Ulica Próżna w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ulica Próżna w Warszawie
Śródmieście Północne
Ilustracja
Ulica Próżna, widok z placu Grzybowskiego (2018)
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Długość 160 m
Przebieg
Ikona ulica początek T.svg ul. Zielna
Ikona ulica plac.svg plac Grzybowski
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Ulica Próżna w Warszawie
Ulica Próżna w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ulica Próżna w Warszawie
Ulica Próżna w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Ulica Próżna w Warszawie
Ulica Próżna w Warszawie
Ziemia52°14′11,6″N 21°00′19,6″E/52,236546 21,005448
Ulica przed remontem kamienic nr 7, 9 , 12 i 14 (2008). Widoczne fotografie polskich Żydów umieszczone na elewacjach przez Fundację Shalom
Instalacja HIM Maurizio Cattelana przedstawiająca modlącego się Adolfa Hitlera w bramie kamienicy przy Próżnej 14
Tablice z różnych okresów istnienia ulicy umieszczone na kamienicy nr 9

Ulica Próżna – ulica w Śródmieściu Warszawy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Na początku XVIII w. droga, a od 1757 ulica jurydyki Bielino, prowadzącą od jej rynku (dzisiejszy plac Jana Henryka Dąbrowskiego) do ulicy Zielnej. Ponieważ przebiegała wśród ogrodów, jej pierwotna nazwa to Ogrodowa. Obecną nazwę, która wynikała z braku zabudowy, Próżna uzyskała w 1770[1].

W drugiej połowie XIX wieku pojawiła się koncepcja przedłużenia Próżnej do placu Grzybowskiego, jednak na przeszkodzie stała dwupiętrowa klasycystyczna kamienica otoczona drewnianymi komórkami i ogrodem należąca do rodziny Adolphów. Projekt przebicia Próżnej został zrealizowany dopiero w 1880 po przejęciu nieruchomości przez Abrama i Zofię Idelsohnów i wsparciu projektu przez prezydenta miasta Sokratesa Starynkiewicza[2].

Po rozebraniu kamienicy Adolphów, na działkach wytyczonych po obu stronach nowego odcinka Próżnej wzniesiono cztery trzypiętrowe kamienice (nr 5, 7, 9 i 10) zaprojektowane przez Franciszka Braumana[3]. W kamienicy pod nr 10 amerykańskie towarzystwo International Bell Telephone, które w listopadzie 1881 otrzymało od rządu rosyjskiego 20-letnią koncesję na budowę i eksploatację sieci telefonicznej w Warszawie, zainstalowało pierwszą w mieście centralę telefoniczną[4].

Pod koniec XIX wieku wśród mieszkańców ulicy Próżnej przeważała ludność żydowska[5]. Ulica miała charakter handlowy, na co wpływało sąsiedztwo ulicy Marszałkowskiej, będącego dużym ośrodkiem handlu wyrobami metalowymi placu Grzybowskiego oraz targowiska Pociejów.

We wrześniu 1939 zabudowa Próżnej częściowo spłonęła.

W listopadzie 1940 zachodnia część ulicy na odcinku pomiędzy Zielną a placem Grzybowskim znalazła się w granicach warszawskiego getta[6]. Została z niego wyłączona kilka miesięcy później, w marcu 1941, po przesunięciu przez Niemców granicy getta w tym rejonie na plac Grzybowski oraz linię ulic Bagno i Wielkiej[6].

Podczas powstania warszawskiego była terenem walk, m.in. pomiędzy kamienicami nr 9 i 14 wzniesiono barykadę zamykającą wylot Próżnej na plac Grzybowski. W 1944 zniszczeniu uległa większość zabudowy środkowej i wschodniej części ulicy.

Próżna jest jedyną z nielicznych warszawskich ulic, której fragment obustronnej zabudowy (kamienice nr 7, 9, 12 i 14) przetrwał zagładę getta[7]. W 1987 wszystkie cztery budynki zostały wpisane do rejestru zabytków[8].

Od 2004 roku na ulicy organizowane są wydarzenia w ramach Festiwalu Warszawa Singera[9].

W latach 2011−2013 kamienice pod numerami 7 i 9 zostały odrestaurowane i przekształcone w kameralny kompleks biurowy Le Palais Office[10][11].

W 2014 wyburzono pawilon pod nr 8, w którym mieściło się Austriackie Forum Kultury, a cała ulica została wyremontowana (m.in. ułożono granitowy bruk, ustawiono latarnie „pastorały” oraz odtworzono fasadę zabytkowej kamienicy pod nr 12)[12]. W listopadzie Próżna została zamieniona w deptak[13].

