Podział administracyjny II Rzeczypospolitej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rzeczpospolita
Polska

Godło II RP

Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka II RP



Podział administracyjny II Rzeczypospolitej – podział administracyjny Polski i następujące w związku z nim zmiany w latach 1918–1939.

Synteza[edytuj | edytuj kod]

Podział administracyjny II RP w 1930 r.
Podział administracyjny Polski 30 X 1938
Podział administracyjny Polski 31 VIII 1939

Tworzenie jednostek administracyjnych[edytuj | edytuj kod]

W chwili uzyskania niepodległości w 1918 roku, administracja polska spotkała się z pewnymi problemami. Poza władzami centralnymi na terenie Królestwa Polskiego i Galicji, na pozostałych obszarach kraju istniały tylko powiaty. W pierwszej kolejności należało utworzyć jednostki pośrednie – województwa. Z powodu różnych okoliczności (np. obowiązującego prawa zaborczego) zdecydowano się na zachowanie byłych granic rozbiorowych jako granic województw[1].

Na mocy tzw. ustawy tymczasowej z 2 sierpnia 1919 (która de facto przetrwała do 1937 roku) z dziesięciu guberni Królestwa Polskiego (wraz z zachodnimi terenami guberni grodzieńskiej) utworzono 14 sierpnia 1919 roku 5 województw: białostockie, kieleckie, lubelskie, łódzkie i warszawskie[2]. W Warszawie ustalono odrębne województwo. Województwa te kwalifikowano jako województwa centralne.

Z byłych terenów pruskich utworzono 12 sierpnia 1919 roku województwa poznańskie (obszar Wielkiego Księstwo Poznańskiego i część powiatów namysłowskiego i sycowskiego) i pomorskie (obszar Prus Zachodnich wraz z Działdowem z Prus Wschodnich)[3].

Województwo śląskie powstało na mocy ustawy z 15 lipca 1920 roku tegoż dnia[4]. Składało się z polskiej części dawnego pruskiego Górnego Śląska oraz polskiej części dawnego austriackiego Księstwa Cieszyńskiego. Jako jedyne w Polsce, województwo śląskie cieszyło się szeroką autonomią w zakresie administracji i ustawodawstwa. Podział administracyjny województwa śląskiego na powiaty został ustanowiony rozporządzeniem wojewody śląskiego z dnia 17 czerwca 1922 r. w przedmiocie ustroju powiatowego Województwa Śląskiego[5]. Województwa poznańskie, pomorskie i śląskie kwalifikowano jako województwa zachodnie.

Ustawą z 3 grudnia 1920 roku zjednoczono administracyjny ustrój Galicji z tym wprowadzonym w byłym zaborze rosyjskim, tworząc 23 grudnia 1920 roku województwa: krakowskie, lwowskie, stanisławowskie i tarnopolskie[6]. Województwa te kwalifikowano jako województwa południowe.

Zgodnie z ustawą z 4 lutego 1921 roku na Zabużu utworzono 19 lutego 1921 roku województwa wołyńskie, poleskie i nowogródzkie[7]. Ostatnim obszarem nowej Polski, który otrzymał status województwa była Ziemia Wileńska, tworząc dopiero 20 stycznia 1926 roku województwo wileńskie, zgodnie z ustawą z 22 grudnia 1925 roku[8]. Województwa te kwalifikowano jako województwa wschodnie.

Łączna liczba województw w 1925 roku wynosiła: 17 (16 + m. Warszawa), a liczba powiatów ustaliła się na poziomie 281. W roku 1928 funkcjonowało: 276 powiatów, 641 miast, 12 639 gmin wiejskich oraz 2691 obszarów dworskich (istniały wyłącznie w 2 województwach: pomorskim i poznańskim)[9]

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Stolicami województw na ogół były miasta duże (Warszawa, Kraków, Poznań), choć w kilku przypadkach były to miasta średnie (Łuck, Kielce), wręcz małe (Nowogródek). Siedziby powiatów były pod względem wielkości bardzo zróżnicowane. Niektóre miały większą liczbę mieszkańców niż stolice województw (Częstochowa, Radom, Gdynia, a od roku 1938 po przyłączeniu do województwa pomorskiego także i Bydgoszcz), inne były małymi miasteczkami, nawet wsiami (Janów Podlaski czy Stopnica). Istniejący podział administracyjny stanowił przedmiot krytyki[10].

W latach 20. wykazywano starania ku reformie administracyjnej, która zatarłaby ślady kordonów zaborowych. Postulowano m.in. podział Polski na pięć lub sześć województw, lecz takie skrajne projekty nie spotkały się z szerszym uznaniem. Poparcie zyskało natomiast przywracanie polskich nazw miejscowościom, których nazwy zostały zgermanizowane bądź zrusyfikowane (nie dotyczyło to jednak terenów dawnej Kongresówki, gdzie przetrwały nazwy carskiego pochodzenia typu Aleksandrów czy Konstantynów)[10].

Ważniejsze zmiany administracyjne[edytuj | edytuj kod]

1 kwietnia 1932 roku nastąpiła masowa likwidacja powiatów. Zniesiono 21 najmniejszych bądź najsłabszych powiatów, głównie na terenie województw poznańskiego i krakowskiego[11]. Równocześnie, w największych miastach zaczęły powstawać powiaty grodzkie. Łącznie 20 miast (wraz z Gdynią w 1929) zostało wykluczonych z otaczających je powiatów ziemskich i podniesionych do rangi odrębnych powiatów. Dwa powiaty – sarneński (1930) i turczański (1931) – zmieniły województwo[12][13].

Pod koniec lat międzywojennych przybierał formę projekt zredukowania liczby województw, a mianowicie zlikwidowanie województw kieleckiego, białostockiego, nowogródzkiego, tarnopolskiego i stanisławowskiego[10]. Powstał projekt utworzenia nowego województwa sandomierskiego, obejmującego głównie obszar Centralnego Okręgu Przemysłowego[14].

Dążenia do zniwelowania nadal istniejących różnic pozaborowych oraz chęć usprawnienia zarządzania ciążącym do siebie gospodarczo regionami były przyczyną przeprowadzonych w 1938 i 1939 roku dwóch serii zmian, polegających głównie na przełączaniu powiatów między sąsiednimi województwami[10]. W ich ramach łącznie 25 powiatów (i pojedyncze gminy) zmieniły przynależność wojewódzką, często na zasadzie wzajemnej wymiany[15]. Przeprowadzono także ujednolicenie podziału kraju na gminy i gromady. W październiku 1938 roku do Rzeczypospolitej z Czechosłowacji zostało przyłączone Zaolzie, a w listopadzie części Spisza, Orawy, Ziemi Czadeckiej, doliny Popradu oraz źródłowisko Udawy[16].

1 kwietnia 1939 roku II Rzeczpospolita składała się z: 16 województw, 264 powiatów (w tym 23 grodzkich), 611 gmin miejskich (w tym 53 miast wydzielonych z powiatowych związków samorządowych), 3195 gmin wiejskich oraz 40 533 gromad[10]

Województwa (1921)[edytuj | edytuj kod]

Województwa, powiaty i miasta powiatowe w 1930 r.
Województwa, powiaty i miasta powiatowe w 1939 r.
Herb Województwo Powierzchnia
(km²)
Liczba ludności
30 IX 1921
Podział administracyjny Siedziba
ogółem na km² powiaty miasta gminy
Dawne Królestwo Polskie (województwa centralne)
POL województwo białostockie II RP COA.svg białostockie 32.450 1.301.858 40,1 13 49 180 POL Białystok COA.svg Białystok
POL województwo kieleckie II RP COA.svg kieleckie 25.741 2.535.898 95,5 17 39 310 Herb miasta Kielce.svg Kielce
POL województwo lubelskie II RP COA.svg lubelskie 31.123 2.085.746 66,9 19 33 276 POL Lublin COA 1.svg Lublin
POL województwo łódzkie II RP COA.svg łódzkie 19.034 2.252.769 118,4 13 46 232 POL Łódź COA.svg Łódź
POL województwo warszawskie II RP COA.svg warszawskie 29.342 2.114.886 72,1 23 59 297 POL Warszawa COA.svg Warszawa
POL Warszawa COA.svg Miasto stołeczne Warszawa 121 936.713 7741,4 4 1 0
Kresy Wschodnie (województwa wschodnie)
POL województwo nowogródzkie II RP COA.svg nowogródzkie 22.692 800.761 35,3 8 8 89 Coat of Arms of Navahrudak, Belarus.svg Nowogródek
POL województwo poleskie II RP COA.svg poleskie 42.280 879.417 20,8 10 17 113 POL Brześć nad Bugiem COA.svg Brześć nad Bugiem
POL województwo wileńskie II RP COA.svg wileńskie* 29.109 1.005.565 34,5 8 14 103 Coat of arms of Vilnius Gold.png Wilno
POL województwo wołyńskie II RP COA.svg wołyńskie 30.274 1.437.569 47,5 10 19 95 POL Łuck COA.svg Łuck
Galicja (województwa południowe)
POL województwo krakowskie II RP COA.svg krakowskie 17.448 1.992.810 114,2 22 53 1896 POL Kraków COA.svg Kraków
POL województwo lwowskie II RP COA.svg lwowskie 27.024 2.718.014 100,6 27 61 2202 POL Lwów COA.svg Lwów
POL województwo stanisławowskie II RP COA.svg stanisławowskie 18.368 1.339.191 72,9 15 29 904 POL Stanisławów COA.svg Stanisławów
POL województwo tarnopolskie II RP COA.svg tarnopolskie 16.240 1.428.520 88,0 17 35 1087 POL Tarnopol COA.svg Tarnopol
Dawny zabór pruski (województwa zachodnie)
POL województwo pomorskie II RP COA.svg pomorskie 16.386 935.643 57,1 18 33 1359 POL Toruń COA.svg Toruń
POL województwo poznańskie II RP COA.svg poznańskie 26.528 1.967.865 74,2 34 118 3041 POL Poznań COA.svg Poznań
Dawne ziemie niemieckie i austriackie
POL województwo śląskie II RP COA.svg śląskie 4.230 1.124.967 265,9 12 (9+3) 18 414 Katowice Herb.svg Katowice
Coat of arms of Poland2 1919-1927.svg Polska 388.390 26.858.192 69,2 270 632 12.598 POL Warszawa COA.svg Warszawa
* Do 1926 jako Ziemia Wileńska.

