Treaty on Intermediate-range Nuclear Forces

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Prezydent Ronald Reagan i I sekretarz KC KPZR Michaił Gorbaczow podpisują układ INF w 1987 r.

Treaty on Intermediate-range Nuclear Forces (INF Treaty) – traktat INF „Układ o całkowitej likwidacji pocisków rakietowych pośredniego zasięgu”. Umowa międzynarodowa zawarta 8 grudnia 1987 w Waszyngtonie pomiędzy Stanami Zjednoczonymi i Związkiem Radzieckim o całkowitej likwidacji arsenałów rakietowych pocisków balistycznych pośredniego (IRBM) oraz średniego zasięgu (MRBM) obu układających się stron, a także o zakazie jej produkcji, przechowywania i używania. Podpisane przez prezydenta USA Ronalda Reagana i I sekretarza KC KPZR Michaiła Gorbaczowa. Ratyfikowany przez Senat Stanów Zjednoczonych 27 maja 1988, wszedł w życie 1 czerwca tego roku.

Bezpośrednim powodem przystąpienia przez Związek Radziecki do rozmów nad zakazem pocisków balistycznych średniego i pośredniego zasięgu, było rozpoczęcie w 1984 rozmieszczania Europie pocisków balistycznych średniego zasięgu MGM-31B Pershing II o zwiększonym zasięgu i doskonałej jak na owe czasy celności z dokładnością CEP 50 metrów. Osiągnięte w wyniku rozmów porozumienie zakładało całkowitą likwidację odpalanych z lądu nuklearnych i konwencjonalnych pocisków balistycznych i pocisków manewrujących o zasięgu od 500 do 5500 km.

W ramach wykonywania jego postanowień do 1 czerwca 1991 zniszczono w sumie 2692 sztuki tej broni, 846 po stronie amerykańskiej i 1846 po stronie radzieckiej. Traktat zakładał też wzajemne inspekcje kontrolne stron i jest też pierwszym i jedynym do dziś porozumieniem prowadzącym do całkowitej likwidacji całego rodzaju broni.

Tło historyczne[edytuj | edytuj kod]

W 1975 ZSRR rozpoczął rozmieszczanie w Europie nowego typu rakiet średniego zasięgu Pionier (SS-20). W założeniu miały one zastąpić przestarzałe systemy rakiet R-12 Dźwina (SS-4) i SS-5. Zachwiana została tym samym równowaga strategiczna z państwami Europy zachodniej, ponieważ nowe rakiety stanowiły broń ofensywną pierwszego uderzenia posiadajac większą siłę rażenia, zasięg i były odpalane z wyrzutni mobilnych.

Symetryczną odpowiedzią NATO było rozpoczęcie rozmieszczania począwszy od 1983 amerykańskich 464 pocisków manewrujących BGM-109G i 108 rakiet balistycznych MGM-31 Pershing. Równocześnie jednak, w 1980 w Genewie rozpoczęto negocjacje z ZSRR, dotyczące obustronnego wycofania tej broni z Europy. Podstawą do negocjacji był przedstawiony we wrześniu 1981 amerykański plan zerowy, zakładający całkowite wycofanie Pershingów, SS-20, SS-4 i SS-5. W listopadzie 1983 z rokowań wycofała się Wielka Brytania i Francja, które uznały, że ich arsenały rakiet pośredniego i średniego zasięgu są bronią typowo defensywną (oba kraje posiadały w tym czasie pochodzące jeszcze z lat 50' XX w. pociski oparte na przestarzałej technologii o znikomej wartości ofensywnej). Jednak w odpowiedzi nieoczekiwanie strona radziecka zawiesiła swój udział w dalszych negocjacjach. Przed końcem 1983 rozpoczęło się rozmieszczanie pocisków na wyspach brytyjskich, a w 1984 w RFN i we Włoszech.

W marcu 1985 strona radziecka wznowiła rozmowy, próbując je jednak tym razem połączyć z rokowaniami na temat redukcji strategicznej broni jądrowej (START I) i kwestią amerykańskiego programu wojen gwiezdnych (SDI).

