Treaty on Intermediate-range Nuclear Forces

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Treaty on Intermediate-range Nuclear Forces (INF Treaty – Traktat INF, „Traktat o całkowitej likwidacji pocisków rakietowych pośredniego zasięgu”) – umowa międzynarodowa zawarta 8 grudnia 1987 w Waszyngtonie pomiędzy Stanami Zjednoczonymi i Związkiem Radzieckim o całkowitej likwidacji uzbrojenia typu rakietowych pocisków balistycznych pośredniego (ang. IRBM) oraz średniego zasięgu (ang. MRBM) obu traktatowych stron, a także o zakazie jej produkcji, przechowywania i używania. Podpisane przez Prezydenta USA Ronalda Reagana i Sekretarza Generalnego KC KPZR Michaiła Gorbaczowa. Ratyfikowany przez Senat Stanów Zjednoczonych 27 maja 1988, wszedł w życie 1 czerwca tego roku.

Bezpośrednim powodem przystąpienia przez Związek Radziecki do rozmów nad zakazem pocisków balistycznych średniego i pośredniego zasięgu, było rozpoczęcie w 1984 rozmieszczania Europie pocisków balistycznych średniego zasięgu Pershing II o zwiększonym zasięgu i doskonałej jak na owe czasy celności z dokładnością CEP 50 metrów. Osiągnięte w wyniku rozmów porozumienie zakładało zlikwidowanie odpalanych z lądu termojądrowych i konwencjonalnych pocisków balistycznych i pocisków manewrujących o zasięgu od 500 do 5500 km.

W ramach wykonywania jego postanowień do 1 czerwca 1991 zniszczono w sumie 2692 sztuki tej broni, 846 po stronie amerykańskiej i 1846 po stronie radzieckiej. Traktat zakładał też wzajemne inspekcje kontrolne stron i jest też pierwszym i jedynym do dziś porozumieniem prowadzącym do całkowitej likwidacji całego rodzaju broni.

Prezydent USA Ronald Reagan i tow. Sekretarz Generalny KC KPZR Michaił Gorbaczow podpisują Traktat INF w 1987 r.

Traktat utracił ważność 1 sierpnia 2019 roku[1].

Tło historyczne[edytuj | edytuj kod]

W 1975 ZSRR rozpoczął rozmieszczanie w Europie nowego typu rakiet średniego zasięgu RSD-10. W założeniu miały one zastąpić przestarzałe systemy rakiet R-12 i R-14. Zachwiana została tym samym równowaga strategiczna z państwami Europy zachodniej, ponieważ nowe rakiety stanowiły broń ofensywną pierwszego uderzenia posiadając większą siłę rażenia, zasięg i były odpalane z wyrzutni mobilnych.

Symetryczną odpowiedzią NATO było rozpoczęcie rozmieszczania począwszy od 1983 amerykańskich 464 pocisków manewrujących BGM-109G i 108 rakiet balistycznych Pershing. Równocześnie jednak, w 1980 w Genewie rozpoczęto negocjacje z ZSRR, dotyczące obustronnego wycofania tej broni z Europy. Podstawą do negocjacji był przedstawiony we wrześniu 1981 amerykański plan zerowy, zakładający całkowite wycofanie Pershingów, RSD-10, R-12 i R-14. W listopadzie 1983 z rokowań wycofała się Wielka Brytania i Francja, które uznały, że ich rakiety pośredniego i średniego zasięgu są bronią typowo defensywną (oba kraje posiadały w tym czasie pochodzące jeszcze z lat 50 XX w. pociski oparte na przestarzałej technologii o znikomej wartości ofensywnej). Jednak w odpowiedzi nieoczekiwanie strona radziecka zawiesiła swój udział w dalszych negocjacjach. Przed końcem 1983 rozpoczęło się rozmieszczanie pocisków w Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, a w 1984 w RFN i we Włoszech.

W marcu 1985 ZSRR wznowił rozmowy, próbując je tym razem połączyć z rokowaniami na temat redukcji strategicznej broni jądrowej (START I) i amerykańskim programem wojen gwiezdnych (SDI).