Powiaty według województw[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia powiatów według stanu na 1939 r., a w przypadku wcześniejszego zniesienia lub zmiany przynależności wojewódzkiej powiatu – na ostatni rok istnienia lub przynależności do danego województwa. Liczba ludności na podstawie spisu powszechnego z 1931 r., a dla powiatów zniesionych lub przeniesionych przed tą datą – na podstawie spisu powszechnego z 1921 r.

Województwo białostockie[edytuj | edytuj kod]

Woj. białostockie
Powiat Powierzchnia
(km²)
Liczba mieszkańców Siedziba
(liczba mieszkańców)
augustowski 2035 74.800 POL Augustów COA.svg Augustów
(12.147)
białostocki1 3079 140.100 POL Białystok COA.svg Białystok
(91.335)
Białystok (od 1928)1 39 91.335
białowieski (1921-22)5 7 1602 14.353 POL gmina Białowieża COA.svg Białowieża
(?)
bielski5 4989 204.500 POL Bielsk Podlaski COA.svg Bielsk
(7.029)
grodzieński (od 1921)6 7 4459 213.100 POL Grodno COA.svg Grodno
(49.932)
kolneński (do 1932)2 1528 63.656 POL Kolno COA.svg Kolno
(5.285)
łomżyński (do 1939)2 3 2657 168.200 POL Łomża COA.svg Łomża
(25.065)
ostrołęcki (do 1939)2 3 2281 112.600 POL Ostrołęka COA.svg Ostrołęka
(13.438)
ostrowski (do 1939)3 1467 99.800 Herb ostrowi.svg Ostrów Mazowiecka
(17.611)
sejneński (do 1925)4 795 19.699 POL Sejny 1 COA.svg Sejny
(2.254)
sokólski 2333 103.100 POL Sokółka COA.svg Sokółka
(6.382)
suwalski4 2246 110.100 POL Suwałki COA.svg Suwałki
(21.957)
szczuczyński (od Szczuczyn) 1451 68.200 POL Grajewo dawny COA.svg Grajewo
(9.036)
wołkowyski (od 1921)7 3938 171.300 POL Wołkowysk COA.svg Wołkowysk
(15.136)
wysokomazowiecki 1467 87.000 POL Wysokie Mazowieckie COA.svg Wysokie Mazowieckie
(3.977)
1 12 kwietnia 1928 r. utworzono powiat miejski w Białymstoku (Dz.U. z 1928 r. Nr 45, poz. 426).
2 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat kolneński a jego terytorium przyłączono do powiatów łomżyńskiego i ostrołęckiego (Dz.U. z 1932 r. Nr 3, poz. 18)
3 1 kwietnia 1939 powiaty łomżyński, ostrołęcki i ostrowski przyłączono do województwa warszawskiego (Dz.U. z 1938 r. Nr 27, poz. 240).
4 1 stycznia 1925 r. zniesiono powiat sejneński a jego terytorium przyłączono do powiatu suwalskiego (Dz.U. z 1924 r. Nr 117, poz. 1052)
5 1 sierpnia 1922 r. zniesiono powiat białowieski a jego terytorium przyłączono do powiatu bielskiego (Dz.U. z 1922 r. Nr 56, poz. 504)
6 21 maja 1929 r. utworzono powiat szczuczyński w woj. nowogródzkim z części powiatu lidzkiego i grodzieńskiego (Dz.U. z 1929 r. Nr 33, poz. 307).
7 19 lutego 1921 r. przyłączono do woj. białostockiego powiaty białowieski, grodzieński i wołkowyski (Dz.U. z 1921 r. Nr 16, poz. 93).

Województwo kieleckie[edytuj | edytuj kod]

Woj. kieleckie
Powiat Powierzchnia
(km²)
Liczba mieszkańców Siedziba
(liczba mieszkańców)
będziński2 4 459 231.300 POL Będzin COA.svg Będzin
(47.835)
Częstochowa (od 1928)2 48 117.588 POL Częstochowa COA (II RP).svg Częstochowa
(117.588)
częstochowski2 1855 182.600
iłżecki (od Iłża) 1835 162.400 Starachowice herb.svg Wierzbnik5
(7.379)
jędrzejowski 1277 108.800 Gmina Jędrzejów herb.svg Jędrzejów
(12.853)
kielecki 2052 244.100 Herb miasta Kielce.svg Kielce
(58.397)
konecki (do 1939)1 1862 179.800 POL Konskie COA PioM.svg Końskie
(11.102)
kozienicki 1857 143.100 POL Kozienice COA.svg Kozienice
(7.793)
miechowski 1353 153.700 POL Miechów COA.svg Miechów
(6.360)
olkuski 1361 151.300 POL Olkusz COA.svg Olkusz
(9.916)
opatowski 1639 186.500 POL Opatów COA.svg Opatów
(9.519)
opoczyński (do 1939)1 1773 129.900 POL Opoczno COA.svg Opoczno
(8.921)
pińczowski 1148 126.000 POL Pińczów COA.svg Pińczów
(7.423)
Radom (od 1932)3 25 78.073 POL Radom COA.svg Radom
(78.073)
radomski3 2095 166.900
sandomierski 1186 124.400 POL Sandomierz COA.svg Sandomierz
(7.894)
Sosnowiec (od 1928)2 33 109.454 Sosnowiec Herb.svg Sosnowiec
(109.454)
stopnicki (od Stopnica) 1590 153.200 POL Busko-Zdrój COA.svg Busko
(5.026)
włoszczowski 1446 101.600 POL gmina Włoszczowa COA.svg Włoszczowa
(6.900)
zawierciański (od 1927)4 945 131.000 POL Zawiercie COA.svg Zawiercie
(32.713)
1 1 kwietnia 1939 powiaty opoczyński i konecki (z wyjątkiem gmin miejskich Skarżysko-Kamienna i Szydłowiec oraz gmin wiejskich Bliżyn i Szydłowiec) przyłączono do województwa łódzkiego (Dz.U. z 1938 r. Nr 27, poz. 240).
2 12 kwietnia 1928 r. utworzono powiaty miejskie w Częstochowie i Sosnowcu (ten ostatni z powiatu będzińskiego) (Dz.U. z 1928 r. Nr 45, poz. 426).
3 18 maja 1932 r. utworzono powiat miejski w Radomiu (Dz.U. z 1932 r. Nr 41, poz. 408).
4 1 stycznia 1927 r. utworzono powiat zawierciański z części powiatu będzińskiego (Dz.U. z 1926 r. Nr 125, poz. 727).
5 Od 1 kwietnia 1939 r. jako Starachowice-Wierzbnik (M.P. z 1939 r. Nr 77, poz. 175).

