Wieża Zygmuntowska na Wawelu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wieża Zygmuntowska
Symbol zabytku nr rej. A-7 20.II.1933
Ilustracja
Widok wieży od zachodu, spod Bramy Wazów
Państwo

 Polska

Województwo

 małopolskie

Miejscowość

Wawel, Kraków

Ukończenie budowy

XIV wiek

Ważniejsze przebudowy

I połowa XVI wieku, 1899

Plan budynku
Plan budynku
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa konturowa Starego Miasta w Krakowie, na dole nieco na lewo znajduje się ikonka wieży z opisem „Wieża Zygmuntowska”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się ikonka wieży z opisem „Wieża Zygmuntowska”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, blisko centrum na lewo u góry znajduje się ikonka wieży z opisem „Wieża Zygmuntowska”
Położenie na mapie Krakowa
Mapa konturowa Krakowa, blisko centrum na lewo znajduje się ikonka wieży z opisem „Wieża Zygmuntowska”
Ziemia50°03′17,70″N 19°56′07,98″E/50,054917 19,935550

Wieża Zygmuntowska – wieża w katedrze na Wawelu, druga co do wielkości, została wzniesiona w 1 połowie XIV wieku jako baszta obronna.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Do 1 ćwierci XV wieku była wieżą obronną wchodzącą w skład fortyfikacji wawelskich. Za rządów biskupa Wojciecha Jastrzębca przeszła na własność katedry wawelskiej wraz z przyległymi murami zostając włączona w obręb kościoła. Zawieszono w niej cztery katedralne dzwony i przekształcono w dzwonnicę. W XVI wieku wieżę podwyższono, aby móc zawiesić Dzwon Zygmunt. Powstała wówczas dębowa konstrukcja wsporcza, nie stykająca się z murami wieży, zachowana do dziś. W latach 18951899 prowadzono prace nad konserwacją wieży, którą przykryto nowym hełmem projektu Sławomira Odrzywolskiego. Hełm łączy w sobie elementy różnych stylów.

Dzwony[edytuj | edytuj kod]

Na wieży zawieszonych jest obecnie 5 dzwonów[1]:

Nazwa Masa Średnica Rok odlania Odlewnia
Zygmunt 9650 kg 242 cm 1520 Hans Behem
Stanisław 6000 kg 189 cm 1463 nieznana*
Kardynał 3400 kg 160 cm 1455 nieznana*
Urban 2628 kg 167,5 cm 1757 Johannes Weidner & Samuel Scholtz
Wacław 1800 kg 139 cm 1462 nieznana*

Dzwon Zygmunt[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Dzwon Zygmunt.

Dzwon Stanisław[edytuj | edytuj kod]

Zwany również Tęczyński, Półzygmunt. Ufundowany w roku 1463 przez kasztelana krakowskiego Jana Tęczyńskiego w intencji zbawienia duszy jego zamordowanego brata Andrzeja. Do jego wykonania użyto materiału ze starszego dzwonu Nawoja. Nazwany imieniem świętego Stanisława, patrona katedry i Polski.

Dzwon Kardynał[edytuj | edytuj kod]

Odlany w roku 1455 z fundacji Kapituły Katedralnej i dedykowany kardynałowi Zbigniewowi Oleśnickiemu. Uszkodzony w XIX wieku przez oderwany fragment serca Dzwonu Zygmunt.

Dzwon Urban[edytuj | edytuj kod]

Ufundowany przez Kazimierza Wielkiego około roku 1364. Nazwany imieniem papieża Urbana V w dowód wdzięczności za jego zgodę na utworzenie Akademii Krakowskiej. Początkowo zawieszony w Niepołomicach, przeniesiony przez kardynała Zbigniewa Oleśnickiego na Wawel około roku 1450. Od wieków był najczęściej używanym dzwonem katedry. Był trzykrotnie przelewany, po raz ostatni w roku 1757 i w tej postaci dotrwał do czasów obecnych. Wśród licznych dekoracji na dzwonie wyróżnia się pobożne wezwanie: „Strzeż nas Panie, jak źrenicy oka”, które jest intencją twórców dzwonu.

W 2022 roku dzwon został przywrócony do użytku, od tej pory dzwoni co niedzielę o godzinie 9:50 oraz w ważniejsze uroczystości[2].

Dzwon Wacław[edytuj | edytuj kod]

Zwany też Głownik, Homicidalis. Odlany około roku 1460 z fundacji Kapituły Katedralnej i jej kanonika Jakuba z Sienna. Nazwany na cześć świętego Wacława, patrona katedry. Nazwa Głownik przylgnęła do niego w 1462 roku, gdy bił podczas ścinania mieszczan skazanych za zabójstwo wojewody Andrzeja Tęczyńskiego.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieża Zygmuntowska – Parafia Archikatedralna św. Stanisława B. M. i św. Wacława M. [dostęp 2022-04-01].
  2. Telewizja Polska S.A, Po niemal 100 latach zabrzmiał dzwon Urban z wieży katedry na Wawelu, krakow.tvp.pl [dostęp 2022-04-14] (pol.).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]