Turośl (gmina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Turośl
gmina wiejska
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat kolneński
TERYT 2006062
Wójt Piotr Niedbała
Powierzchnia 198,43 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności

5142[1]
• gęstość 25,9 os./km²
Nr kierunkowy 86
Tablice rejestracyjne BKL
Adres urzędu:
ul.Jana Pawła II 49
18-525 Turośl
Szczegółowy podział administracyjny
Plan gminy Turośl
Liczba sołectw 21[2]
Liczba miejscowości 23[2]
Położenie na mapie powiatu
Położenie na mapie powiatu
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa konturowa województwa podlaskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Turośl”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Turośl”
Ziemia53°23′N 21°44′E/53,386111 21,726111
Strona internetowa
Biuletyn Informacji Publicznej
Portal Polska

Turoślgmina wiejska w województwie podlaskim, w powiecie kolneńskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie łomżyńskim.

Siedziba gminy to Turośl.

Wójtem gminy od 2004 r. pozostaje Piotr Niedbała[3], zaś przewodniczącym Rady Gminy 1 grudnia 2014 r. został wybrany Sławomir Milewski[4].

Według danych z 31 grudnia 2019 roku[5] gminę zamieszkiwało 5110 osób.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Osady na obrzeżu Puszczy Kurpiowskiej zaczęto zakładać około połowy XVII wieku. Wieś Turośl powstała w wieku XVIII-tym, pierwotnie jako osada leśniczego zlokalizowana nad rzeką Turoślanką. Przez dłuższy czas tereny dzisiejszej gminy były zastrzeżone do wyłącznej dyspozycji książąt mazowieckich (zagajone) – stąd pierwotna nazwa tej części puszczy brzmiała Zagajnica. Obszar Zagajnicy Królewskiej obfitował w tury i łosie, stąd późniejsza nazwa tej miejscowości – Turośl. Pierwszymi osadami na jej terenie były rudy, czuli kuźnice, gdzie wytapiano żelazo z rudy darniowej, osady smolarzy produkujących smołę, dziegieć i węgiel drzewny oraz osady bartników zajmujących się rozwiniętą na szeroką skalę hodowlą pszczół. Turośl była również osadą leśną, a jej mieszkańcy trudnili się łowiectwem, pszczelarstwem, wytapianiem smoły, rudy darniowej i obróbką drewna.

Z biegiem lat, gdy ubywało lasów, Turośl przekształcała się w osadę rolniczą. Miały miejsce wystąpienia przeciwko najeźdźcy w okresie potopu szwedzkiego i wojny północnej (bohater ludowy Stach Konwa), udział w powstaniach narodowych czy walka z hitlerowskim okupantem. Podczas powstania styczniowego znaczące w historii regionu bitwy stoczono pod Lemanem i pomiędzy Ksebkami a Łączkami.

W okresie międzywojennym Kurpiowszczyzna, spustoszona rabunkową gospodarką zaborcy i znacznie zniszczona w czasie I wojny światowej, stanowiła region ubogi. Krytyczna sytuacja licznej biedoty wiejskiej doprowadziła do podjęcia przez Kurpiów akcji protestacyjnych. W Turośli, Nowej Rudzie, Cieciorach miały miejsce wystąpienia przeciwko władzom i policji. Ich rezultatem był słynny marsz Kurpiów na Kolno w 1924 roku, zakończony pomimo licznych represji częściowym cofnięciem uznawanych za krzywdzące podatków.

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2002[6] gmina Turośl ma obszar ok. 198,43 km², w tym:

  • użytki rolne: 68%
  • użytki leśne: 26%

Gmina stanowi 21,12% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku gminę zamieszkiwało 6.914 osób, 6.867 było wyznania rzymskokatolickiego, 10 prawosławnego, 20 ewangelickiego, 5 greckokatolickiego a 12 mojżeszowego. Jednocześnie 6.900 mieszkańców zadeklarowali polską przynależność narodową, 8 żydowską, 3 rosyjską a 3 rusińską. Były tu 1.298 budynków mieszkalnych[7].

Według danych z 30 czerwca 2004[8] gminę zamieszkiwały 4994 osoby.

Dane z 30 czerwca 2004[8]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 4994 100 2338 46,8 2656 53,2
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
25,2 11,8 13,4
  • Piramida wieku mieszkańców gminy Turośl w 2014 roku[1].


Piramida wieku Gmina Turosl.png

Zasoby wodne[edytuj | edytuj kod]

  • Rzeka Pisa wraz z jej dopływem, Turoślanką
  • Jezioro Łacha
  • Graniczące z gminą jezioro Serafin

Kultura[edytuj | edytuj kod]

  • Gminny Ośrodek Kultury znajdujący się w zabytkowym spichlerzu
  • Izba Regionalna zlokalizowana w zabytkowym wiatraku, zgromadziła około 500 eksponatów przedstawiających życie i historię Kurpiów
  • Gminna Biblioteka Publiczna

Instytucje te pełnią wiele funkcji, takich jak:

  • gromadzenie, dokumentowanie, tworzenie, ochrona i udostępnianie dóbr kultury
  • tworzenie warunków do rozwoju amatorskiego ruchu turystycznego ,folkloru i sztuki ludowej
  • rozbudzanie i zaspokajanie potrzeb i zainteresowań kulturalnych społeczeństwa

Sołectwa[edytuj | edytuj kod]

Adamusy, Charubin, Charubiny, Cieciory, Cieloszka, Dudy Nadrzeczne, Krusza, Ksebki, Leman, Łacha, Nowa Ruda, Popiołki, Potasie, Ptaki, Pupki, Samule, Szablaki, Trzcińskie, Turośl, Wanacja, Zimna[9].

Miejscowości bez statusu sołectwa: Pudełko,Turośl (osada leśna).

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Kolno, Łyse, Pisz, Zbójna

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Gmina Turośl w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-03-16] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. a b Urząd Statystyczny w Białymstoku
  3. Władze Gminy Turośl (pol.). BIP gminy Turośl. [dostęp 2014-12-14].
  4. Nowa Rada Gminy Turośl (pol.). Witryna gminy Turośl. [dostęp 2014-12-14].
  5. Gmina Turośl (podlaskie) » mapy, nieruchomości, GUS, szkoły, regon, kody pocztowe, wynagrodzenie, bezrobocie, zarobki, tabele, edukacja, demografia, statystyki, urzędy, wsie, Polska w liczbach [dostęp 2021-01-20] (pol.).
  6. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  7. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych., t. T. 5, województwo białostockie, 1924, s. 48.
  8. a b Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  9. BIP gminy, sołectwa