Wybory parlamentarne w II Rzeczypospolitej

Wybory parlamentarne w okresie II Rzeczypospolitej przeprowadzane były w latach: 1919, 1922, 1928, 1930, 1935 i 1938. Mianem wyborów demokratycznych można określić jedynie wybory z 1919, 1922 i 1928 roku. Wybory z 1919 roku do Sejmu Ustawodawczego były kluczowe dla ugruntowania demokratycznych fundamentów państwa. Zostały przeprowadzone na mocy dekretu o ordynacji wyborczej do Sejmu Ustawodawczego wydanego przez Józefa Piłsudskiego 28 listopada 1918 roku. Wybory z 1922 i 1928 roku odbywały się już na podstawie Konstytucji marcowej z 1921 roku oraz ordynacji wyborczych do Sejmu i Senatu, uchwalonych przez Sejm Ustawodawczy 28 lipca 1922 roku.

Pierwsze trzy wybory odbywały się w oparciu o ordynacje wyborcze, które w pełni realizowały pięcioprzymiotnikowe prawo wyborcze:

• powszechne – każdy obywatel powyżej 21. roku życia (Sejm) lub 25. roku życia (Senat) miał prawo głosu (także kobiety, co co było bardzo progresywne jak na ówczesne czasy),
• równe – każdy głos miał taką samą wagę,
• bezpośrednie – wyborca oddawał głos bezpośrednio na kandydata,
• tajne – głosowanie odbywało się w sposób anonimowy,
• proporcjonalne – mandaty rozdzielano proporcjonalnie do liczby uzyskanych głosów, co sprzyjało reprezentacji różnych partii i mniejszości narodowych.

Charakter wyborów zaczął zmieniać się po zamachu majowym w 1926 roku, który zapoczątkował autorytarne rządy sanacji. Wybory z 1930 roku, znane jako „wybory brzeskie”, były pierwszymi, które w sposób jawny i na dużą skalę naruszyły zasady demokratyczne. Choć formalnie ordynacja nie uległa zmianie, to kampania wyborcza była prowadzona z zastosowaniem licznych nadużyć. Wielu przywódców opozycyjnego Centrolewu, m.in. Wincenty Witos, zostało uwięzionych w twierdzy w Brześciu, a wiece opozycji były rozpędzane. Celem było zniszczenie jedności opozycji i zapewnienie zwycięstwa prorządowemu Bezpartyjnemu Blokowi Współpracy z Rządem (BBWR). Wybory z 1935 i 1938 roku miały już charakter czysto reżimowy. Odbywały się one na podstawie nowej, niedemokratycznej Konstytucji kwietniowej z 1935 roku oraz ordynacji wyborczych do Sejmu i Senatu z 8 lipca 1935 roku, które w praktyce uniemożliwiały opozycji zdobycie mandatów. Zniesiono zasadę proporcjonalności, a kandydatów na posłów i senatorów mogły zgłaszać tylko okręgowe zgromadzenia wyborcze, kontrolowane przez rząd. W efekcie tych zmian opozycja, w proteście przeciwko fasadowości wyborów, ogłosiła bojkot, co przełożyło się na niską frekwencję i niemal całkowite zwycięstwo BBWR oraz jego następcy - Obozu Zjednoczenia Narodowego (OZN).

Wybory Sejmu Ustawodawczego w 1919 roku

Wybory do Sejmu Ustawodawczego odbyły się 26 stycznia 1919.

	Komitet wyborczy	% głosów
	Związek Ludowo-Narodowy	37%
	Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”	17%
	PPS i Polska Partia Socjalno-Demokratyczna Galicji i Śląska Cieszyńskiego	12,5%
	Polskie Stronnictwo Ludowe Piast	8,5%
	Polskie Stronnictwo Ludowe – Lewica	4%
	Polskie Zjednoczenie Ludowe	3,3%
	Stronnictwo Katolicko-Ludowe	1,8%
	Narodowy Związek Robotniczy	1,8%

Wybory do Sejmu I kadencji w 1922 roku

Wybory do Sejmu I kadencji odbyły się w dniach 5/12 listopada 1922, w ich wyniku poszczególne komitety uzyskały następującą liczbę mandatów:

	Komitet wyborczy	Mandaty w Sejmie	Mandaty w Senacie
	Związek Ludowo-Narodowy	98	29
	Blok Mniejszości Narodowych	20	6
	Polskie Stronnictwo Ludowe Piast	70	17
	Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”	48	8
	Chrześcijańska Demokracja	43	7
	Polska Partia Socjalistyczna	41	7
	Stronnictwo Chrześcijańsko-Narodowe	28	11
	Narodowa Partia Robotnicza	18	3
	Chłopskie Stronnictwo Radykalne	4	0
	Pozostali	5	4
	Suma	444	111

Wybory do Sejmu II kadencji w 1928 roku

Wybory odbyły się w dniach 4/11 marca 1928 roku.

	Komitet wyborczy	Mandaty w Sejmie	Mandaty w Senacie
	Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem	125	48
	Polska Partia Socjalistyczna	64	10
	Blok Mniejszości Narodowych	61	22
	Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”	41	7
	Związek Ludowo-Narodowy	38	9
	Chrześcijańska Demokracja	34	6
	Polskie Stronnictwo Ludowe Piast	30	2
	Stronnictwo Chłopskie	25	3
	Narodowa Partia Robotnicza	11	3
	Związek Robotników i Chłopów	7	0
	Pozostali	8	1
	Suma	444	111

Wybory do Sejmu III kadencji „brzeskie” 1930

Partia/Koalicja	Sejm		Senat
	Numer	%	Numer	%
Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem	247	–	76	–
Stronnictwo Narodowe	64	–	12	–
Chrzescijańska Demokracja	14	–	2	–
Centrolew (koalicja 5 partii poniżej)	–	–	14	–
Polskie Stronnictwo Ludowe Piast	15	–	14 jako sojusz Centrolewu	–
Narodowa Partia Robotnicza	10	–	14 jako sojusz Centrolewu	–
Stronnictwo Chłopskie	17	–	14 jako sojusz Centrolewu	–
Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”	14	–	14 jako sojusz Centrolewu	–
Polska Partia Socjalistyczna	24	–	14 jako sojusz Centrolewu	–
Polska Partia Socjalistyczna-Lewica	1	–	–	–
Komunistyczna Partia Polski	5	–	–	–
Blok Ukraińsko-Białoruski	21	–	4	–
Blok Mniejszości Narodowych	12	–	3	–

Wybory do Sejmu IV kadencji w 1935 roku

	Komitet wyborczy	Mandaty w Sejmie	Mandaty w Senacie
	Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem	153	60
	Mniejszości Narodowe	55	4

Wybory do Sejmu V kadencji w 1938 roku

	Komitet wyborczy	Mandaty w Sejmie	Mandaty w Senacie
	Obóz Zjednoczenia Narodowego	161	47
	Mniejszości Narodowe	55	–

Bibliografia

• The Elections to the Polish Parliament (Sejm) 1919 – 1947. elisanet.fi. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-07-20)].