Stanisław Bareja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Bareja
Data i miejsce urodzenia 5 grudnia 1929
Warszawa
Data i miejsce śmierci 14 czerwca 1987
Essen
Zawód reżyser, scenarzysta, aktor
Lata aktywności 1953–1986
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (pośm.)
Gwiazda Stanisława Barei znajdująca się w Łódzkiej Alei Sław. Odsłonięta 6 października 2011 roku
Stanisław Bareja - portret w galerii osobowości kultury Warszawy XX w
Tablica nagrobkowa Stanisława Barei na Cmentarzu Czerniakowskim w Warszawie
Mauzoleum rodziny Stanisława Chmielarza i Barejów na Cmentarzu Czerniakowskim w Warszawie
Replika Misia z filmu Miś, postawiona w 2011 na warszawskim Bemowie
Blok przy ulicy Grzegorzewskiej 3 na Ursynowie, w którym kręcono zdjęcia do serialu Alternatywy 4

Stanisław Bareja (ur. 5 grudnia 1929 w Warszawie, zm. 14 czerwca 1987 w Essen) – polski reżyser, scenarzysta filmowy i aktor.

12 listopada 2008 został ogłoszony najlepszym reżyserem komediowym stulecia na gali Złotych Kaczek, przyznawanych przez miesięcznik „Film[1].

Życiorys[edytuj]

Stanisław Bareja ukończył I Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego w Jeleniej Górze w 1949 i w tym samym roku podjął studia w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej w Łodzi, na Wydziale Reżyserii, które ukończył w 1954, lecz nie złożył egzaminu końcowego. W 1958 przedstawił jako film dyplomowy etiudę pod tytułem Gorejące czapki, jednak film ten nie został przyjęty, wskutek czego Barei nie zaliczono pracy dyplomowej. Tytuł magistra sztuki uzyskał 24 kwietnia 1974 po przedstawieniu filmu dyplomowego Mąż swojej żony (1960) i złożeniu egzaminu magisterskiego z wynikiem dobrym.

Jako samodzielny reżyser zadebiutował w 1960. Tworzył przede wszystkim komedie, wiele jego filmów znalazło się w czołówce polskiej kinematografii. Był również twórcą wielu seriali telewizyjnych.

Bardzo często, wzorem Alfreda Hitchcocka, pojawiał się w swoich filmach grając epizodyczne role. W swoich filmach obnażał słabości człowieka wynikające zarówno z jego natury jak i będące wynikiem absurdalnej rzeczywistości PRL, w jakiej przyszło żyć bohaterom filmów Barei.

Jego żoną była Hanna Kotkowska-Bareja, krytyk sztuki, która podsunęła mu pomysł filmu Poszukiwany, poszukiwana (1972)[2].

Angażował się w działania opozycji antykomunistycznej. Przez wiele lat udostępniał garaż swojego domu na potrzeby ciemni fotograficznej podziemnej Niezależnej Oficyny Wydawniczej (NOWA). Wspólnie z żoną przemycił dla NOWEJ przez granicę pięćdziesięciokilogramową maszynę drukarską na dachu fiata 126p. Pomagał również najdłużej ukrywającemu się opozycjoniście PRL Zbigniewowi Bujakowi[3].

Stanisław Bareja zmarł na zawał mięśnia sercowego, został pochowany na cmentarzu Czerniakowskim w Warszawie.

21 września 2006 został pośmiertnie odznaczony przez Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[4].

Pamięć o reżyserze[edytuj]

Począwszy od 2005 roku ulica w Warszawie łącząca ul. Światowida z Odkrytą (okolice pętli Nowodwory) nosi imię Stanisława Barei. O takie upamiętnienie reżysera zabiegali mieszkańcy Nowodworów z pomocą Życia Warszawy.

Od 2012 imię Stanisława Barei nosi tzw. mała obwodnica w Kutnie[5].

W Krakowie imię Barei nosi charakterystyczne rondo w kształcie elipsy[6] (niebędące rondem ani w myśl inżynierii drogowej, ani też przepisów prawa o ruchu drogowym).

W Katowicach jego imieniem nazwano skwer przed centrum rozrywki Punkt44 z Cinema City przy ul. Gliwickiej 44 w dzielnicy Załęże[7].