Województwo krakowskie[edytuj | edytuj kod]

Woj. krakowskie
Powiat Powierzchnia
(km²)
Liczba mieszkańców Siedziba
(liczba mieszkańców)
bialski4 635 139.100 POL Biała Krakowska (Bielsko-Biała) COA.svg Biała
(22.891)
bocheński 877 113.800 POL Bochnia COA.svg Bochnia
(12.274)
brzeski 849 102.200 POL Brzesko COA 1.svg Brzesko
(3.672)
chrzanowski 722 138.100 POL Chrzanów COA.svg Chrzanów
(17.833)
dąbrowski 650 66.700 POL Dąbrowa Tarnowska COA.svg Dąbrowa
(6.017)
dębicki (od 1937)8 1141 110.900 POL Dębica N COA.svg Dębica
(9.276)
gorlicki1 1082 104.800 POL Gorlice COA 1.svg Gorlice
(6.730)
grybowski (do 1932)1 585 51.932 POL Grybów COA.svg Grybów
(3.311)
jasielski2 1055 116.100 POL Jasło COA.svg Jasło
(10.112)
krakowski5 7 884 187.500 POL Kraków COA.svg Kraków
(221.260)
Kraków 48 221.260
limanowski 944 87.300 POL Limanowa COA.svg Limanowa
(2.542)
makowski (od 1924 do 1932)3 823 67.378 POL Maków Podhalański COA.svg Maków
(4.111)
mielecki 901 77.500 POL Mielec COA.svg Mielec
(7.057)
myślenicki3 5 988 102.700 POL Myślenice COA.svg Myślenice
(6.277)
nowosądecki1 1572 183.900 POL Nowy Sącz COA.svg Nowy Sącz
(30.278)
nowotarski3 6 2069 131.800 POL Nowy Targ COA.svg Nowy Targ
(10.406)
oświęcimski (do 1932)4 9 314 ? POL Oświęcim COA.svg Oświęcim
(11.949)
pilzneński (lub pilzneński) (do 1932)2 573 47.355 POL Pilzno COA.svg Pilzno
(3.671)
podgórski (do 1923)7 221 39.937 Podgorze Free ,Royal City (Krakow) coat of arms.jpg Podgórze
(24.676)
ropczycki (do 1937)2 8 1141 110.700 POL Ropczyce COA.svg Ropczyce
(3.382)
spisko-orawski (do 1925)6 583 22.684 POL Nowy Targ COA.svg Nowy Targ
(8.071)
tarnowski1 881 142.400 POL Tarnów COA.svg Tarnów
(45.235)
wadowicki3 4 9 1109 145.100 POL Wadowice dawny COA.svg Wadowice
(8.400)
wielicki (do 1932)5 458 68.084 POL Wieliczka COA 1.svg Wieliczka
(9.872)
żywiecki3 1153 130.900 POL Żywiec COA.svg Żywiec
(6.571)
1 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat grybowski a jego terytorium włączono do powiatów nowosądeckiego, gorlickiego i tarnowskiego (Dz.U. z 1932 r. Nr 1, poz. 3).
2 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat pilzneński a jego terytorium włączono do powiatów ropczyckiego i jasielskiego (Dz.U. z 1932 r. Nr 1, poz. 3).
3 1 stycznia 1924 r. utworzono powiat makowski z części obszaru powiatów żywieckiego i myślenickiego (Dz.U. z 1923 r. Nr 122, poz. 991). 1 kwietnia 1932 r. powiat zniesiono a jego terytorium włączono do powiatów wadowickiego, żywieckiego, myślenickiego i nowotarskiego (Dz.U. z 1932 r. Nr 1, poz. 3).
4 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat oświęcimski a jego terytorium włączono do powiatów bialskiego i wadowickiego (Dz.U. z 1932 r. Nr 1, poz. 3).
5 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat wielicki a jego terytorium włączono do powiatów myślenickiego i krakowskiego (Dz.U. z 1932 r. Nr 1, poz. 3).
6 1 lipca 1925 r. zniesiono powiat spisko-orawski a jego terytorium włączono do powiatu nowotarskiego (Dz.U. z 1925 r. Nr 63, poz. 441).
7 1 stycznia 1924 r. zniesiono powiat podgórski a jego terytorium włączono do powiatu krakowskiego (Dz.U. z 1923 r. Nr 122, poz. 992).
8 1 kwietnia 1937 r. zniesiono powiat ropczycki, a z jego terytorium utworzono powiat dębicki (Dz.U. z 1937 r. Nr 18, poz. 119).
9 1 kwietnia 1927 r. z powiatu oświęcimskiego wyłączono gminy Przybradz, Graboszyce i Gierałtowice, wcielając je do powiatu wadowickiego[17].

Województwo lubelskie[edytuj | edytuj kod]

Woj. lubelskie
Powiat Powierzchnia
(km²)
Liczba mieszkańców Siedziba
(liczba mieszkańców)
bialski2 2122 116.000 POL Biała Podlaska COA.svg Biała Podlaska
(17.549)
biłgorajski 1720 116.900 POL Biłgoraj COA.svg Biłgoraj
(8.177)
chełmski 1975 162.300 POL Chełm COA 1.svg Chełm
(29.222)
garwoliński (do 1939)1 1974 159.900 POL Garwolin COA.svg Garwolin
(6.262)
hrubieszowski 1575 130.000 POL Hrubieszów COA 1.svg Hrubieszów
(13.359)
janowski 1960 152.700 POL Janów Lubelski COA.svg Janów
(7.067)
konstantynowski (do 1932)2 (od Konstantynów) 1272 58.460 POL Janów Podlaski COA.svg Janów Podlaski
(3.900)
krasnostawski 1521 134.200 POL Krasnystaw COA.svg Krasnystaw
(10.435)
lubartowski 1389 108.000 POL Lubartów COA.svg Lubartów
(7.638)
lubelski3 1889 163.500 POL Lublin COA 1.svg Lublin
(112.539)
Lublin (1920-1922 i od 1928)3 30 112.539
łukowski 1762 129.100 POL Łuków COA.svg Łuków
(13.971)
puławski1 1618 156.500 POL Puławy COA.svg Puławy
(7.205)
radzyński 1621 99.100 POL Radzyń Podlaski COA.svg Radzyń
(5.291)
siedlecki² 1988 151.400 Herb Siedlce.svg Siedlce
(36.927)
sokołowski (do 1939)1 1276 83.900 POL Sokołów Podlaski COA.svg Sokołów Podlaski
(9.901)
tomaszowski 1397 121.100 POL Tomaszów Lubelski COA 1.svg Tomaszów
(10.433)
węgrowski (do 1939)1 1301 88.800 POL Węgrów COA.svg Węgrów
(9.416)
włodawski 2326 113.600 POL Włodawa COA.svg Włodawa
(8.519)
zamojski 1662 149.500 POL Zamość COA.svg Zamość
(24.273)
1 1 kwietnia 1939 r. wyłączono powiaty: garwoliński, sokołowski, węgrowski i gminę Irena z powiatu puławskiego (którą przyłączono do powiatu garwolińskiegoDz.U. z 1939 r. Nr 14, poz. 82) i włączono je do województwa warszawskiego (Dz.U. z 1938 r. Nr 27, poz. 240).
2 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat konstantynowski a jego terytorium włączono do powiatu bialskiego i siedleckiego (Dz.U. z 1932 r. Nr 6, poz. 33).
3 4 marca 1920 r. utworzono powiat miejski w Lublinie (Dz.U. z 1920 r. Nr 20, poz. 106), 26 lipca 1922 r. został zniesiony (Dz.U. z 1922 r. Nr 56, poz. 510) i ponownie utworzony 12 kwietnia 1928 r. (Dz.U. z 1928 r. Nr 45, poz. 426).

Województwo lwowskie[edytuj | edytuj kod]

