Tosze Proeski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Toše Proeski
Toseproeskiskopje.jpg
Imię i nazwisko Todor Proeski
Pseudonim Toše Proeski
Data i miejsce urodzenia 25 stycznia 1981
 Jugosławia Priłep
Pochodzenie  Macedonia
Data i miejsce śmierci 16 października 2007
 Chorwacja
Nova Gradiška
Gatunek muzyka pop
Zawód piosenkarz
Aktywność 1999 - 2007
Zdjęcie centralnego placu w Skopje, gdzie mieszkańcy symbolicznie żegnali się ze zmarłą gwiazdą

Tosze Proeski (lub Toše Proeski, cyryl. Тоше Проески, wym. [ˈtɔʃɛ ˈprɔɛski] i; ur. 25 stycznia 1981 w Priłepie, zm. 16 października 2007 w Nova Gradiška) – macedoński piosenkarz, reprezentant Macedonii podczas Konkursu Piosenki Eurowizji w 2004 roku.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Proeski urodził się w Priłepie[1], w Macedonii, natomiast większość swojego dzieciństwa spędził w Kruszewie (w jego mieście rodzinnym)[1].

Początki kariery[edytuj | edytuj kod]

Po tym, jak jego talent wokalny został odkryty, gdy miał 12 lat, wziął udział w festiwalu piosenki dziecięcej Zlatno Slavejče w Skopje. Zaśpiewał wtedy piosenkę Јаs i mојоt dеdо w języku arumuńskim[2][3][4]. To był jego pierwszy publiczny występ muzyczny. Jego kariera rozpoczęła się jednak w 1996 roku, kiedy uczestniczył w festiwalu muzyki młodzieżowej Melfest w Priłepie. Po występie, został wyróżniony za swoje mocne zdolności wokalne.

Rozwój kariery[edytuj | edytuj kod]

Gdy wziął udział w festiwalu muzycznym Makfest z piosenką Pusti Me w 1997 roku, stał się sławny. Liczba jego fanów szybko rosła, a on nadal uczestniczył z festiwalach, takich jak SkopjeFest i OhridFest, które służyły mu jako promocja i reklama. Proeski współpracował z jednym z uznanych macedońskich autorów tekstów, Grigorem Koprovem, który napisał dla niego teksty do niektórych z największych przebojów w swojej karierze (Usni bd Usni, Sonce vo Tvoite Rusi Kosi). W 1999 roku, wydał swój debiutancki album, "Nekade vo nokta", który zawierał jedenaście utworów. W lecie tego samego roku, Proeski zagrał swój pierwszy koncert solowy w Skopje.

W 2000 roku, zaczął nagrywać muzykę do swojego drugiego albumu, "Sinot Božji",który zaczął promować pod koniec czerwca tego samego roku. Krążek zawierał kilka hitów, takich jak Nemir (w duecie z Karoliną Gočevą), Vo Kosi da ti Spijam, Izlaži me Ušte Ednaš, Tajno Moja czy też Iluzija (za którą dostał Grand Prix na festiwalu Słowiański Bazar w Witebsku).

Konkurs Piosenki Eurowizji[edytuj | edytuj kod]

Tosze Proeski podczas prób do Konkursu Piosenki Eurowizji 2004

W 2000 roku, Proeski wziął udział w preselekcjach macedońskich do Konkursu Piosenki Eurowizji – SkopjeFest. Wykonał utwór Solzi Pravat Zlaten Prsten, która wygrała w głosowaniu widzów, jednak ostatecznie zajęła 3. miejsce. Artystę pokonali Karolina Gočeva i zwycięzcy selekcji, zespół XXL.

Po nagraniu i wydaniu trzeciego albumu pt. "Ako me Pogledneš vo Oči" w listopadzie 2002 roku, Proeski rozpoczął tournee po Macedonii. Zaczął promować się w Serbii, Bośni i Hercegowinie, Bułgarii. W kwietniu 2003 roku wygrał serbskie eliminacje do Konkursu Piosenki Eurowizji – "Beovizija". Wykonał wtedy utwór Čija Si, która stał się ogromnym hitem w Macedonii i innych krajach byłej republiki. Piosenka miała reprezentował Serbię i Czarnogórę podczas Konkursu Piosenki Eurowizji 2003, ale EBU ogłosiło, że za dużo państw jest zainteresowanych udziałem i część z nich musi zrezygnować. Jednym z nich była Serbia i Czarnogóra.

W 2004 roku, nadawca macedoński MKTV wybrał wewnętrznie Proeskiego na reprezentanta Macedonii podczas Konkursu Piosenki Eurowizji 2004, który miał odbyć się w Stambule (Turcja). W lutym wykonał osiem piosenek, spośród których najlepszą wybrał, razem z widzami i jurorami. Utwór Angel Si Ti jednogłośnie wygrała selekcje. W kwietniu Proeski wydał album "Dan Za Nas", który zawierał 8 kompozycji z preselekcji macedońskich. Ostatecznie, Proeski zajął 14. miejsce w finale, z anglojęzyczną wersją Angel Si TiAngel. Przed konkursem stał się popularny wśród reporterów dzięki swoim ogromnym zdolnościom śpiewu operowego, które zaprezentował na konferencjach prasowych.

