Stawiski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stawiski
Stawiski
Herb
Herb Stawisk
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat kolneński
Gmina Stawiski
gmina miejsko-wiejska
Burmistrz Krzysztof Rafałowski
Powierzchnia 13,28 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

2 303[1]
173,9 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 86
Kod pocztowy 18-520
(poczta: Stawiski)
Tablice rejestracyjne BKL
Położenie na mapie powiatu kolneńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kolneńskiego
Stawiski
Stawiski
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Stawiski
Stawiski
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stawiski
Stawiski
Ziemia53°22′47,10″N 22°09′17,80″E/53,379750 22,154944
TERC
(TERYT)
3202706054
Urząd miejski
pl. Wolności 13/15
18-520 Stawiski
Strona internetowa
BIP
Stawiski - widok od strony wschodniej
Widok na Kościół św. Antoniego Padewskiego od strony rynku

Stawiskimiasto w woj. podlaskim, w powiecie kolneńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Stawiski. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. łomżyńskiego.

Miasto jest położone nad rzeką Dzierzbią.

Według danych na dzień 30 czerwca 2012, miasto miało 2419 mieszkańców[2].

W miejscowości znajduje się kościół, który jest siedzibą parafii św. Antoniego Padewskiego. W strukturze kościoła rzymskokatolickiego parafia należy do metropolii białostockiej, diecezji łomżyńskiej, dekanatu Jedwabne.

Historia[edytuj]

Pierwotnie wieś, założona przez Kurzątków herbu Awdaniec, którzy w latach 1407-1411 otrzymali puszczańskie włóki nad Dzierzbią. Wieś istniała jeszcze przed rokiem 1426. Należała ona do różnych właścicieli. Kolejno do: Radzanowskich, Niszczyckich, Grabowieckich, Wegierskich, Zamoyskich herbu Grzymała, Skrodzkich, ponownie Zamoyskich, Drozdowskich, Karukowskich, Bikowskich i wreszcie w XX w. – Kisielnickich.

Staraniem Fortunata Zamoyskiego około 1688 r. uzyskała prawa miejskie. Wprowadzona wówczas zmiana nazwy na Fortunatowo nie utrzymała się. W latach 1870-1921 Stawiski nie posiadały praw miejskich.

Ośrodkiem rozplanowania miasta jest trapezoidalny rynek, który pierwotnie był placem targowym u zbiegu dróg z Łomży i Wizny. Przez zachodnią pierzeję rynku przebiegała szosa Warszawa-Suwałki. Jest to dawny trakt handlowy, stanowiący oś układu urbanistycznego. Południową zabudowę przyrynkową wypełnia kościół i dawny klasztor franciszkanów, sprowadzonych do Stawisk w 1688 r. Na południe od rynku znajduje się zespół budynków stacji pocztowej z 1828 roku. W południowo-zachodniej części miasta mieściła się murowana synagoga wzmiankowana w 1739 r., zburzona w 1942 roku. W budynku synagogi mieści się dziś kino i remiza strażacka. Zniszczeniu uległ również kirkut, położony za miastem. Nagrobki i sarkofagi usytuowane na niewielkim wzniesieniu przed wjazdem do miasteczka, pozapadały się w ziemię i pozarastały. W pobliżu szosy w stronę Łomży na terenie dawnego cmentarzyska, zwanego Mogiłki znajduje się grodzisko. Informuje o tym przydrożna płyta.

Budowę kościoła rozpoczęto w 1788 r. i ukończono go w latach 1813-1818 z wyjątkiem wież. Otwarty w 1822 r. W 1927 roku dobudowano wieże. Zostały zniszczone w czasie II wojny światowej i odbudowane w latach 1951-1952. Kościół późnobarokowy, bazylikowy, trójnawowy. W głównym ołtarzu znajduje się obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z końca XVII w., zasuwany obrazem św. Józefa z I poł. XIX w. W zwieńczeniu widoczna jest płaskorzeźba Chrystusa. Po bokach stoją rzeźby św. Piotra i Pawła z 1954 r. Ołtarze boczne wykonane w I poł. XVIII w., a przebudowane w obecnym stuleciu. W kościele istnieje nagrobek Stanisława Kisielnickiego, klasycystyczny wykonany z gipsu w 1869 r.

