposób powstał zbiór szlembarski, złożony z czterech tek: „Szlembark” (1932), „Bacówka” (1932–1933), „Metody” (1934), „Wieś w Gorcach” (1935–1936), uzupełniony potem o zbiór rysunków „Szlembarskie rysunki” (1939)[6].

Okres wojny Kulisiewicz spędził w Krakowie i Szlembarku. W powstaniu warszawskim spłonęła jego pracownia, w tym 70 desek drzeworytniczych. Po wojnie zaniechał tworzenia drzeworytów i poświęcił się głównie rysunkowi i grafice miedziorytniczej – suchorytowi. W 1945 rysował ruiny Warszawy, tworząc cykl stu rysunków tuszem „Ruiny Warszawy 1945” pokazany w 1947 w Muzeum Narodowym w Warszawie i wydany w postaci wielkoformatowego albumu. Artysta sporządzał w terenie szkice ołówkowe, z których w pracowni powstawały rysunki tuszem.

W okresie powojennym w poszukiwaniu tematów artysta odbył wiele podróży m.in. do Niemiec, Belgii, Brazylii, Chin, Francji, Holandii, Indii, Meksyku, Włoch i ZSRR. Kilkakrotnie wyjeżdżał do Berlina Wschodniego, gdzie w teatrze Berliner Ensemble szkicował inscenizacje sztuk Bertolta Brechta: „Matki Courage i jej dzieci” (1949), „Kaukaskiego Koła Kredowego” (1954) i „Życia Galileusza” (1957). Następne podróże zaowocowały cyklami rysunków: z Czechosłowacji (1951), Chin (1952), Indii (1956), Meksyku (1957, 1958/1959), Wenecji (1958 i 1961), Brazylii (1963). W późniejszych cyklach zaczął pojawiać się kolor.

Oprócz rysunków Kulisiewicz tworzył także cykle suchorytów: „Żołnierze rewolucji i pokoju” (1948), „Bojownicy o wolność i demokrację” (1951), „Stalowe ptaki” (1965), „Kobieta” (1973/1974), „Macierzyństwo i matka” (1974) „Moja historia sztuki” (1975) „Krajobrazy spalone” (1979/1981), „Chiny” (1982) oraz „Ludzie Indii, Meksyku i Brazylii” (1982–1983).

W 1986 roku powołał fundację Stypendia i Nagrody im. Tadeusza Kulisiewicza promującą młodych artystów[7].

Na mocy testamentu wyposażenie jego warszawskiej pracowni przeszło na własność Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej w Kaliszu i w 1994 w Kaliszu otwarto Centrum Rysunku i Grafiki im. Tadeusza Kulisiewicza[8].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

  • 1928: I nagroda na Salonie Grafiki Polskiej w Warszawie
  • 1929: I nagroda na wystawie grafiki w Krakowie
  • 1929: II nagroda na Poznańskiej Wystawie Krajowej
  • 1933: I nagroda na Międzynarodowej Wystawie Drzeworytu w Warszawie
  • 1952: Nagroda Państwowa I stopnia za wybitne osiągnięcia artystyczne w dziedzinie grafiki[15][16]
  • 1954: Nagroda UNESCO na XXVII Biennale w Wenecji[17]
  • 1954: I nagroda w dziale rysunków na VI Biennale Sztuki w São Paulo[17]
  • 1965: Nagroda Ministra Kultury i Sztuki za prace eksponowane na wystawie centralnej „20 lat Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej w Twórczości Plastycznej”[18].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Mianowanie profesorem nadzwyczajnym rysunku ASP w Warszawie, muzeawielkopolski.pl [dostęp 2019-12-28] (pol.).
  2. Mianowanie na profesora zwyczajnego grafiki ASP w Warszawie, muzeawielkopolski.pl [dostęp 2019-12-28] (pol.).
  3. Trybuna Robotnicza, nr 109 (12961), 10 maja 1983, s. 6.
  4. Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze.
  5. RAK, Mistrz i uczniowie, w: Monitor Wielkopolski, 1(224)/2020, s.11
  6. Maciej Masłowski: Tadeusz Kulisiewicz, mies. „Arkady”, Warszawa 1937.
  7. Kulisiewicz Tadeusz · Artyści Kaliscy, artyscikaliscy.tarasin.pl [dostęp 2019-12-28].
  8. Małgorzata Jańczak (red.): Muzea Wielkopolski. Poznań: Kwartet, 2004, s. 41. ISBN 83-917016-5-4.
  9. M.P. z 1955 r. nr 91, poz. 1144 „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.
  10. M.P. z 1950 r. nr 6, poz. 58 – Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 lipca 1949 r. w sprawie nadania Orderu „Sztandar Pracy”.
  11. Wręczenie odznaczeń w Belwederze. „Nowiny”, s. 1, nr 200 z 22 lipca 1971. 
  12. Uznanie dla twórców kultury /w/ Trybuna Robotnicza, nr 170, 19 lipca 1984, str. 1-2
  13. Legitymacja potwierdzająca odznaczenie T. Kulisiewicza odznaką „Odbudowy Warszawy”, www.muzeawielkopolski.pl [dostęp 2019-12-28] (pol.).
  14. Wręczenie Złotego Medalu Calcutta Art Society prof. Tadeuszowi Kulisiewiczowi, www.muzeawielkopolski.pl [dostęp 2019-12-28] (pol.).
  15. Dziennik Polski, rok VIII, nr 176, (2639), s. 2.
  16. Zawiadomienie o przyznaniu Nagrody Państwowej I stopnia, www.muzeawielkopolski.pl [dostęp 2019-12-28] (pol.).
  17. a b Tadeusz Kulisiewicz Wystawa prac, Zachęta, Warszawa, marzec 1964.
  18. Zawiadomienie Ministerstwa Kultury i Sztuki o przyznaniu nagrody pieniężnej, www.muzeawielkopolski.pl [dostęp 2019-12-28] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Maciej Masłowski: Tadeusz Kulisiewicz, mies. „Arkady”, Warszawa 1937.
  • Maria Twarowska, Tadeusz Kulisiewicz. Charakterystyka stylu, „Nike” 1937, s. 162–179.
  • Maria Grońska, Nowoczesny drzeworyt polski, Ossolineum, s. 148–157.
  • Warszawa 1945 w rysunkach Tadeusza Kulisiewicza, Czytelnik, Warszawa 1947.
  • Zbiorowa wystawa grafiki i rysunków Tadeusza Kulisiewicza (katalog), Zachęta, Warszawa 1952.
  • Dziennik kubański, Krajowa Agencja Wydawnicza, Katowice 1984.
  • Matka Courage i jaj dzieci (Bertolt Brecht) Wydawnictwo Literackie, Kraków 1965.
  • Mutter Courage und ihre Kinder (Bertolt Brecht), Aufbau-Verlag, Weimar 1968.
  • Mutter Courage und ihre Kinder (Bertolt Brecht), Suhrkamp-Verlag, Frankfurt am Main, 1980.
  • Jolanta Chrzanowska-Pieńkos, Andrzej Pieńkos, Leksykon sztuki polskiej XX wieku, Poznań: Wydawnictwo Kurpisz, 1996, ISBN 83-86600-48-9, OCLC 835483149.
  • Joanna Guze: Kulisiewicz, Wydawnictwo Sztuka, 1956
  • Anna Tabaka: Tadeusz Kulisiewicz (1899-1988). Rysownik, grafik, kaliszanin, z serii Kaliszanie, 2019.