Kariera po Eurowizji[edytuj | edytuj kod]

W 2004 roku, Proeski został mianowany ambasadorem dobrej woli UNICEF i nagrał piosenkę This World, która stała się hymnem UNICEF. Proeski podpisał kontrakt z wytwórnią Dallas Records, a jego następny album mógł zostać wydany w Chorwacji i Słowenii. W tych krajach, Proeski nagrał piosenkę Krajnje Vreme, wraz ze słoweńską piosenkarką, Anją Rupel. W 2005 roku, jego piąty album "Po Tebe" został wydany we wszystkich krajach byłej Jugosławii. Do dziś, krążek "Po Tebe" jest jednym z najbardziej uznanych albumów w historii na Bałkanach. Piosenki z krążka przez kilka miesięcy oblegały listy przebojów w Macedonii, Serbii, Chorwacji, Słowenii oraz Bośni i Hercegowinie.

Album "Božilak", był kompilacją 14 wybranych macedońskich pieśni tradycyjnych, które zostały zaaranżowane przez Sasę Nikolovski Gjumar, Ilija Pejovskiego i Soni Petrovskiego. Artysta został wyróżniony przez orkiestrę symfoniczną na albumie. Jego ostatni album "Igri Bez Granici" (macedoński tytuł)/ "Igra Bez Granica" (serbski tytuł) został wydany na terenie byłej Jugosławii w sierpniu 2007 roku.

Proeski śpiewał w językach: macedońskim, serbskim, chorwackim i angielskim. Nagrał również jedną piosenkę w języku słoweńskimMoja w 2007 roku, oraz w języku włoskim, Aria (w duecie z Gianną Nannini. Lista artystów, którzy współpracowali z Proeskim, obejmuje Anję Rupel, Antoniję Solę, Bora CORBA, Karolinę Gočevą, Esmę Redžepovą, Giannę Nannini, Gocę Tržan, Grigora Koprova, Jeffa Becka, Tony'ego Cetinskiego, Željko Joksimovića i innych znaczących muzyków.

Proeski spełniał się również jako autor piosenek. Napisał kilka przebojów, takich jak Ima Li Dan Za Nas, Slusaš Li, Malečka i Polsko Cveḱe. W 2004 roku, Proeski skomponował utwór Muza dla Martina Vučića, reprezentanta Macedonii podczas Konkursu Piosenki Eurowizji 2005. Muza stała się również tytułem drugiego albumu młodego artysty. W wywiadach, Proeski mówił, że napisał ponad sto piosenek, ale czekał na odpowiedni moment, by je nagrać.

Ostatni koncert Proeskiego odbył się 5 listopada 2007 roku, a miał on na celu zbiórkę pieniędzy dla szkół podstawowych w Macedonii. Zebrano dziesiątki tysięcy euro, na koncert przyszło ponad 40 tysięcy ludzi, a oglądany był na całym świecie.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

W noc przed śmiercią, Proeski udzielił wywiadu dla macedońskiej telewizji Kanal 5. Mówił o Macedonian Television Station Kanal 5. Opowiadał o zamiarze skończenia studiów na Akademii Muzycznej, poszukiwaniach jego bratniej duszy oraz o tym, że pracuje nad nowym albumem[5][6].

Proeski zginął w wyniku wypadku drogowego na autostradzie w Chorwacji. Uroczystości pogrzebowe odbyły się z elementami ceremoniału wojskowego. 17 października 2007 władze macedońskie ogłosiły żałobę narodową. W pogrzebie wzięli udział m.in.: Prezydent Macedonii Branko Crwenkowski, Premier Nikola Gruewski, przewodniczący parlamentu Lubczo Georgiewski, dyplomaci oraz fani jego muzyki[7].

Hołd po śmierci[edytuj | edytuj kod]

W marcu 2008 roku otwarto w Strumicy wystawę, zatytułowaną "Misja Anioła wśród ludzi", zawierającą 27 fotogramów, upamiętniającą zmarłego piosenkarza. Wystawa ma być prezentowana m.in. w Belgradzie, Zagrzebiu, Lublanie, Rzymie, Watykanie i Kalkucie[8].

31 maja 2008 roku, podczas finału 12. Chorwackiego Radiowego Festiwalu w Opatija, odbyła się światowa premiera klipu do utworu "The Hardest Thing" Tosze Proeskiego. Podczas wspomnianego festiwalu po raz pierwszy przyznano nagrodę jego imienia[9].

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

Albumy[edytuj | edytuj kod]

  • 1999: Nekade Wo Nokta (ang. Somewhere In The Night)
  • 2000: Sinot Bożji (ang.: The Son Of God)
  • 2002: Ako Me Poglednesz Vo Oczi (ang. If You Look Into My Eyes)
  • 2002: Ako Me Pogledaš U Oči (serbska wersja)
  • 2004: Den Za Nas (ang. A Day For Us)
  • 2004: Dan Za Nas (serbska wersja)
  • 2005: Po Tebe (ang. After You)
  • 2005: Pratim Te (serbska wersja)
  • 2006: Bożiłak (ang. Rainbow)
  • 2007: Igri Bez Granici (ang. Games Without Frontiers)
  • 2007: Igra Bez Granica (chorwacka wersja)
  • 2009: The Hardest Thing [post mortem]
  • 2010: Tosze & Prijateli – Jos Uvjek Sanjam Da Smo Zajedno [post mortem]
  • 2011: So Ljubav Ot Tose [post mortem]

Single[edytuj | edytuj kod]

  • 2008: The Hardest Thing

Przypisy