Po serii spotkań dwustronnych w sierpniu i wrześniu 1986 nastąpił przełom w rokowaniach w czasie szczytu amerykańsko-radzieckiego w Reykjavíku, gdzie Reagan i Gorbaczow zgodzili się na wzajemne wycofanie broni średniego i pośredniego zasięgu oraz ustalili limit 100 głowic jądrowych, które mogły być instalowane na innych pociskach tego typu(m.in bazowania morskiego). Decyzja ta została wsparta w sierpniu 1987 roku przez kanclerza Niemiec Helmuta Kohla który jednostronnie wypowiedział USA umowę o stacjonowaniu starszych rakiet Pershing IA w Niemczech.

Skutki[edytuj | edytuj kod]

Obie strony zniszczyły następujące typy pocisków:

Kontrowersja[edytuj | edytuj kod]

Ustami najwyższych przedstawicieli Ministerstwa Obrony i armii, Rosja wielokrotnie wyrażała opinię że likwidacja w myśl postanowień traktatu INF pocisków R-400 Oka/SS-23 Spider(których bezpośrednim następcą jest pocisk Iskander M-pocisk balistyczny) była błędem, zaś wraz ze Stanami Zjednoczonymi są jedynymi państwami na świecie objętymi zakazem posiadania pocisków średniego zasięgu. Spowodowało to z jednej strony aktualne dziś dążenie Rosji do wycofania się z traktatu INF, z drugiej zaś podjęcie kolejnej próby zastąpienia pocisków Scud, tym razem za pomocą dozwolonych przez traktat INF pocisków krótkiego (wprawdzie zdaniem Rosjan maksymalny zasięg tej broni nie przekracza dozwolonych w traktacie 500 km, oficjalnie klasyfikujących tą broń jako rakiety krótkiego zasięgu, to jednak prawdopodobny faktyczny zasięg tej broni może być nawet czterokrotnie większy{Iskander K-pocisk manewrujący} - a faktyczny zasięg balistycznej wersji Iskander M wynosi ok.1000 km z jedną głowicą termojądrową)[1] zasięgu Iskander. 10 lutego 2007 prezydent Rosji Władimir Putin oświadczył, że postanowienia układu INF nie służą dłużej interesom jego państwa. 14 lutego szef Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Rosji gen. Jurij Bałujewski powiedział, że Rosja może wypowiedzieć jednostronnie ten traktat w razie rozmieszczenia elementów amerykańskiej tarczy rakietowej w Polsce i Czechach do czego jednak oficjalnie do chwili obecnej(czerwiec 2018) nie doszło.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  1. Jacek Durkalec, BIULETYN Nr 97 (1209), © PISM "Łamanie traktatu INF przez Rosję: konsekwencje dla NATO", 13 sierpnia 2014.

Po zakończeniu zimnej wojny temat rakiet średniego zasięgu nie był poruszany przez ponad 15 lat. W międzyczasie Francja, która nie była sygnatariuszem układu INF z 1987 roku wycofała swoje rakiety pośredniego zasięgu S3 ze służby w 1996 roku, co całkowicie wyeliminowało tego typu broń na kontynencie europejskim. Sytuacja zmieniła się wraz z  kontrowersyjną wypowiedzią prezydenta Rosji Władimira Putina z 10 lutego 2007 roku, w której stwierdził on, że układ INF nie służy interesom Rosji którą to wypowiedź można potraktować jako deklarację zrewidowania całościowego podejścia(a również także bezpośrednią reakcję na wypowiedzenie traktatu ABM z 1972 r. przez USA) Rosji do dotychczasowych traktatów rozbrojeniowych(spośród których traktat o INF jest powszechnie uznawany jako jedno z głównych porozumień kończących zimną wojnę) a także swoiste nowe "otwarcie" w postaci asertywnej postawy Rosji na arenie międzynarodowej czego przykładem jest zaatakowanie Gruzji, zajęcie Krymu czy zaangażowanie na Ukrainie.