Aloes

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aloes
Aloe africana
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina żółtakowate
Podrodzina złotogłowowe
Rodzaj aloes
Nazwa systematyczna
Aloë L.
Sp. Pl. 319. 1 Mai 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Aloes ościsty
Owoce i nasiona aloesu zwyczajnego

Aloes (Aloë L.) – rodzaj jednoliściennych sukulentów liściowych. Liczy 330–400 gatunków (różnice zależą od ujęcia systematycznego taksonów). Należą do niego formy drzewiaste, krzewiaste, byliny, niekiedy liany. Zasięg występowania roślin z tego rodzaju obejmuje Półwysep Arabski, Afrykę i Madagaskar. Gatunkiem typowym jest Aloë perfoliata L.[2]

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Mają rozgałęzione lub nierozgałęzione pędy zakończone rozetą mięsistych liści zawierających żółtawy lub brązowawy sok mleczny.
Liście
Mięsiste, najczęściej z woskowatym nalotem, brzegiem kolczaste, umieszczone w przyziemnych rozetkach.
Kwiaty
Długi, czerwony, żółty lub pomarańczowy okwiat, bogaty w nektar, zebrany w grono. Zapylany przez ptaki. Niekiedy kwiaty są dwubarwne. Powtarzające się kwitnienie odróżnia aloesy od podobnych do nich agaw, które kwitną raz w życiu i zamierają.
Owoc
Torebka.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja rodzaju w systemie APG II (2003) i APweb (2001...)

Klad okrytonasienne, klad jednoliścienne (monocots), rząd szparagowce (Asparagales), rodzina złotogłowowate (Asphodelaceae)[1].

Pozycja rodziny w systemie Reveala

W systemie Reveala z lat 1994-1999 rodzaj zajmował następującą pozycję: gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.), nadrząd Lilianae Takht., rząd agawowce (Agavales Hutch.), rodzina aloesowate (Aloaceae Batsch), podrodzina Alooideae Link, plemię Aloeae (Link) A. Rich. in Orb., podplemię Aloinae Engl. in Engl. & Prantl, rodzaj aloes (Aloe L.)[3]. W roku 2007 Reveal umieścił rodzaj aloes w obrębie rodziny złotogłowowate Asphodelaceae[4]

Gatunki (wybór)

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie gatunki aloesów, z wyjątkiem Aloe vera, są chronione przepisami CITES[5].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Roślina uprawna
Aloes rozmnaża się wegetatywnie i przez nasiona[6].
Roślina lecznicza
Gorzki sok aloesu zwyczajnego jest wykorzystywany we współczesnej medycynie. Sok stosowany bezpośrednio na rany skóry bardzo przyspiesza proces gojenia. U małych dzieci niewskazane jest stosowanie okładów z aloesu w formie czystej, tzn. z części miąższu lub rośliny, gdyż może dojść do poparzenia lub nawet owrzodzenia skóry w miejscu przyłożenia rośliny. U dzieci ze względu na chłonność skóry może dojść także do zaburzenia działania przewodu pokarmowego objawiającego się nudnościami a nawet wymiotami i biegunką[potrzebne źródło]. Sok pozyskuje się także z aloesu uzbrojonego, Aloe perryi i innych gatunków pokrewnych. Świeże liście A. arborescens i innych gatunków uprawnych służą do otrzymywania wodnych wyciągów. Aloes ma silne działanie przeczyszczające, nieznaczne właściwości bakteriobójcze, wzmaga czynności żółciotwórcze. Niewielkie ilości aktywnych związków przenikają do mleka karmiących matek, działając przeczyszczająco na dzieci[7].
9 maja 2002 Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków wydała zakaz stosowania m.in. aloesu jako składnika przeczyszczającego w lekach bez recepty[8].
Zobacz także

Olej aloesowy

Obecność w kulturze[edytuj | edytuj kod]

  • Pochodzące z liści aloesów substancje Żydzi używali do balsamowania ciał. Wyraźnie jest o tym np. w Ewangelii Jana (19,39-40): „Przybył również i Nikodem, ten, który po raz pierwszy przyszedł do Jezusa w nocy i przyniósł ok. stu funtów mieszaniny mirry i aloesu. Zabrali więc ciało Jezusa i obwiązali je w płótna razem z wonnościami, stosownie do żydowskiego sposobu grzebania zmarłych”. Używano w tym celu aloesu zwyczajnego i aloesu sokotrzańskiego[9].
  • W czasach starożytnych żywicę aloesu ścierano na proszek i sporządzano z niej pachnidło, używane do skrapiania pościeli i odzieży oraz całunów pogrzebowych[10]. Dodawana była także do stosów, na których palono ciała. Juliusz Słowacki w wierszu Testament mój pisze: „Niech przyjaciele moi w nocy się zgromadzą – i biedne serce moje spalą w aloesie[9].
  • Rasarnawa, dzieło hinduistycznej alchemii tantrycznej ( rasajany ) datowane na około XI w. n.e. zapewnia, że rytuał wielbienia Śiwy z użyciem drzewa sandałowego, aloesu, kamfory i szafranu prowadzi do osiągnięcia śiwaloki – nieba boga Śiwy[11].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2011-01-23].
  2. Aloë (ang.). Index Nominum Genericorum (ING). [dostęp 2009-06-11].
  3. Crescent Bloom: Aloe (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-06-11].
  4. James L. Reveal: Classification of extant Vascular Plant Families – An expanded family scheme (ang.). Department of Plant Biology, Cornell University. [dostęp 2009-06-11].
  5. Mariola Kukier-Wyrwicka, Hanna Werblan-Jakubiec, Marcin Zych: Rośliny CITES (pol.). Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego, 2004. [dostęp 22 czerwca 2008]. ISBN 83-913354-4-5
  6. Jarosław Rak: Pielęgnowanie roślin pokojowych. ISBN 83-7073-089-2.
  7. Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. Aleksander Ożarowski (red.). Wyd. 3. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1982. ISBN 83-200-0640-6.
  8. Status of certain additional over-the-counter drug category II and III active ingredients. Final rule. „Fed Regist”, s. 31125–7, 2002. PMID 12001972. 
  9. 9,0 9,1 Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.
  10. Słownik pojęć biblijnych, Aneks do Biblii Tysiąclecia. Pallotinum, Poznań 1965
  11. David Gordon White: 15. Ocean rtęci: alchemiczny tekst z jedenastego wieku. W: Praktyki religijne w Indiach. Donald S.Lopez Jr (red.). Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2001, s. 344. ISBN 83-88238-68-X.