Po serii spotkań dwustronnych w sierpniu i wrześniu 1986 nastąpił przełom w rokowaniach w czasie szczytu amerykańsko-radzieckiego w Reykjavíku, gdzie Reagan i Gorbaczow zgodzili się na wzajemne wycofanie broni średniego i pośredniego zasięgu oraz ustalili limit 100 głowic termojądrowych, które mogły być instalowane na innych pociskach tego typu, m.in. bazowania morskiego. Decyzja została wsparta w sierpniu 1987 roku przez Kanclerza Federalnego Niemiec Helmuta Kohla, który jednostronnie wypowiedział USA umowę o stacjonowaniu starszych rakiet Pershing IA w tzw. Niemczech Zachodnich.

Skutki[edytuj | edytuj kod]

Obie strony zniszczyły pociski:

Zamiar wycofania się stron i kres traktatu[edytuj | edytuj kod]

Ustami najwyższych przedstawicieli Ministerstwa Obrony FR, Rosja wielokrotnie wyrażała opinię, że likwidacja w myśl postanowień Traktatu INF pocisków R-400 (których następcą jest pocisk 9M723 Iskander M i jego odmiany, pocisk balistyczny systemu 9K720 Iskander o określanym w czasie ważności traktatu zasięgu <500 km) była błędem, zaś wraz ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki są jedynymi państwami na świecie objętymi zakazem posiadania pocisków średniego zasięgu[2]. Spowodowało to z jednej strony dążenie Rosji do wycofania się z Traktatu INF, z drugiej zaś podjęcie zastąpienia pocisków zwanych Kodem NATO Scud, pociskami głoszonymi jako dozwolone przez Traktat INF. To jest pociskami krótkiego zasięgu (nie przekraczającymi dozwolonych w traktacie 500 km). Faktyczny zasięg tej broni jest wiele większy, domniemają obcy analitycy zasięg 1000 km z głowicą termojądrową. Jako pocisk skrzydlaty, model 9M728 i 9M729 zasięg jest tożsamy bądź zbliżony z odmianą konwencjonalną i termojądrową modelu 3M14[3][4][5]. 10 lutego 2007 Prezydent Rosji Władimir Putin oświadczył, że postanowienia Traktatu INF nie służą dłużej interesom jego państwa. 14 lutego 2007 r. Szef Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Fed. Ros. gen. Jurij Bałujewski powiedział, że Rosja może wypowiedzieć jednostronnie ten traktat w razie rozmieszczenia elementów amerykańskiej tarczy rakietowej w Polsce i Czechach.

Po zakończeniu zimnej wojny temat rakiet średniego zasięgu nie był poruszany przez ponad 15 lat. W międzyczasie Francja, która nie była sygnatariuszem Traktatu INF z 1987 roku wycofała swoje rakiety pośredniego zasięgu S3 ze służby w 1996 roku, co ówcześnie wyeliminowało taką broń w Europie. Sytuacja zmieniła się wraz z kontrowersyjną wypowiedzią Prezydenta Rosji Władimira Putina z 10 lutego 2007 roku, w której stwierdził, że Traktat INF nie służy interesom Rosji, wypowiedź była deklaracją zrewidowania podejścia Rosji (a także bezpośrednią reakcją na wypowiedzenie Traktatu ABM z 1972 r. przez USA) do dotychczasowych traktatów rozbrojeniowych (spośród których Traktat INF jest powszechnie uznawany jako jeden z głównych porozumień kończących zimną wojnę), a także nowe otwarcie agresywnej postawy Rosji na arenie międzynarodowej, czego przykładem jest zaatakowanie Gruzji, zaangażowanie na Ukrainie w tym zdobycie Krymu i prowadzenie walki partyzanckiej na jej wschodniej części. Władze USA również zauważały własne niekorzystne ograniczenie traktatem, związane z nieograniczaniem m.in. Chin Ludowych w rozwoju i wdrożeniu takiego uzbrojenia, które nie były obowiązane Traktatem INF. W związku z powyższymi USA wycofały się z traktatu.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]