Łeś Kurbas

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Łeś Kurbas
Curbas.jpg
Imiona i nazwisko Ołeksandr Zenon Kurbas
Data i miejsce urodzenia 25 lutego 1887, Sambor, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 3 listopada 1937,uroczysko Sandarmoch ZSRR
Narodowość ukraińska
Dziedzina sztuki reżyseria, aktorstwo
Łeś Kurbas przed 1923
Na znaczku Ukrainy

Łeś Kurbas właśc. Ołeksandr Zenon Kurbas, ukr. Лесь Курбас, Олександр-Зенон Степанович Курбас (ur. 25 lutego 1887 w Samborze, zm. 3 listopada 1937 w Sandarmoch) – ukraiński aktor i reżyser. Jeden z przedstawicieli rozstrzelanego odrodzenia.

Urodził się w Galicji w rodzinie aktorskiej Stepana i Wandy z Janowiczów. Uczył się w gimnazjum w Tarnopolu, później studiował na Uniwersytecie w Wiedniu i we Lwowie.

W 1916 roku przeniósł się na Ukrainę Naddnieprzańską, angazując się do kijowskiego teatru Nikołaja Sadowskiego, jednak bardziej niż grą aktorską zafascynowany był reżyserią. Wokół Kurbasa tworzy się krąg aktorów, który daje początek "Mołodemu teatrowi". Kurbas poszukuje nowych form wyrazu dla dramatu ukraińskiego - współczesnego i klasycznego.

W lecie 1920 roku wraz z grupą oddanych przyjaciół stworzył "Kijdramte" (Kijowski Teatr Dramatyczny), który jeździł z przedstawieniami po guberni kijowskiej. W 1922 roku założył filozoficzno-polityczny teatr "Berezil" (początkowo z siedzibą w Kijowie, później w Charkowie), współpracując z dramaturgiem Mykołą Kuliszem (w Kijowie wystawił m.in. jego sztukę "Komunę w stepach") oraz artystą Wadimem Mellerem. Teatr Berezil przekształcił się następnie w Ukraiński Akademicki Teatr Dramatyczny im. Tarasa Szewczenki w Charkowie.

Teatr "Berezil" stał się wkrótce jednym z najpopularniejszych na terenie ZSRR, choć jego przesłanie raczej nie było zrozumiałe dla przeciętnego widza.

W październiku 1933 roku Kurbas został zwolniony z funkcji dyrektora "Berezilu", za radą przyjaciół wyjechał do Moskwy, gdzie przez pewien czas pracował w Teatrze Żydowskim na Małej Bronnej. 26 grudnia 1933 roku aresztowany przez OGPU, oskarżony o udział w ukraińskiej organizacji terrorystycznej, która zamierzała dokonać zamachu na I sekretarza KPU(b) Pawła Postyszewa. 9 kwietnia 1934 skazany w Charkowie na pięć lat łagru. Karę odbywał w łagrze w Karelii i w SŁON na Wyspach Sołowieckich (Sołowkach), organizując w obu obozach przedstawienia teatralne. 9 października 1937 "trójka specjalna" NKWD obwodu leningradzkiego RFSRR skazała jednym wyrokiem listę 1116 więźniów Sołowek na śmierć. Na liście znajdowało się nazwisko Kurbasa. Kurbas zginął w masowej egzekucji wraz z innymi ukraińskimi twórcami i działaczami społecznymi (Mykołą Kuliszem, Ołeksą Slisarenką, Mykołą Zerowem, Myrosławem Irczanem, Pawło Fyłypowyczem, Wałerjanem Pidmohylnym,Wołodymyrem Czechiwskim i in.) 3 listopada 1937 na uroczysku Sandarmoch w Karelii.

Bibliografia, literatura, linki[edytuj | edytuj kod]