Aktywność słoneczna
Z Wikipedii
Aktywność słoneczna – zmiany zachodzące na powierzchni i atmosferze Słońca. Zmiany te powodują fluktuacje promieniowania, które dociera do Ziemi (zobacz stała słoneczna) w postaci fal elektromagnetycznych, w tym i światła oraz strumienia cząstek emitowanych przez Słońce (wiatr słoneczny). Do aktywności słonecznej zalicza się też zmiany w liczbie i rozmieszczeniu plam słonecznych, koronalnych wyrzutów masy.
Z polami magnetycznymi Słońca wiążą się liczne zjawiska i to one właśnie stanowią o aktywności słonecznej. Przejawia się ona w fotosferze w postaci plam i pochodni; w chromosferze jako rozbłyski i protuberancje; w koronie słonecznej jako rozbłyski i wyrzuty materii.
Aktywność słoneczna wykrywalna jest we wszystkich pasmach długości fal elektromagnetycznych dostępnych obserwacji. Astronom amator Samuel Heinrich Schwabe wykazał w 1844 roku fakt zmieniającej się cyklicznie, mniej więcej co 10 lat, łącznej liczby grup plam. Prowadzone przez Szwajcara Rudolfa Wolfa systematyczne obserwacje potwierdziły istnienie jedenastoletniego cyklu zmiany liczby plam na powierzchni Słońca.
W przybliżeniu co jedenaście lat Słońce wchodzi w nową fazę, kiedy jego aktywność magnetyczna zwiększa się i osiąga maksimum 3-5 lat po okresie minimum. Następnie aktywność maleje przez około 6-7 lat i wraca do małej aktywności. W czasie cyklu na Słońcu pojawia się duża ilość plam w maksimum słonecznym.
W czasie maksymalnej aktywności jasność Słońca wzrasta. Wzrasta również temperatura atmosfery Ziemi, na skutek zwiększonej absorpcji promieniowania. W troposferze jest to wzrost o około 0,1 K, 50 km wyżej wrasta o około 1 K, a na wysokości 500 km, wzrasta o 400 K. Rudolf Wolf zrekonstruował cykle słoneczne wstecz do roku 1610. Na podstawie tych wyników nazwano lata 1755–1766 cyklem słonecznym 1. Obecnie (2009) obserwowane są zjawiska 24 cyklu. W styczniu 2008 aktywność magnetyczna Słońca zaczęła wzrastać. Zaspane Słońce. „Świat Nauki”. 11 (207), s. 19 (2008). [dostęp 2008-10-30].
Wiele pomiarów satelitarnych monitoruje jasność Słońca w cyklu 23-24. NASA Solar Radiation and Climate Experiment (SORCE), NASA Tropospherc-Ionosphere-Mesosphere Energetics and Dynamics (TIMED) mierzą całkowitą irradiancję Słońca (stałą słoneczną) jednocześnie z pomiarami spektralnego rozkładu promieniowania (irradiancja spektralna). Pomiary te pokazują, że emisja przez Słońce promieniowania w ultrafiolecie (o długości fali krótszej niż 315 nm) zmienia się znacząco w czasie cyklu jedenastoletniego. Całkowite zmiany irradiancji wynoszą około 0,1% (od wartości średniej 1361 W/m2).
W fazie dużej aktywności Słońca podczas cyklu całkowita koncentracja ozonu zmniejsza się o kilka procent, wskutek aktywności rozbłyskowej. Porozbłyskowe zaburzenia magnetyzmu ziemskiego, które są wówczas znacznie częstsze, mogą istotnie zmieniać koncentrację elektronów, jak i całkowitą liczbę tych cząstek w jonosferze, czyli do wysokości 1000 km. Może to wprowadzać znaczny błąd gdyby używać jedynie jednej częstotliwości w urządzeniach typu GPS. Taki jednowiązkowy pomiar to jednocześnie metoda wyznaczania kolumnowej gęstości elektronów w jonosferze.
W drugiej połowie 2006 roku przy pomocy satelity SOHO zaobserwowano zjawisko odwrotnej magnetycznie plamy słonecznej. Jej wielkość była bardzo mała lecz niedługo po tym ukazała się kolejna, o wiele większa plama, która kilka tygodni po zaobserwowaniu stała się źródłem wyrzutów masy oraz wybuchowych flar słonecznych. Dla obserwatorium plama stała się zapowiedzią bardzo burzliwych przemian i ponadprzeciętnej aktywności słońca przy kolejnym maksimum cyklu. Wspomniane wyżej maksimum, czyli innymi słowy kolejny szczyt liczby plam słonecznych według naukowców z NOAA nastąpi w maju 2013 roku.
Przypisy
[edytuj] Bibliografia
- Woods, T. N. i J.Lean, Anticipating the next decade of Sun-Earth system variations, EOS, 88, 30 October 2007.
- Backward Sunspot, NASA.gov, 15 Sierpień 2006.
- NOAA Predicts Solar Cycle 24, 8 Maj 2009.