Woj. lwowskie
Powiat Powierzchnia
(km²)
Liczba mieszkańców Siedziba
(liczba mieszkańców)
bóbrecki 891 97.100 Bobrka coa 1569.png Bóbrka
(5.441)
brzozowski 684 83.200 POL Brzozów COA do 2009.svg Brzozów
(4.242)
cieszanowski (do 1922)4 1136 86.549 POL Cieszanów COA.svg Cieszanów
(2.248)
dobromilski 994 94.000 Coat of Arms of Dobromyl.svg Dobromil
(5.531)
drohobycki 1499 194.400 Drohobyc.png Drohobycz
(32.622)
gródecki 889 85.000 POL Gródek Jagielloński COA.svg Gródek Jagielloński
(12.942)
jarosławski 1337 148.000 POL Jarosław COA alt.svg Jarosław
(22.330)
jaworowski 977 86,800 POL Jaworów COA.svg Jaworów
(10.690)
kolbuszowski 873 69.600 POL Kolbuszowa COA.svg Kolbuszowa
(3.112)
krośnieński1 934 113.400 POL Krosno COA.svg Krosno
(12.125)
liski (od 1931 leski)5 1832 111.600 POL Lesko COA.svg Lisko (od 1931 Lesko)
(3.943)
lubaczowski (od 1923)4 1146 87.300 POL Lubaczów COA.svg Lubaczów
(6.245)
lwowski 1276 142.800 POL Lwów COA.svg Lwów
(316.177)
Lwów 67 316.177
łańcucki 889 97.700 POL Łańcut COA.svg Łańcut
(7.535)
mościski 755 89.500 POL Mościska XVw COA.svg Mościska
(4.770)
niżański 973 64.200 POL Nisko dawny COA.svg Nisko
(5.461)
przemyski 1002 162.500 POL Przemyśl COA.svg Przemyśl
(51.379)
przeworski 415 61.400 POL Przeworsk COA.svgPrzeworsk
(5.941)
rawski 1401 122.100 POL Rawa Ruska COA.svg Rawa Ruska
(11.146)
rudecki 670 79.200 CoARudki XIX XX.png Rudki
(3.649)
rzeszowski1 1270 185.100 POL Rzeszów dawny COA.svg Rzeszów
(27.499)
samborski2 1133 133.800 Sambir.png Sambor
(22.111)
sanocki 1282 114.200 POL Sanok COA.svg Sanok
(14.262)
sokalski 1324 109.100 POL Sokal COA.svg Sokal
(12.135)
starosamborski (do 1932)2 689 82.135 POL Stary Sambor COA.svg Stary Sambor
(4.867)
strzyżowski (do 1932)1 524 56.400 POL Strzyżów COA.svg Strzyżów
(3.060)
tarnobrzeski 949 72.200 POL Tarnobrzeg COA.svg Tarnobrzeg
(3.643)
turczański (od 1931)3 1829 114.400 Turka city coa 1928.png Turka
(10.145)
żółkiewski 1111 95.500 Zhovkva.png Żółkiew
(10.348)
1 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat strzyżowski a jego terytorium włączono do powiatów rzeszowskiego i krośnieńskiego (Dz.U. z 1932 r. Nr 6, poz. 36).
2 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat starosamborski a jego terytorium włączono do powiatu samborskiego (Dz.U. z 1932 r. Nr 6, poz. 36).
3 17 kwietnia 1931 roku przyłączono do woj. lwowskiego powiat turczański z woj. stanisławowskiego (Dz.U. z 1931 r. Nr 34, poz. 238).
4 1 stycznia 1923 przeniesiono siedzibę urzędu starostwa powiatu cieszanowskiego z Cieszanowa do Lubaczowa, a nazwę powiatu zmieniono na powiat lubaczowski (M.P. z 1922 r. Nr 282, poz. 204)
5 4 marca 1931 zmieniona nazwę Liska na Lesko i przez to powiatu liskiego na powiat leski (M.P. z 1931 r. Nr 51, poz. 86)

Województwo łódzkie[edytuj | edytuj kod]

Woj. łódzkie
Powiat Powierzchnia
(km²)
Liczba mieszkańców Siedziba
(liczba mieszkańców)
brzeziński 1100 150.900 POL Brzeziny COA.svg Brzeziny
(13.045)
kaliski (do 1938)2 1481 195.800 POL Kalisz COA 1.svg Kalisz
(55.125)
kolski (do 1938)2 1220 119.400 POL Koło COA.svg Koło
(13.771)
konecki (od 1939)4 1619 135.900 POL Konskie COA PioM.svg Końskie
(11.102)
koniński (do 1938)1 2 2368 207.500 POL Konin COA.svg Konin
(10.390)
kutnowski (od 1939)4 922 108.000 POL Kutno COA 1.svg Kutno
(23.451)
łaski 1400 171.900 POL Łask COA.svg Łask
(6.502)
łęczycki 1317 127.600 POL Łęczyca COA.svg Łęczyca
(10.553)
łowicki (od 1939)4 1258 104.800 POL Łowicz COA.svg Łowicz
(17.613)
łódzki3 893 161.700 POL Łódź COA.svg Łódź
(605.467)
Łódź (od 1920)3 59 605.467
opoczyński (od 1939)4 1773 129.900 POL Opoczno COA.svg Opoczno
(8.921)
piotrkowski 2073 222.200 POL Piotrków Trybunalski COA 1.svg Piotrków
(51.294)
radomszczański 2149 186.400 POL Radomsko COA.svg Radomsko
(22.980)
rawski (od 1939)4 1327 93.500 POL Rawa Mazowiecka COA.svg Rawa Mazowiecka
(9.200)
sieradzki 1618 167.400 POL Sieradz COA.svg Sieradz
(10.537)
skierniewicki (od 1939)4 831 71.000 POL Skierniewice COA.svg Skierniewice
(20.191)
słupecki (do 1932)1 1070 83.985 POL Słupca COA.svg Słupca
(6.204)
turecki (do 1938)2 1248 101.700 POL Turek COA.svg Turek
(9.421)
wieluński 2107 214.300 POL Wieluń COA.svg Wieluń
(13.220)
1 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat słupecki a jego terytorium włączono do powiatu konińskiego (Dz.U. z 1932 r. Nr 6, poz. 34).
2 1 kwietnia 1938 roku przeniesiono powiaty kaliski, kolski, koniński i turecki do województwa poznańskiego (Dz.U. z 1937 r. Nr 46, poz. 350).
3 4 marca 1920 r. utworzono powiat miejski w Łodzi (Dz.U. z 1920 r. Nr 20, poz. 106).
4 1 kwietnia 1939 roku do województwa łódzkiego przyłączono (Dz.U. z 1938 r. Nr 27, poz. 240):

Województwo nowogródzkie[edytuj | edytuj kod]

Woj. nowogrodzkie
Powiat Powierzchnia
(km²)
Liczba mieszkańców Siedziba
(liczba mieszkańców)
baranowicki 3298 161.100 Coat of Arms of Baranavičy, Belarus.png Baranowicze
(22.893)
duniłowicki (lub duniłowiczowski) (do 1922)1 3687 112.717 Coats of arms of None.svg Duniłowicze
(1.386)
dziśnieński (od Dzisna) (do 1922)2 5156 170.342 Coat of Arms of Hłybokaje, Belarus.svg Głębokie
(4.514)
lidzki3 4258 183.500 Coat of Arms of Lida, Belarus, 1845.png Lida
(19.490)
nieświeski 1968 114.500 Coat of Arms of Niasviž, Belarus.svg Nieśwież
(7.357)
nowogródzki 2930 149.500 Coat of Arms of Navahrudak, Belarus.svg Nowogródek
(9.567)
słonimski 3069 126.500 Coat of Arms of Słonim, Belarus.svg Słonim
(16.284)
stołpecki 2371 99.400 Coat of Arms of Stoŭbcy, Belarus.svg Stołpce
(6.569)
szczuczyński (od 1929)3 2273 107.200 Coat of Arms of Ščučyn, Belarus.svg Szczuczyn
([1921] 1.539)
wilejski (do 1922)4 3421 103.914 Coat of Arms of Vilejka, Belarus.png Wilejka
(3.417)
wołożyński 2799 115.500 Coat of Arms of Vałožyn, Belarus.svg Wołożyn
(6.269)
1 13 kwietnia 1922 r. wyłączono powiat duniłowicki i przyłączono do Ziemi Wileńskiej (Dz.U. z 1922 r. Nr 26, poz. 213).
2 13 kwietnia 1922 r. wyłączono powiat dziśnieński i przyłączono do Ziemi Wileńskiej (Dz.U. z 1922 r. Nr 26, poz. 213).
3 21 maja 1929 r. utworzono szczuczyński z części powiatu lidzkiego i grodzieńskiego (Dz.U. z 1929 r. Nr 33, poz. 307).
4 13 kwietnia 1922 r. wyłączono powiat wilejski i przyłączono do Ziemi Wileńskiej (Dz.U. z 1922 r. Nr 26, poz. 213).

Województwo poleskie[edytuj | edytuj kod]

Woj. poleskie
Powiat Powierzchnia
(km²)
Liczba mieszkańców Siedziba
(liczba mieszkańców)
brzeski 4625 216.200 POL Brześć nad Bugiem COA.svg Brześć nad Bugiem
(48.431)
drohicki 2351 97.000 Coat of Arms of Drahičyn, Belarus.png Drohiczyn (Poleski)
([1921] 1.987)
iwacewicki (od 1935)2 3562 83.700 Coat of Arms of Ivacevičy, Belarus.svg Iwacewicze
([1921] 373)
kobryński 3545 114.000 POL Kobryń COA.png Kobryń
(10.101)
kosowski (do 1935)2 3578 48.586 Coat of Arms of Kosava, Belarus.png Kosów Poleski
(3.256)
koszyrski (lub kamień-koszyrski) 3243 95.000 Герб-Камінь-Каширський.jpg Kamień Koszyrski
([1921] 1.265)
łuniniecki3 5722 109.300 Coat of Arms of Łuniniec, Belarus.svg Łuniniec
(8.721)
piński3 5587 183.600 POL Pińsk COA.svg Pińsk
(31.913)
prużański 2644 108.600 POL Prużana COA.svg Prużana
(8.013)
sarneński (do 1930)1 3 5441 131.652 Coat of arms of Sarny.svg Sarny
(5.931)
stoliński (od 1923)3 5389 124.800 Coat of Arms of Stolin, Belarus.svg Stolin
(6.328)
1 16 grudnia 1930 r. powiat sarneński zmienił przynależność z województwa poleskiego do województwa wołyńskiego (Dz.U. z 1930 r. Nr 82, poz. 649).
2 1 kwietnia 1935 r. zniesiono powiat kosowski, a z jego terytorium utworzono powiat iwacewicki (Dz.U. z 1929 r. Nr 35, poz. 318, zm. Dz.U. z 1931 r. Nr 111, poz. 867).
3 1 stycznia 1923 r. utworzono powiat stoliński z części powiatów łuninieckiego, sarneńskiego i pińskiego (Dz.U. z 1922 r. Nr 116, poz. 1051).

Województwo pomorskie[edytuj | edytuj kod]

Woj. pomorskie
Powiat Powierzchnia
(km²)
Liczba mieszkańców Siedziba
(liczba mieszkańców)
brodnicki 912 56.300 POL Brodnica COA.svg Brodnica
(8.521)
bydgoski (od 1938)1 1334 58.100 POL Bydgoszcz COA.svg Bydgoszcz
(117.528)
Bydgoszcz (od 1938)1 75 117.528
chełmiński 738 52.800 POL Chełmno COA.svg Chełmno
(12.531)
chojnicki 1854 76.900 POL Chojnice COA.svg Chojnice
(14.255)
działdowski (do 1938)2 842 42.700 POL Działdowo COA.svg Działdowo
(5.103)
Gdynia (od 1929)4 66 30.210 Coats of arms of None.svg Gdynia
(30.210)
gniewski (do 1932)3 417 27.161 POL Gniew COA.svg Gniew
(3.639)
Grudziądz 28 50.405 POL Grudziądz COA.svg Grudziądz
(50.405)
grudziądzki 758 42.800
Inowrocław (od 1938)1 37 30.862 POL Inowrocław COA.svg Inowrocław
(30.862)
inowrocławski (od 1938)1 1267 67.500
kartuski4 1302 68.700 POL Kartuzy COA.svg Kartuzy
(5.055)
kościerski 1162 51.700 POL Kościerzyna COA.svg Kościerzyna
(7.379)
lipnowski (od 1938)1 1535 104.500 POL Lipno COA.svg Lipno
(10.415)
lubawski (od Lubawa) 833 53.600 POL Nowe Miasto Lubawskie COA.svg Nowe Miasto Lubawskie
(4.473)
morski (od 1927)4 1281 79.900 POL Wejherowo COA.svg Wejherowo (do 1928 Gdynia4)
(12.559)
nieszawski (od 1938)1 1278 117.900 POL Nieszawa COA.svg Nieszawa
(2.904)
pucki (do 1926)4 590 27.973 POL Puck COA.svg Puck
(2.792)
rypiński (od 1938)1 1188 84.900 POL Rypin COA.svg Rypin
(8.348)
sępoleński 681 31.600 POL Sępólno Krajeńskie COA.svg Sępolno
(3.992)
starogardzki3 1127 71.800 POL Starogard Gdański COA.svg Starogard
(13.356)
szubiński (od 1938)1 917 47.800 POL Szubin COA.svg Szubin
(3.271)
świecki3 1533 88.000 POL Świecie COA.svg Świecie
(8.729)
tczewski3 716 67.400 POL Tczew COA 1.svg Tczew
(22.728)
Toruń 59 54.280 POL Toruń COA.svg Toruń
(54.280)
toruński 864 52.300
tucholski 1039 41.200 POL Tuchola COA (1990-2014).svg Tuchola
(5.477)
wąbrzeski 673 49.900 POL Wąbrzeźno COA.svg Wąbrzeźno
(8.591)
wejherowski (do 1928)4 789 43.755 POL Wejherowo COA.svg Wejherowo
(8.786)
włocławski (od 1938)1 1325 147.800 POL Włocławek COA.svg Włocławek
(56.277)
wyrzyski (od 1938)1 1101 64.900 POL Wyrzysk COA 1.svg Wyrzysk
(1.642)
1 1 kwietnia 1938 r. dokonano zmian granic województwa. Z województwa poznańskiego przyłączono powiaty wyrzyski, szubiński, bydgoski i inowrocławski, powiaty miejskie Bydgoszcz i Inowrocław oraz części powiatu mogileńskiego (miasto Kruszwica i gminy Kruszwica i Chełmce, które przyłączono do powiatu inowrocławskiegoDz.U. z 1938 r. Nr 19, poz. 154), a z województwa warszawskiego przyłączono powiaty: nieszawski, rypiński, lipnowski i włocławski (Dz.U. z 1937 r. Nr 46, poz. 350).
2 1 kwietnia 1938 roku powiat działdowski przyłączono do woj. warszawskiego (Dz.U. z 1937 r. Nr 46, poz. 350).
3 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat gniewski a jego obszar włączono do powiatów starogardzkiego, świeckiego i tczewskiego (Dz.U. z 1932 r. Nr 3, poz. 19).
4 1 stycznia 1927 r. utworzono powiat morski z siedzibą w Gdyni z większości powiatu puckiego (pozostały obszar włączono do powiatu wejherowskiego) oraz z części powiatu wejherowskiego, łącznie z Gdynią (Dz.U. z 1926 r. Nr 117, poz. 678; Dz.U. z 1926 r. Nr 128, poz. 760). 21 marca 1928 r. włączono do powiatu morskiego powiat wejherowski z wyjątkiem gmin Linja, Tłuczewo, Niepoczołowice, Zakrzewo i Kętrzyno włączonych do powiatu kartuskiego i przeniesiono siedzibę z Gdyni do Wejherowa (Dz.U. z 1928 r. Nr 25, poz. 221). 24 stycznia 1929 wyłączono z powiatu morskiego gminę miejską Gdynia i utworzono z niej odrębny powiat miejski (Dz.U. z 1929 r. Nr 4, poz. 35).

Województwo poznańskie[edytuj | edytuj kod]

Woj. poznańskie
Powiat Powierzchnia
(km²)
Liczba mieszkańców Siedziba
(liczba mieszkańców)
bydgoski (do 1938)3 1334 58.100 POL Bydgoszcz COA.svg Bydgoszcz
(117.528)
Bydgoszcz (do 1938)3 75 117.528
chodzieski 893 44.500 POL Chodzież COA.svg Chodzież
(7.511)
czarnkowski 919 43.300 POL Czarnków COA.svg Czarnków
(4.737)
Gniezno (od 1925)1 18 29.924 POL Gniezno COA.svg Gniezno
(29.924)
gnieźnieński1 11 1126 57.300
gostyński 701 55.900 POL Gostyń COA.svg Gostyń
(6.815)
grodziski (do 1932)4 430 35.672 POL Grodzisk Wielkopolski COA.svg Grodzisk
(5.604)
Inowrocław (od 1925 do 1938)1 3 37 30.862 POL Inowrocław COA.svg Inowrocław
(30.862)
inowrocławski (do 1938)1 3 1267 67.500
jarociński8 1124 87.500 POL Jarocin COA.svg Jarocin
(8.688)
kaliski (od 1938)2 1478 196.700 POL Kalisz COA 1.svg Kalisz
(55.125)
kępiński7 1179 86.800 POL Kępno COA.svg Kępno
(7.182)
kolski (od 1938)2 1097 109.800 POL Koło COA.svg Koło
(13.771)
koniński (od 1938)2 2152 188.000 POL Konin COA.svg Konin
(10.390)
kościański9 1057 78.900 POL Kościan COA.svg Kościan
(10.275)
koźmiński (do 1932)5 453 34.496 POL gmina Koźmin Wielkopolski COA.svg Koźmin
(4.999)
krotoszyński5 915 75.500 POL Krotoszyn COA.svg Krotoszyn
(12.969)
leszczyński 827 61.200 POL Leszno COA.svg Leszno
(19.258)
międzychodzki 755 31.000 POL gmina Międzychód COA.svg Międzychód
(5.126)
mogileński3 10 1059 70.300 POL Mogilno COA.svg Mogilno
(5.200)
nowotomyski4 1276 87.300 POL Nowy Tomyśl COA.svg Nowy Tomyśl
(2.550)
obornicki 966 50.400 POL Oborniki COA.svg Oborniki
(5.244)
odolanowski (do 1932)6 629 43.217 POL Odolanów COA.svg Odolanów
(2.437)
ostrowski6 1194 104.100 POL Ostrów Wielkopolski COA.svg Ostrów Wielkopolski
(19.555)
ostrzeszowski (do 1932)7 572 40.082 POL Ostrzeszów COA.svg Ostrzeszów
(5.413)
pleszewski (do 1932)8 483 38.234 POL Pleszew COA.svg Pleszew
(7.638)
Poznań13 77 246.698 POL Poznań COA.svg Poznań
(246.698)
poznański (od 1925)12 1227 91.200
poznański wschodni (do 1924)12 664 51.530 POL Poznań COA.svg Poznań
(169.793)
poznański zachodni (do 1924)12 638 45.337
rawicki 523 49.900 POL Rawicz COA.svg Rawicz
(10.827)
strzelneński (lub strzeliński) (do 1932)10 615 39.913 POL Strzelno COA.svg Strzelno
(4.927)
szamotulski 1076 67.700 POL Szamotuły COA.svg Szamotuły
(8.307)
szubiński (do 1938)3 917 47.800 POL Szubin COA.svg Szubin
(3.271)
śmigielski (do 1932)9 554 37.955 POL Śmigiel COA.svg Śmigiel
(3.754)
średzki 800 49.900 POL Środa Wielkopolska COA.svg Środa
(8.087)
śremski 921 57.300 POL Śrem COA.svg Śrem
(7.652)
turecki (od 1938)2 1591 130.500 POL Turek COA.svg Turek
(9.421)
wągrowiecki 1037 54.300 POL Wągrowiec COA 1.svg Wągrowiec
(7.555)
witkowski (do 1927)11 588 30.248 POL Witkowo COA.svg Witkowo
(1.605)
wolsztyński 754 47.900 POL Wolsztyn COA.svg Wolsztyn
(4.580)
wrzesiński11 608 43.700 POL Września COA.svg Września
(8.148)
wyrzyski (do 1938)3 1163 66.900 POL Wyrzysk COA 1.svg Wyrzysk
(1.642)
żniński 739 41.500 POL Żnin COA.svg Żnin
(5.090)
1 1 lipca 1925 r. utworzono powiaty miejskie w Gnieźnie i Inowrocławiu (Dz.U. z 1925 r. Nr 59, poz. 416, Dz.U. z 1925 r. Nr 59, poz. 417).
2 1 kwietnia 1938 roku do woj. poznańskiego przeniesiono powiaty kaliski, kolski, koniński i turecki z woj. łódzkiego (Dz.U. z 1937 r. Nr 46, poz. 350).
3 1 kwietnia 1938 roku z woj. poznańskiego wyłączono powiaty wyrzyski, szubiński, bydgoski i inowrocławski, powiaty miejskie Bydgoszcz i Inowrocław oraz części powiatu mogileńskiego (miasto Kruszwica i gminy Kruszwica i Chełmce, które przyłączono do powiatu inowrocławskiegoDz.U. z 1938 r. Nr 19, poz. 154) i włączono je do woj. pomorskiego (Dz.U. z 1937 r. Nr 46, poz. 350).
4 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat grodziski, a jego terytorium włączono do powiatu nowotomyskiego (Dz.U. z 1932 r. Nr 6, poz. 35).
5 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat koźmiński, a jego terytorium włączono do powiatu krotoszyńskiego (Dz.U. z 1932 r. Nr 6, poz. 35).
6 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat odolanowski, a jego terytorium włączono do powiatu ostrowskiego (Dz.U. z 1932 r. Nr 6, poz. 35).
7 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat ostrzeszowski, a jego terytorium włączono do powiatu kępińskiego (Dz.U. z 1932 r. Nr 6, poz. 35).
8 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat pleszewski, a jego terytorium włączono do powiatu jarocińskiego (Dz.U. z 1932 r. Nr 6, poz. 35).
9 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat śmigielski, a jego terytorium włączono do powiatu kościańskiego (Dz.U. z 1932 r. Nr 6, poz. 35).
10 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat strzelneński, a jego terytorium włączono do powiatu mogileńskiego (Dz.U. z 1932 r. Nr 6, poz. 35).
11 1 kwietnia 1927 r. zniesiono powiat witkowski, a jego terytorium włączono do powiatu gnieźnieńskiego i wrzesińskiego (Dz.U. z 1927 r. Nr 17, poz. 130).
12 1 stycznia 1925 r. zniesiono powiaty poznański wschodni i poznański zachodni i utworzono z ich terytorium powiat poznański (Dz.U. z 1924 r. Nr 117, poz. 1044).
13 29 stycznia 1925 r. zniesiono starostwo grodzkie w Poznaniu przekazując jego uprawnienia prezydentowi miasta (Dz.U. z 1925 r. Nr 8, poz. 61).

Województwo stanisławowskie[edytuj | edytuj kod]

Woj. stanisławowskie
Powiat Powierzchnia
(km²)
Liczba mieszkańców Siedziba
(liczba mieszkańców)
bohorodczański (do 1932)2 854 70.212 Bohorodchany gerb.png Bohorodczany
(2.615)
doliński 2397 118.400 Coat of Arms of Dolyna.svg Dolina
(9.616)
horodeński 849 92.900 POL Horodenka COA.svg Horodenka
(12.303)
kałuski 1137 102.300 POL Kałusz COA.svg Kałusz
(12.131)
kołomyjski4 1339 176.000 POL Kołomyja COA.svg Kołomyja
(33.391)
kosowski 1839 93.900 POL Kosów Huculski COA.svg Kosów Huculski
(5.653)
nadwórniański2 2472 140.700 POL Nadwórna COA.svg Nadwórna
(8.716)
peczeniżyński (do 1929)4 496 43.085 POL Peczeniżyn COA.svg Peczeniżyn
(5.984)
rohatyński 1147 127.300 Coat of Arms of Rohatyn.svg Rohatyn
(7.513)
skolski (do 1932)3 1268 50.310 Skole city coa XVII.png Skole
(5.989)
stanisławowski2 1249 198.400 POL Stanisławów COA.svg Stanisławów
(60.256)
stryjski3 2081 152.600 Coat Of Arms of Stryi (XVI–XVIII).png Stryj
(30.682)
śniatyński 567 78.000 Sniatyn coa IIRP.png Śniatyn
(10.915)
tłumacki 934 116.000 Tlumach coat of arms.svg Tłumacz
(6.836)
turczański (do 1931)1 1459 76.645 Turka city coa 1928.png Turka
(10.030)
żydaczowski 883 83.800 POL Żydaczów COA.svg Żydaczów
(4.534)
1 17 kwietnia 1931 roku z woj. stanisławowskiego wyłączono powiat turczański i włączono do woj. lwowskiego (Dz.U. z 1931 r. Nr 34, poz. 238).
2 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat bohorodczański a jego obszar włączono do powiatów nadwórniańskiego i stanisławowskiego (Dz.U. z 1932 r. Nr 6, poz. 37).
3 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat skolski a jego obszar włączono do powiatu stryjskiego (Dz.U. z 1932 r. Nr 6, poz. 37).
4 1 kwietnia 1929 r. zniesiono powiat peczeniżyński a jego obszar włączono do powiatu kołomyjskiego (Dz.U. z 1929 r. Nr 20, poz. 190).

Województwo śląskie[edytuj | edytuj kod]

Woj. śląskie
Powiat Powierzchnia
(km²)
Liczba mieszkańców Siedziba
(liczba mieszkańców)
bielski1 339 59.500 POL Bielsko COA.svg Bielsko
(22.573)
Bielsko (do 1939)1 10 22.573
cieszyński2 3 1305 [1939] 176.600 POL Cieszyn COA.svg Cieszyn
([1939] 28.000)
frysztacki (od 1938)3 4 262 [1939] 143.000 Karwina herb.svg Frysztat
(?)
Katowice 42 127.044 Katowice Herb.svg Katowice
(127.044)
katowicki5 6 213 215.100
Królewska Huta (od 1934 Chorzów)7 32 80.734 POL Królewska Huta COA.svg Królewska Huta
(od 1934 Chorzów)7(80.734)
lubliniecki 715 45.200 POL Lubliniec COA1.svg Lubliniec
(8.512)
pszczyński5 1046 151.500 POL Pszczyna COA.svg Pszczyna
(7.240)
rudzki (do 1924)5 106 52.159 Coats of arms of None.svg Ruda
(?)
rybnicki5 890 212.900 POL Rybnik COA.svg Rybnik
(23.046)
świętochłowicki (do 1939)5 6 80 201.200 POL Świętochłowice COA.svg Świętochłowice
(26.706)
tarnogórski6 268 107.000 Herb TarnowskieGory.svg Tarnowskie Góry
(15.773)
1 1 kwietnia 1939 zniesiono powiat miejski Bielsko, a jego terytorium włączono do powiatu bielskiego (Dz. U. Śl. z 1939 r., nr 8, poz. 19).
2 31 października 1938 do Polski z Czechosłowacji przyłączono cieszyński zachodni (czeskocieszyński), który zintegrowano z polskim powiatem cieszyńskim (wschodnim) (Dz. U. Śl. z 1938 r. Nr 18, poz. 35)
3 16 listopada 1938 do Polski z Czechosłowacji przyłączono skrawki powiatów frydeckiego i czadeckiego o łącznej powierzchni 641 km², które 1 lutego 1939 przyłączono do polskich powiatów frysztackiego i cieszyńskiego (Dz. U. Śl. z 1939 r. Nr 2, poz. 6).
4 31 października 1938 do Polski z Czechosłowacji przyłączono powiat frysztacki (Dz. U. Śl. z 1938 r. Nr 18, poz. 35)
5 15 lutego 1924 zniesiono powiat rudzki, a jego terytorium włączono do powiatów katowickiego, pszczyńskiego, rybnickiego i świętochłowickiego (Dz. U. Śl. z 1924 r. nr 5, poz. 20).
6 7 marca 1939 zniesiono powiat świętochłowicki, a jego terytorium włączono do powiatów katowickiego i tarnogórskiego (Dz. U. Śl. z 1939 r. nr 6, poz. 15).
7 1 lipca 1934 przemianowano miasto Królewska Huta na Chorzów (Dz. Ust. Śl. z 1934 r. nr 13, poz. 24).

Województwo tarnopolskie[edytuj | edytuj kod]

Woj. tarnopolskie
Powiat Powierzchnia
(km²)
Liczba mieszkańców Siedziba
(liczba mieszkańców)
borszczowski 1067 103.300 POL Borszczów COA.svg Borszczów
(6.235)
brodzki 1125 91.300 POL Brody COA.svg Brody
(12.401)
brzeżański 1135 103.800 POL Brzeżany COA.svg Brzeżany
(11.721)
buczacki 1208 139.100 POL Brody COA.svg Buczacz
(10.274)
czortkowski 734 84.000 POL Czortków COA.svg Czortków
(19.215)
husiatyński (do 1925)* 873 85.991 POL Husiatyn COA.svg Husiatyn
(2.104)
kamionecki 1000 82.100 POL Kamionka Strumiłowa COA.svg Kamionka Strumiłowa
(7.935)
kopyczyniecki (od 1925)* 841 88.600 POL Kopyczyńce COA.svg Kopyczyńce
(8.732)
podhajecki 1018 95.700 POL Podhajce COA.svg Podhajce
(5.743)
przemyślański 927 89.900 POL Przemyślany COA.svg Przemyślany
(5.391)
radziechowski 1022 69.300 POL Radziechów COA.svg Radziechów
(5.440)
skałacki 876 89.200 POL Skałat COA.svg Skałat
(7.223)
tarnopolski 1231 142.200 POL Tarnopol COA.svg Tarnopol
(35.831)
trembowelski 789 84.300 POL Trembowla COA.svg Trembowla
(7.840)
zaleszczycki 684 72.000 POL Zaleszczyki COA.svg Zaleszczyki
(4.114)
zbaraski 740 65.600 POL Zbaraż COA.svg Zbaraż
(7.673)
zborowski 941 81.400 POL Zborów COA.svg Zborów
(5.182)
złoczowski 1195 118.600 POL Złoczów COA.svg Złoczów
(13.265)
* 1 lipca 1925 przeniesiono siedzibę urzędu starostwa powiatu husiatyńskiego z Husiatyna do Kopyczyniec a nazwę powiatu zmieniono na powiat kopyczyniecki (M.P. z 1925 r. Nr 160, poz. 717).

miasto stołeczne Warszawa[edytuj | edytuj kod]

miasto stołeczne Warszawa
Powiat Powierzchnia
(km²)
Liczba mieszkańców Siedziba
(liczba mieszkańców)
południowo-warszawski (od 1928)1 2 ² 50 307.100 POL Warszawa COA.svg Warszawa
(1.178.914)
północno-warszawski (od 1928)1 2 31 478.200
prasko-warszawski (od 1928)1 50 176.100
śródmiejsko-warszawski (od 1931)2 10 218.100
1 24 sierpnia 1928 r. utworzono powiaty: południowo-warszawski, północno-warszawski i prasko-warszawski (Dz.U. z 1928 r. Nr 72, poz. 647).
² 1 kwietnia 1931 r. utworzono powiat śródmiejsko-warszawski z części powiatów południowo-warszawskiego i północno-warszawskiego (Dz.U. z 1931 r. Nr 26, poz. 155).

Województwo warszawskie[edytuj | edytuj kod]

Woj. warszawskie
Powiat Powierzchnia
(km²)
Liczba mieszkańców Siedziba
(liczba mieszkańców)
błoński 1074 143.800 POL Grodzisk Mazowiecki COA.svg Grodzisk
(15.678)
ciechanowski 1209 78.800 POL Ciechanów COA.svg Ciechanów
(13.954)
działdowski (od 1938)3 842 42.700 POL Działdowo COA.svg Działdowo
(5.103)
garwoliński (od 1939)4 2044 175.700 POL Garwolin COA.svg Garwolin
(6.262)
gostyniński 1147 81.600 POL Gostynin COA.svg Gostynin
(7.783)
grójecki 1699 132.400 POL Grójec COA.svg Grójec
(9.518)
kutnowski (do 1939)2 922 108.000 POL Kutno COA 1.svg Kutno
(23.451)
lipnowski (do 1938)1 1535 104.500 POL Lipno COA.svg Lipno
(10.415)
łomżyński (od 1939)4 2657 168.200 POL Łomża COA.svg Łomża
(25.065)
łowicki (do 1939)2 1258 104.800 POL Łowicz COA.svg Łowicz
(17.613)
makowski 1136 65.600 POL Maków Mazowiecki COA.svg Maków Mazowiecki
(6.645)
miński 1228 111.100 POL Mińsk Mazowiecki COA.svg Mińsk Mazowiecki
(13.015)
mławski 1486 103.100 POL Mława dawny COA.svg Mława
(19.584)
nieszawski (do 1938)1 1278 117.900 POL Nieszawa COA.svg Nieszawa
(2.904)
ostrołęcki (od 1939)4 2281 112.600 POL Ostrołęka COA.svg Ostrołęka
(13.438)
ostrowski (od 1939)4 1467 99.800 Herb ostrowi.svg Ostrów Mazowiecka
(17.611)
płocki 1485 128.100 POL Płock COA.svg Płock
(32.777)
płoński 1289 81.400 POL Płońsk COA.svg Płońsk
(10.393)
przasnyski 1410 69.100 POL Przasnysz COA.svg Przasnysz
(7.838)
pułtuski 1527 118.100 POL Pułtusk COA.svg Pułtusk
(15.487)
radzymiński 1076 97.500 POL Radzymin COA.svg Radzymin
(6.780)
rawski (do 1939)2 1327 93.500 POL Rawa Mazowiecka COA.svg Rawa Mazowiecka
(9.200)
rypiński (do 1938)1 1214 86.600 POL Rypin COA.svg Rypin
(8.348)
sierpecki 1204 84.900 POL Sierpc COA.svg Sierpc
(10.051)
skierniewicki (do 1939)2 831 71.000 POL Skierniewice COA.svg Skierniewice
(20.191)
sochaczewski 1052 75.200 POL Sochaczew COA.svg Sochaczew
(10.822)
sokołowski (od 1939)4 1276 83.900 POL Sokołów Podlaski COA.svg Sokołów Podlaski
(9.901)
warszawski 1766 318.500 POL Warszawa COA.svg Warszawa
(1.178.914)
węgrowski (od 1939)4 1301 88.800 POL Węgrów COA.svg Węgrów
(9.416)
włocławski (do 1938)1 1325 147.800 POL Włocławek COA.svg Włocławek
(56.277)
1 1 kwietnia 1938 r. wyłączono powiaty nieszawski, rypiński, lipnowski oraz włocławski i przyłączono je do woj. pomorskiego (Dz.U. z 1937 r. Nr 46, poz. 350).
2 1 kwietnia 1939 r. wyłączono powiaty kutnowski, łowicki, rawski oraz skierniewicki i przyłączono je do woj. łódzkiego (Dz.U. z 1938 r. Nr 27, poz. 240).
3 1 kwietnia 1938 roku do woj. warszawskiego przyłączono powiat działdowski z woj. pomorskiego (Dz.U. z 1937 r. Nr 46, poz. 350).
4 1 kwietnia 1939 roku do woj. warszawskiego przyłączono (Dz.U. z 1938 r. Nr 27, poz. 240):

Województwo wileńskie[edytuj | edytuj kod]

(do 1926 jako Ziemia Wileńska)

