Gubernia kijowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mapa guberni kijowskiej
Mapa guberni w języku polskim i rosyjskim z 1812
Herb guberni kijowskiej

Gubernia kijowska (ros. Киевская губерния, ukr. Київська губернія) – jednostka administracyjna Imperium Rosyjskiego (gubernia) istniejąca w latach 1708-1781 i 1796-1918 w odmiennym składzie terytorialnym. Stolicą guberni był Kijów.

Gubernia kijowska w Słowniku geograficznego Królestwa Polskiego[edytuj | edytuj kod]

Quote-alpha.png
Gubernia kijowska. Rozległość 44,806 wiorst kwadr. Ludność 2,144,276 (w tem 78,109 katol. a r. 1879 było 277,497 izr.). Stanowiła własność rzplitej do końca zeszłego wieku, kiedy kraj ten wcielono do Rossyi, a województwo kijowskie na gubernią zamieniono. Z powodu długiego zostawania. pod rządem polskim, gubernia kijowska i dziś jeszcze, u ludu pogranicznych gub. połtawskiej i chersońskiej, "polską," się nazywa (J. Funduklej. Opis statystyczny guberni kijowskiej. Kijów 1852 r., t. I, karta 2). Dzisiejsza gub. kijow., utworzona r. 1797 z ziem i miast oderwanych od Polski, liczyła 12 powiatów i 532,793 głów płacących podatki. Ostateczne zaś uorganizowanie (t. j. wcielenie miasta Berdyczowa) nastąpiło r. 1846. Gubernia dzieli się na 12 powiatów, mianowicie: kijowski, wasylkowski, radomyski , skwirski, berdyczowski, lipowiecki, taraszczański, kaniowski, czerkaski, czehryński, zwinogródzki i humański. Graniczy na północy z mińską gub., na. wschód (rz. Dnieprem). z guber. czernihowską, i połtawską, na południa z chersońską guber., na zachód z wołyńską i podolską gub. Kijow. gub. tworzy nieforemną figurę podługowatą, której największa długość w kierunku biegu rzeki Dniepru wynosi 57 mil, największa zaś szerokość na południowym jej krańcu 33 m. Pod względem zaś położenia geograficznego, zawiera. się ona. między 51°29' i 48°28' szer., 46° 4' i 50° 30' długości wschodniej (od Ferro). Pod względem topogr., północna część guberni stanowi dalszy ciąg obszarnego bagnistego Polesia, idącego od Mozyrza i Rzeczycy w guber. mińskiej i obejmującego w kraju tutajszym 2/3 pow. radomyskiego i II. powiatu kijowskiego. Cała ta powierzchnia, około 700 mil kw., jest pokryta lasami, bagniskami i nizinami. Część środkowa przedstawia wyniosłe płaszczyzny, poprzecinane miejscami przez parowy i doły, tudzież przez pasma gór i pagórków z lasami pomieszanych; w południowej nareszcie części napotykają się obszerne stepy urodzajne. Wyniosłości, w róznych kierunkach kraj przecinające, podzielone być mogą, na wewnętrzne i nadbrzeżne; te ostatnie idą wzdłuż Dniepru na całej jego długości w guber. kijowskiej. Wewnętrz na zaś stanowią odnogi pasma Karpat, wchodzących tu z pogranicznych Wołynia i Podola. Odnogi te, widocznie skierowane na południo-wschód, przechodzą Berdyczów, Machnówkę, Lipowiec, Piatyhory, Zwinogródkę i Złotopol do gub. chersońskiej, której cały pas północny, przyległy do gub. kijowskiej, spoczywa na granitowej podatawie tejże formacyi. Najwynioślejsze miejsca znajduje się w pow. berdyczowskim, między samem Berdyczowem i m. Machnówką,. w okolicach basejnu rzeczki Hnyłopiaty, wynosząc blisko 160 sążni nad poziom mora; wówczas, gdy średnia wysokość guberni nie przewyższa. 35 sąż. nad poziom morza. Wyniosłość ta rozgranicza zarazem basejny Bohu i Dniepru, dając początek mnóstwu rzeczek spadających, jak do jednej, tak do drugiej rzeki. Do Dniepru wpadają Prypeć, Teterew, Łosionka, Irpień, Stuhna, Roś, Olszanka, Taśmina.; do Bohu: Sob, Syniucha, Desna mała. Do każdej z tych rzek wpadają inne, jak np. do Prypeci: Usza, do Teterewa: Irsza, Zdwiż; do Irpeni: Upawa; do Rosi: Kamianka, Rastawica i t. d., tak, że liczba wszystkich rzek i rzeczek wpadających do Dniepru i Bohu, a także do ich dopływów, wynosi 552. W ogóle wierzchowiny Wszystkich tych rzeczek są, bagniste, wszystkie ich zakręty zwrócone ku północy, mają, z lewej strony brzeg znacznie wzniesiony, przy kierunku zaś południowym prawy brzeg wyższy od lewego. Na wiosnę wylewy tych rzek w miejscach niższych zrządzaja znaczne szkody (...)

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według pierwszego powszechnego spisu ludności Imperium Rosyjskiego z 1897 roku ludność guberni liczyła 3 559 229 osób, podział etniczny populacji przedstawiał się następująco[1] według kryterium języka deklarowanego przez respondentów:

Ludność w powiatach według deklarowanego języka ojczystego 1897[2][edytuj | edytuj kod]

Powiat Ukraińcy Żydzi Rosjanie Polacy Niemcy
Gubernia ogółem 79,2% 12,1% 5,9% 1,9%
Berdyczowski 66,9% 23,1% 3,6% 5,8%
Wasylkowski 83,6% 12,1% 2,2% 1,8%
Zwinogródzki 88,0% 9,7% 1,4%
Kaniowski 88,7% 9,7%
Kijowski 56,2% 11,1% 26,6% 3,4% 1,1%
Lipowiecki 82,0% 15,0% 1,1% 1,9%
Radomyski 78,4% 13,1% 3,9% 1,9% 2,3%
Skwirski 83,5% 12,5% 1,3% 2,4%
Taraszczański 87,6% 9,4% 1,8%
Humański 85,4% 11,7% 1,8%
Czerkaski 84,9% 9,8% 4,2%
Czehryński 89,4% 8,6% 1,4%
Mapa etnograficzna guberni kijowskiej według spisu 1897

Podział wyznaniowy guberni 1897[3][edytuj | edytuj kod]

Gubernia kijowska na tle granic współczesnej Ukrainy

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy