14 Pułk Piechoty (Księstwo Warszawskie)
Historia | |
Państwo | |
---|---|
Sformowanie |
1809 |
Rozformowanie |
1813 |
Tradycje | |
Rodowód |
2 pułk piechoty galicyjsko-francuskiej |
Dowódcy | |
Pierwszy |
płk Euzebiusz Siemianowski |
Ostatni |
płk Feliks Grotowski |
Organizacja | |
Dyslokacja | |
Rodzaj wojsk | |
Podległość |
17 Dywizja – 1812 |
14 Pułk Piechoty – oddział piechoty Armii Księstwa Warszawskiego.
Formowanie i zmiany organizacyjne
[edytuj | edytuj kod]Latem 1809 roku, podczas wojny polsko-austriackiej, sformowano sześć nowych pułków piechoty. By nie zadrażniać stosunków z Rosją, nadano im nazwę „galicyjsko-francuskich”. 14 pułk piechoty sformowany został kosztem departamentów łomżyńskiego i płockiego[1]. Do 28 grudnia 1809 nosił nazwę 2 pułku piechoty galicyjsko-francuskiej. Pod koniec 1809 roku pułk liczył 2852 żołnierzy[2]. Po wojnie polsko austriackiej stacjonował w Płocku[3][4]. Według etatu z 1810 roku, pułk składał się ze 27 osobowego sztabu i trzech batalionów piechoty po 6 kompanii. Sztaby batalionów liczyć miały 4 osoby, a kompanie 136 żołnierzy. W sumie w pułku powinno służyć 2487 żołnierzy. Faktycznie stan osobowy oddziału był nieco mniejszy[4].
Zgodnie z zarządzeniem Napoleona z 17 maja 1811 roku, na terenie Księstwa Warszawskiego utworzono trzy dywizje. Pułk wszedł w skład 2 Dywizji[4].
W czasie przygotowań do inwazji na Rosje 1812 roku pułk włączony został w strukturę 17 Dywizji Jana Henryka Dąbrowskiego z V Korpusu Wielkiej Armii ks. Józefa Poniatowskiego[5].
Odtworzony, po przegranej kampanii rosyjskiej, w Kaliszu wszedł w skład Dywizji Jana Henryka Dąbrowskiego[6]. 14 lutego 1813 roku, pod komendą płk. Cypriana Zdzitowieckiego przekroczył granice kraju i udał się do Niemiec[7].
Pod Lipskiem bataliony 14 pp zostały niemal doszczętnie rozbite[8].
Po abdykacji Napoleona, car Aleksander I wyraził zgodę na odesłanie oddziałów polskich do kraju. Miały one stanowić bazę do tworzenia Wojska Polskiego pod dowództwem wielkiego księcia Konstantego. 13 czerwca 1814 roku pułkowi wyznaczono miejsce koncentracji w Kaliszu[9]. Pułk nie został jednak odtworzony, bowiem etat armii Królestwa Polskiego przewidywał tylko 12 pułków piechoty. Nowe pułki piechoty sformowano dopiero po wybuchu powstania listopadowego. Rozkaz dyktatora gen. Józefa Chłopickiego z 10 stycznia 1831 roku nakładał obowiązek ich organizowania na władze wojewódzkie. W województwie kaliskim tworzony był 2 Pułk Województwa Kaliskiego przemianowany później na 14 pułk piechoty liniowej[10].
Dowódcy pułku
[edytuj | edytuj kod]Pułkiem dowodzili[11]:
- płk Euzebiusz Siemianowski (25 kwietnia 1809),
- płk Cyprian Zdzitowiecki (18 stycznia 1813),
- płk Feliks Grotowski.
Walki pułku
[edytuj | edytuj kod]Pułk brał udział w walkach w okresie wojny polsko austriackiej, inwazji na Rosję 1812 roku i kampanii 1813 roku.
W 1812 pułk walczył na trasie od Grodna aż pod Borodino[6]. Brał także w walkach toczonych podczas odwrotu armii francuskiej ku Berezynie[6]. Straty poniesione w czasie kampanii 1812 roku były tak duże, ze pułk musiał być praktycznie na nowo odtworzony[6].
We wrześniu 1813 roku pułk walczył w ramach Korpusu Obserwacyjnego pod Jüterbog i Dennewitz[8]. Pod Lipskiem bataliony 14 pp, dowodzone przez ks. Józefa Poniatowskiego, walczyły w straży tylnej armii napoleońskiej i zostały niemal doszczętnie rozbite[8].
Bitwy i potyczki[11]:
- Kępy: Ośnicka (1809), Tokarska i Zawadzka,
- Góra (30 i 31 maja 1809),
- Jankowice (11 czerwca 1809),
- Borysów i Usza (21 listopada 1812),
- nad Berezyną (28 listopada 1812),
- Düben (16 października 1813) i pod
- Lipsk (18 i 19 października 1813).
Mundur
[edytuj | edytuj kod]Przepis ubiorczy z 3 września 1810 roku nie doprowadził jednak do całkowitego ujednolicenia munduru piechoty. Niektóre pułki dość znacznie różniły się od ustaleń regulaminowych[a]. W 14 pułku piechoty tamburmajor posiadał kapelusz ze złotymi galonami i trójkolorowym piórem, frak pąsowy, kołnierz granatowy; wyłogi białą obszyte złotym galonem; bandolier z taśmy złotej[12].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Różnice przedstawione przez Gembarzewskiego na podstawie ówczesnych rysunków, rachunków i innych dokumentów pułkowych.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Wimmer 1978 ↓, s. 431.
- ↑ Zych 1961 ↓, s. 207.
- ↑ Zych 1961 ↓, s. 205.
- ↑ a b c Wimmer 1978 ↓, s. 439.
- ↑ Wimmer 1978 ↓, s. 443.
- ↑ a b c d Kraiński 1992 ↓, s. 3.
- ↑ Wimmer 1978 ↓, s. 446.
- ↑ a b c Kraiński 1992 ↓, s. 4.
- ↑ Wimmer 1978 ↓, s. 455.
- ↑ Gembarzewski 1925 ↓, s. 73.
- ↑ a b Gembarzewski 1925 ↓, s. 56.
- ↑ Askenazy i Gembarzewski 2003 ↓, s. 109.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Szymon Askenazy, Bronisław Gembarzewski: Wojsko Polskie: Księstwo Warszawskie 1807–1814. Poznań: Wydawnictwo Kurpisz, 2003. ISBN 83-88841-47-5.
- Bronisław Gembarzewski: Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Wojskowej, 1925.
- Bronisław Gembarzewski: Żołnierz polski. Ubiór, uzbrojenie i oporządzenie od wieku XI do roku 1960. T.3 od 1797 do 1814 roku. Warszawa: 1964.
- Igor Kraiński: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. 14 pułk piechoty. Warszawa: Redakcja Historyczno Wojskowa „Ergos”, 1992. ISBN 83-85253-13-0.
- Jan Wimmer: Historia piechoty polskiej do roku 1864. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
- Gabriel Zych: Armia Księstwa Warszawskiego 1807–1812. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1961.