Woj. wileńskie
Powiat Powierzchnia
(km²)
Liczba mieszkańców Siedziba
(liczba mieszkańców)
brasławski 4217 143.100 Coat of Arms of Brasłaŭ, Belarus.svg Brasław
([1921] 1.587)
duniłowicki (lub duniłowiczowski) (do 1925)4 3849 112.911 Coats of arms of None.svg Duniłowicze
(1.386)
dziśnieński (od Dzisna) 3968 159.900 Coat of Arms of Hłybokaje, Belarus.svg Głębokie
(7.544)
mołodeczański (od 1927)3 1898 91.300 Coat of Arms of Maładečna, Belarus.svg Mołodeczno
(5.964)
oszmiański3 2362 104.600 Coat of Arms of Ašmiany, Belarus, 1845.png Oszmiana
(7.334)
postawski (od 1926)4 3050 99.900 Coat of Arms of Pastavy, Belarus.svg Postawy
([1921] 974)
święciański 4017 136.500 Svencionys COA.gif Święciany
(5.893)
trocki (do ok. 1923)2 ? ? Trakai (Lithuania) CoA.svg Troki
(ok. 2.000)
wilejski³ 3427 131.100 Coat of Arms of Vilejka, Belarus.png Wilejka
(5.848)
wileński (do ok. 1923)1 2 ? ? Coat of arms of Vilnius Gold.png Wilno
(ok. 129.000)
wileńsko-trocki (od Troki) (od ok. 1923) 5967 214.500 Coat of arms of Vilnius Gold.png Wilno
(196.383)
Wilno1 105 196.383
1 28 maja 1919 r. utworzono powiat miejski w Wilnie (Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 5, poz. 40), zniesiony 11 grudnia 1920 r. (Dz. Urz. TKR z 1920 r. Nr 8, Dekret Nr 35 z dnia 29 listopada 1920 r.), przywrócony w 1921 r. (Dz. Urz. TKR z 1921 r. Nr 9 (19), Dekret Nr 96 z dnia 18 lutego 1921 r.).
2 Około 1923 r. (dokładna data nieznana) powiaty wileński i trocki połączono w jeden powiat wileńsko-trocki.
3 1 kwietnia 1927 r. utworzono powiat mołodeczański z części obszaru powiatów wilejskiego i oszmiańskiego (Dz.U. z 1925 r. Nr 67, poz. 472, zm. Dz.U. z 1926 r. Nr 26, poz. 158, zm. Dz.U. z 1927 r. Nr 8, poz. 62).
4 1 stycznia 1926 r. utworzono powiat postawski z powiatu duniłowickiego (Dz.U. z 1925 r. Nr 67, poz. 472).

Województwo wołyńskie[edytuj | edytuj kod]

Woj. wołyńskie
Powiat Powierzchnia
(km²)
Liczba mieszkańców Siedziba
(liczba mieszkańców)
dubieński (lub dubnowski) 3275 226.700 POL Dubno COA.svg Dubno
(12.696)
horochowski 1757 122.100 POL Horochów COA.svg Horochów
(5.991)
kostopolski (od 1925)2 3496 159.600 POL Kostopol COA.svg Kostopol
(6.523)
kowelski 5682 255.100 POL Kowel COA.svg Kowel
(27.653)
krzemieniecki 2790 243.000 Coat of Arms of Kremenets.svg Krzemieniec
(19.997)
lubomelski 2054 85.500 Герб-Любомпль.jpg Luboml
(4.111)
łucki 4767 290.800 POL Łuck COA.svg Łuck
(37.737)
ostrogski (do 1924)3 818 56.595 POL Ostróg COA.svg Ostróg
(12.975)
rówieński² 2898 252.800 POL Równe COA.svg Równe
(40.788)
sarneński (od 1930)1 5478 181.300 Coat of arms of Sarny.svg Sarny
(7.587)
włodzimierski 2208 150.400 Coat of Arms of Volodymyr-Volynsky.png Włodzimierz
(24.609)
zdołbunowski (od 1925)3 1349 118.300 POL Zdołbunów COA.svg Zdołbunów
(10.228)
1 16 grudnia 1930 r. przyłączono do woj. wołyńskiego powiat sarneński z woj. poleskiego (Dz.U. z 1930 r. Nr 82, poz. 649).
2 1 stycznia 1925 r. utworzono powiat kostopolski z części powiatu rówieńskiego (Dz.U. z 1924 r. Nr 68, poz. 655).
3 1 stycznia 1925 r. przemianowano powiat ostrogski na zdołbunowski (Dz.U. z 1924 r. Nr 68, poz. 655).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Andrzej Gawryszewski, Ludność Polski w XX wieku, Warszawa: Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, 2005, s. 26, ISBN 83-87954-66-7, ISSN 1643-2312.
  2. Dz.U. z 1919 r. Nr 65, poz. 395 – Ustawa tymczasowa z dnia 2 sierpnia 1919 r. o organizacji władz administracyjnych II instancji.
  3. Dz.U. z 1919 r. Nr 64, poz. 385 – Ustawa z dnia 1 sierpnia 1919 r. o tymczasowej organizacji zarządu b. dzielnicy pruskiej.
  4. Dz.U. z 1920 r. Nr 73, poz. 497 – Ustawa konstytucyjna z dnia 15 lipca 1920 r. zawierająca statut organiczny Województwa Śląskiego.
  5. Dz. U. Śl. Nr 1, poz. 3; załącznik: Dz. U. Śl. Nr 13, poz. 43.
  6. Dz.U. z 1920 r. Nr 117, poz. 768 – Ustawa z dnia 3 grudnia 1920 r. o tymczasowej organizacji władz administracyjnych II instancji (województw) na obszarze b. Królestwa Galicji i Lodomerji z W. Ks. Krakowskiem oraz na wchodzących w skład Rzeczypospolitej Polskiej obszarach Spisza i Orawy.
  7. Dz.U. z 1921 r. Nr 16, poz. 93 – Ustawa o unormowaniu stanu prawno-politycznego na ziemiach, przyłączonych do obszaru Rzeczypospolitej na podstawie umowy o preliminaryjnym pokoju i rozejmie, podpisanej w Rydze dnia 12 października 1920 r.
  8. Dz.U. z 1926 r. Nr 6, poz. 29 – Ustawa z dnia 22 grudnia 1925 r. w sprawie utworzenia województwa wileńskiego.
  9. Księga adresowa Polski 1928 – Ustrój państwowy i administracja: Obszar i zaludnienie.
  10. a b c d e Stefan Wojtkowiak: Państwowe, administracyjne, wojskowe i wyznaniowe podziały terytorialne na ziemiach polskich (zarys dziejów) – Jak przez wieki administracyjnie dzielono i jak ostatnio podzieliliśmy terytorium Polski. Łódź: Polskie Towarzystwo Historyczne, Oddział w Łodzi, 2000.
  11. Dz.U. z 1932 r. Nr 1, poz. 3 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 1931 r. w sprawie zniesienia oraz zmiany granic niektórych powiatów na obszarze województwa krakowskiego; Dz.U. z 1932 r. Nr 3, poz. 19 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1931 r. w sprawie zniesienia powiatu gniewskiego oraz zmiany granic niektórych powiatów na obszarze województwa pomorskiego; Dz.U. z 1932 r. Nr 6, poz. 35 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 1932 r. w sprawie zniesienia oraz zmiany granic niektórych powiatów na obszarze województwa poznańskiego; Dz.U. z 1932 r. Nr 6, poz. 36 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 1932 r. w sprawie zniesienia oraz zmiany granic niektórych powiatów na obszarze województwa lwowskiego; Dz.U. z 1932 r. Nr 6, poz. 37 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 1932 r. w sprawie zniesienia oraz zmiany granic niektórych powiatów na obszarze województwa stanisławowskiego; Dz.U. z 1932 r. Nr 30, poz. 315 – Obwieszczenie Rady Ministrów z dnia 19 marca 1932 r. o sprostowaniu błędów w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1931 r. w sprawie zniesienia powiatu gniewskiego oraz zmiany granic niektórych powiatów na obszarze województwa pomorskiego.
  12. Dz.U. z 1930 r. Nr 82, poz. 649 – Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. o zmianie granic województw poleskiego i wołyńskiego.
  13. Dz.U. z 1931 r. Nr 34, poz. 238 – Ustawa z dnia 20 marca 1931 r. o wyłączeniu powiatu turczańskiego z województwa stanisławowskiego.
  14. Sandomierz (pol.). E-Wyjazd.pl. [dostęp 2016-10-18].
  15. Szczegóły zmian wraz z odnośnikami do odpowiednich rozporządzeń znajdują się w poniższych tabelach.
  16. Dz.U. z 1938 r. Nr 87, poz. 585 – Dekret Prezydenta RP z dnia 11 listopada 1938 r. o zjednoczeniu z Rzecząpospolitą Polską ziem odzyskanych w listopadzie 1938 r. i rozciągnięciu na te ziemie mocy obowiązującej niektórych aktów ustawodawczych.
  17. Burzliwe losy powiatu oświęcimskiego.

Ważniejsza literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Województwo Śląskie, p.red. F. Serafina, Wyd. Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 1996 (Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach nr 1555);
  • Jak przez wieki administracyjnie dzielono i jak ostatnio podzieliliśmy terytorium Polski, prof. dr hab. Stefan Wojtkowiak,
  • Dzienniki Ustaw
  • Encyklopedia Powszechna Wydawnictwa Gutenberga
  • Adam J. Mielcarek, Podziały terytorialno-administracyjne II Rzeczypospolitej w zakresie administracji zespolonej, Warszawa 2008.