Klasztor, obecnie plebania, został zbudowany w 1791 r. przez franciszkanów. Zostali oni usunięci ze Stawisk w 1867 r. za poparcie powstania styczniowego. Połowę budynku klasztornego przekształcono i przeznaczono na cele świeckie. Początkowo mieściły się w nim koszary, potem szkoła, a około 1935 r. przerobiono kilka cel piętra na salę teatralną. Wyburzono łącznik między klasztorem a kościołem.

Na pamiątkę walki o odzyskanie niepodległości w 1918 r. i walk w 1920 roku, wystawiono w 1924 r. na rynku, na cementowym cokole wizerunek Orła Białego rwącego się do lotu.

W czasie II wojny światowej na terenie miasta istniało getto żydowskie.

Stawiski na zdjęciu lotniczym z okresu II wojny światowej.

12 grudnia 1882 r. urodził się w Stawiskach Akiba Rubinstein, jeden z najwybitniejszych szachistów świata. W latach dwudziestych przeniósł się do Brukseli, gdzie zmarł 14 marca 1961 r.

W czasie Powstania Kościuszkowskiego, 1-2 lipca 1794 r. gen. A. Karwowski zorganizował obóz wojsk powstańczych, a następnie starł się z Prusakami pod Lachowem. Stawiski w 1812 r. strawił pożar. Odbudowane miasto stało się ośrodkiem słynącym z wyrobu kożuchów, sukna i kapeluszy. Czynne były również garbarnie i farbiarnie. Ponownie Stawiski zostały spalone w lipcu 1915 r. w czasie walk wojsk rosyjskich i pruskich. Pod Stawiskami stoczono bitwę z bolszewikami w lipcu 1920 r. W czasie II wojny światowej aktywnie działała placówka AK pod dowództwem kpt. Władysława Steczkowskiego „Biały Orzeł”

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Stawisk w 2014 roku [1].


Piramida wieku Stawiski.png

Zabytki[edytuj]

Brama Kisielnickich

Edukacja[edytuj]

Szkoły Podstawowe

• Szkoła Podstawowa im. Tadeusza Kościuszka w Stawiskach (ul. Polowa 12)

Zespół Szkolno-Przedszkolny

Gimnazja

Szkoły Ponadgimnazjalne

  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych w Stawiskach (ul.Polowa 26)

Szkoły Filialne

Kultura[edytuj]

Szerzeniem kultury zajmuje się Gminny Ośrodek Kultury, w skład którego wchodzi Biblioteka Publiczna i jej filie znajdujące się w Porytem Włościańskiem i Romanach. Jednym z jego zadań jest organizacja różnego typu imprez o zasięgu gminnym. W GOK – u odbywają się m.in. Walentynki, Dzień Dziecka, Powitanie lata, Święto Niepodległości, Mikołajki. W Gminnym Ośrodku Kultury odbywają się również pokazy osiągnięć sekcji: tanecznej, szachowej, muzycznej, teatralnej oraz spotkania czytelnicze w bibliotekach oraz spotkania świetlicowe.

Sport[edytuj]

W Stawiskach działa założona w 2008 r. drużyna piłkarska GKS Stawiski grająca w A-klasie.

Transport[edytuj]

Obwodnica Stawisk

Przez Gminę Stawiski przebiega ważny szlak komunikacji drogowej, wiodący na Pojezierze Suwalsko-Augustowskie. Przez miasto przebiegają następujące drogi:

  • S61 - obwodnica omijająca miasto od zachodu i północnego zachodu, stanowiąca fragment drogi krajowej nr 61 łączącej Warszawę z Augustowem;
  • 647 - kierunek Kolno, łącząca się z drogą S61 na węźle Stawiski;
  • 648 - kierunek Nowogród.

Znane osoby[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Stawiski, w oparciu o dane GUS.
  2. GUS-Główny Urząd Statystyczny (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2013-01-21].
  3. a b c d e f g Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie. 30 września 2016; 3 miesiące temu.

Linki zewnętrzne[edytuj]