Uniwersytet Albrechta w Królewcu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Uniwersytet Albrechta w Królewcu (kartka pocztowa z XIX wieku)
Uniwersytet i katedra (przed 1944)

Uniwersytet Albrechta w Królewcu, Uniwersytet Alberta w Królewcu, zwyczajowo Albertyna lub Albertina (niem. Albertus-Universität Königsberg) – uniwersytet w Królewcu, istniejący w latach 1544–1945, jedyny uniwersytet w Księstwie Pruskim i jeden z najważniejszych w I Rzeczypospolitej. Po oderwaniu Prus od Polski (w 1657 roku) Albertyna pozostała największym ośrodkiem akademickim w Prusach Wschodnich do końca ich istnienia.

Obecnie do tradycji Albertyny odwołuje się Bałtycki Uniwersytet Federalny im. Immanuela Kanta w Kaliningradzie.

Powstanie uniwersytetu[edytuj]

Królewiecki uniwersytet zawdzięcza swą nazwę Albrechtowi Hohenzollernowi – pierwszemu władcy Prus Książęcych. Celem, jaki stawiał książę Albrecht przed uniwersytetem, było szerzenie „czystej ewangelii” wewnątrz księstwa i w całej Rzeczypospolitej, dostarczenie państwu kadry urzędniczej, nauczycieli, lekarzy oraz ogólne szerzenie oświaty i kultury humanistycznej.

W 1539 książę polecił stanom pruskim znalezienie funduszy na utrzymanie szkoły. Brano pod uwagę kilka lokalizacji: Nidzica, Zalewo, Welawa. Ostatecznie w 1542 założono w Królewcu (Knipawie) szkołę partykularną, która miała przygotowywać uczniów do studiów uniwersyteckich. Już w lipcu 1544 Albrecht rozesłał do kilku państw (w tym Polski, Danii, Szwecji i do krajów niemieckich) proklamację powstania uniwersytetu. 17 sierpnia nastąpiło poświęcenie uczelni i objęcie rządów przez pierwszego rektora, Georgiusa Sabinusa. Sabinus był dwukrotnie rektorem Albertyny. Dotychczasowa szkoła partykularna została przekształcona w pedagogium, a jej zamknięcie nastąpiło w 1617.

Albrecht zapowiedział, że uczelnia będzie nadawała stopnie naukowe, ale nie posiadała ona odpowiedniego przywileju ani od Stolicy Apostolskiej (papież nie widział interesu w popieraniu protestanckiego uniwersytetu), ani od cesarza Niemiec (Albrecht po sekularyzacji zakonu krzyżackiego został w Niemczech banitą). Uniwersytet powstał dzięki królowi Polski Zygmuntowi Augustowi, który w 1560 obdarzył go takimi samymi przywilejami, jakie posiadała Akademia Krakowska.

Polacy na uczelni[edytuj]

Wśród pierwszych profesorów uczelni byli Abraham Kulwieć, wykładowca greki i hebrajskiego, oraz Stanisław Rafajłowicz, wykładowca teologii (nie znał niemieckiego, wykłady odbywały się po łacinie). Astronomii nauczał Maciej Menius, profesor matematyki w gdańskim gimnazjum, który w Królewcu wydał w 1584 książkę Themata de circulis Spherae Materialis. Wykładał tu także luterański teolog Hieronim Malecki[1]. Przez 24 lata rektorem uczelni był Celestyn Myślenta.

Wśród pierwszych studiujących tu znanych Polaków byli Bieniasz Budny, Erazm Gliczner, Marcin Kwiatkowski, Jan Kochanowski, Piotr Kochanowski, Andrzej Kochanowski, Jan i Jakub Niemojewscy, Stanisław Sarnicki.

Jednym z ważniejszych celów Uniwersytetu Albrechta w Królewcu było kształcenie duchownych protestanckich; od 1728 istniało tam polskie seminarium ewangelickie[2], które działało aż do lat 30. XX wieku i wykształciło wielu pastorów, zasłużonych dla krzewienia oświaty i kultury polskiej, między innymi Krzysztofa Celestyna Mrongowiusza, Gustawa Gizewiusza, Władysława Semadeniego. Na uczelni działali też Jerzy Olech, Marcin Gregor, Herman Pełka, August Grzybowski.

Rektorzy[edytuj]

Georgius Sabinus 1544–1547
Christoph Jonas 1548 (prawnik)
Johannes Brettschneider 1549 (profesor medycyny)
Georgius Sabinus 1552–1553
Celestyn Myślenta 1628
Celestyn Myślenta 1632
Celestyn Myślenta 1636
Celestyn Myślenta 1640
Celestyn Myślenta 1644
Celestyn Myślenta 1648
Celestyn Myślenta 1652
Simon Dach 1656–1657
Immanuel Kant 1786
Immanuel Kant 1788
Wilhelm Georg Remer 1812 (witał Napoleona)
Ferdinand Lindemann 1892–1893
Götz von Selle (ostatni rektor)

Profesorowie[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Wykładowcy Uniwersytetu Albertyna w Królewcu.

Słynni absolwenci i studenci[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Absolwenci i studenci Uniwersytetu Albrechta w Królewcu.

Przypisy

  1. Jerzy Duda: „Albertina” na znaczkach i kartach pocztowych
  2. Tadeusz Grygier: Seminarium polskie w Królewcu [w:] „Komunikaty Mazursko-Warmińskie” (Olsztyn), 3 (1957), s. 129–141

Bibliografia[edytuj]

  • Caspar Stein: Das Alte Königsberg: Eine ausführliche Beschreibung der drei Städte Königsberg samt ihren Vorstädten und Freiheiten wie sie anno 1644 beschaffen waren, Verein für Familienforschung in Ost- und Westpreussen Hamburg 1998, ​ISBN 3-931577-14-7​, reprint wyd. Königsberg 1911
  • Janusz Jasiński: Historia Królewca. Szkice z XIII–XX stulecia. Olsztyn: Książnica Polska, 1994. ​ISBN 83-85702-03-2
  • Tadeusz Oracki: Słownik biograficzny Warmii, Prus Książęcych i Ziemi Malborskiej od połowy XV do końca XVIII wieku. T. 2: L-Ż. Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, 1988
  • Sławomir Augusiewicz, Janusz Jasiński, Tadeusz Oracki: Wybitni Polacy w Królewcu. XVI–XX wiek, Olsztyn: Littera, 2005. ​ISBN 83-89775-03-4