6 października 2011 roku w Łódzkiej Alei Sław odsłonięto gwiazdę poświęconą Barei. W odsłonięciu uczestniczyli między innymi syn Jan[8].

Twórczość[edytuj]

Bareizm[edytuj]

"Bareizm" – nacechowane negatywnie określenie charakteryzujące styl wczesnej twórczości filmowej Stanisława Barei. Stworzone zostało w latach 60 XX w. przez Kazimierza Kutza. W jednym z przemówień Kutz skrytykował poziom artystyczny twórczości Barei, używając neologizmu "bareizm" jako synonimu kiczu. Później za pomocą tego złośliwego określenia, władze i środowisko filmowe atakowały Bareję, zarzucając jego twórczości niską jakość, "antysocjalistyczną wymowę, kłamstwa, brudną propagandę i nienawiść do klasy robotniczej"[9][10]. W odwecie, w scenariuszu (niezrealizowanego filmu) "Złoto z nieba" z 1981 roku znalazł się dialog, którego fragment brzmi:

Pan podał inne nazwisko w samolocie, a teraz okazuje się, że w dodatku pisze się pan przez "te", "zet"?
Dawniej pisaliśmy się Kloc przez "ce", ale potem mój brat został reżyserem i zmienił pisownię na Klotz!

Było to nawiązanie do zmiany nazwiska przez Kutza[11]. W podobny sposób Bareja potraktował prześladujące go środowisko ZP Grunwald w serialu "Zmiennicy" oraz filmie "Poszukiwany, poszukiwana"[12]. Z czasem pojęcie bareizmy zaczęło być stosowane jako ogólna nazwa absurdalnych wypowiedzi, haseł, napisów, obwieszczeń i innych tego typu sformułowań budowanych niezręcznie, na bazie nowomowy i języka urzędowego[13].

Reżyser[edytuj]

Scenarzysta[edytuj]

Role aktorskie[edytuj]

Współpraca z aktorami[edytuj]

Specyfikę swoich filmów Bareja osiągał dzięki dobrej współpracy z aktorami, w tym także z wieloma postaciami przewijającymi się w epizodycznych scenkach na drugim planie. Oto lista aktorów pojawiających się często w jego najważniejszych produkcjach i będących niejako „aktorami Barei”:

Aktor Poszukiwany,
poszukiwana
Nie ma róży
bez ognia
Brunet
wieczorową porą
Co mi zrobisz,
jak mnie złapiesz
Miś Alternatywy 4 Zmiennicy
Stanisław Bareja tak nie tak tak tak tak tak
Stanisława Celińska nie tak nie nie nie tak tak
Maria Chwalibóg tak tak tak nie nie nie nie
Jerzy Cnota nie nie tak tak tak nie nie
Mieczysław Czechowicz tak tak nie nie nie nie tak
Zofia Czerwińska tak nie tak nie tak tak nie
Andrzej Fedorowicz nie nie tak tak tak tak nie
Stanisław Gawlik nie nie tak tak nie tak tak
Wiesław Gołas tak tak tak nie nie tak nie
Mariusz Gorczyński nie nie nie tak nie tak tak
Cezary Julski nie tak nie nie tak tak tak
Kazimierz Kaczor nie tak nie tak nie tak tak
Jan Kobuszewski tak tak tak nie nie tak tak
Krzysztof Kowalewski nie tak tak tak tak nie tak
Bohdan Łazuka tak tak tak nie nie nie nie
Marian Łącz nie nie tak tak tak tak nie
Zofia Merle nie nie nie tak tak tak tak
Jerzy Moes tak tak tak tak nie nie tak
Bronisław Pawlik nie tak nie tak tak tak tak
Tadeusz Pluciński tak nie tak tak nie tak nie
Wojciech Pokora tak tak tak tak tak tak tak
Ryszard Pracz nie nie nie tak tak tak tak
Wojciech Siemion tak tak nie tak nie tak nie
Zdzisław Szymborski nie nie tak tak tak nie tak
Tadeusz Somogi nie tak nie tak tak tak tak
Jerzy Turek nie nie nie nie tak tak nie
Stanisław Tym tak tak nie tak tak nie nie
Wojciech Zagórski nie nie tak tak nie tak tak

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]