Pozostałe informacje[edytuj | edytuj kod]

  • Przy ulicy Próżnej (prawdopodobnie w najwyższej zachowanej kamienicy pod nr 12) znajdowała się siedziba Spółdzielni Pracy „Woreczek”, będąca przykrywką dla organizacji przestępczej kierowanej przez Filipa Merynosa, opisanej przez Leopolda Tyrmanda w powieści Zły (1955)[14].
  • W latach 2008–2014 w oknach i na elewacjach kamienic przy Próżnej znajdowały się fotografie polskich Żydów pochodzące ze zbiorów Fundacji Shalom[15]. Stanowiły one fragment liczącego ok. 8000 fotografii zbioru zgromadzonego po ogłoszonym w 1994 apelu Fundacji o przekazywanie zdjęć przedstawiających żydowskich mieszkańców Polski. Zostały wykorzystane m.in. do stworzenia wystawy I ciągle widzę ich twarze, która została pokazana w 29 muzeach na całym świecie[16]. W 2014 fasadę kamienicy zasłonięto siatką.
  • W 2012 w bramie kamienicy przy Próżnej 14 została umieszczona rzeźba HIM Maurizio Cattelana przedstawiająca modlącego się na klęczkach Adolfa Hitlera[17].
  • W 2011 w czasie prac budowlanych prowadzonych przy ulicy (remont kamienic nr 7 i 9) natrafiono na 40-tonowy głaz narzutowy, jeden z największych jakie odnaleziono w ostatnich latach na Mazowszu. Średnioziarnisty jasnoszary granitoid został tu przyniesiony przez lodowiec najprawdopodobniej z okolic Uppsali w Szwecji[18].

Ważniejsze obiekty[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kwiryna Handke: Dzieje Warszawy nazwami pisane. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2011, s. 174. ISBN 978-83-62189-08-3.
  2. Janusz Sujecki: Próżna. Ocalona ulica żydowskiej Warszawy. Warszawa: Ortis, 1993, s. 6.
  3. Janusz Sujecki: Próżna. Ocalona ulica żydowskiej Warszawy. Warszawa: Ortis, 1993, s. 7.
  4. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 883. ISBN 83-01-08836-2.
  5. Janusz Sujecki: Próżna. Ocalona ulica żydowskiej Warszawy. Warszawa: Ortis, 1993, s. 10.
  6. a b Paweł E. Weszpiński: Mapa nr 1. Getto warszawskie. Granice przed wielką akcją likwidacyjną. [w:] Barbara Engelking, Jacek Leociak, Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2013. ISBN 978-83-63444-27-3.
  7. Paweł E. Weszpiński, Mapa 9. Getto warszawskie. Współczesny układ ulic i ostańce zabudowy według stanu na rok 2013 na tle dawnego planu miasta, [w:] Barbara Engelking, Jacek Leociak: Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2013. ISBN 978-83-63444-27-3.
  8. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – Warszawa. 2018-09-30. s. 39-40. [dostęp 2011-12-22].
  9. Cel i misja. festiwalsingera.pl. [dostęp 2018-09-08].
  10. Tomasz Urzykowski: Próżna w połowie wypiękniała. Co z resztą kamienic?. warszawa.gazeta.pl, 16.11.2012. [dostęp 2012-11-18].
  11. Biuro w kamienicy. sztuka-architektury.pl. [dostęp 2013-07-09].
  12. Tomasz Urzykowski: Próżna otwarta po remoncie. "Przywróciliśmy jej charakter". W: "Gazeta Stołeczna" [on-line]. warszawa.gazeta.pl, 18 czerwca 2014. [dostęp 2014-06-24].
  13. Tomasz Urzykowski. Próżna deptakiem. To skąd te samochody?. „Gazeta Stołeczna”, s. 4, 14 listopada 2014. 
  14. Leopold Tyrmand: Zły. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik, 1990, s. 159–160. ISBN 83-07-01982-6.
  15. Program obchodów 65. rocznicy Powstania w Getcie Warszawskim. W: Fundacja Shalom [on-line]. shalom.org.pl. [dostęp 2014-01-09].
  16. I ciągle widzę ich twarze. Fotografia Żydów polskich. Warszawa: Fundacja Shalom, 2007, s. 5, 3. strona okładki. ISBN 83-901016-03.
  17. Wojciech Karpieszuk, Agnieszka Kowalska: Hitler modli się w bramie na Próżnej. "To przerażające". gazeta.pl, 19.11.2012. [dostęp 2013-03-23].
  18. Pocięli wielki głaz na kawałki. Dokąd teraz trafią?. warszawa.gazeta.pl, 17.12.2011. [dostęp 2012-11-21].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 702. ISBN 83-01-08836-2.
  • Janusz Sujecki: Próżna. Ocalona ulica żydowskiej Warszawy. Warszawa: Ortis, 1993.