Alois Jirásek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Alois Jirásek
Portret Jiráska autorstwa Jana Vilímka
Portret Jiráska autorstwa Jana Vilímka
Imiona i nazwisko Alois Jirásek
Data i miejsce urodzenia 23 sierpnia 1851, Hronov, Cesarstwo Austriackie
Data i miejsce śmierci 12 marca 1930, Praga, Czechosłowacja
Narodowość czeska
Alma Mater Uniwersytet Karola w Pradze
Gatunki Realizm (literatura), Powieść historyczna
Ważne dzieła Stare podania czeskie (Staré pověsti české)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Alois Jirásek (ur. 23 sierpnia 1851, Hronov, zm. 12 marca 1930, Praga) - czeski pisarz i dramaturg, przedstawiciel realizmu, autor powieści historycznych.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Alois Jirásek urodził się we wschodnioczeskim Hronovie koło Náchodu. Pochodził z chłopskiej rodziny. Jego ojcem był Josef Jirásek (1822-1901), z zawodu piekarz, matką zaś Vincencie Jirásková z domu Prouzová (1821-1887). Był czwartym z rodzeństwa, po nim urodziło się jeszcze pięcioro dzieci. Uczęszczał do niemieckiego benedyktyńskiego gimnazjum w Broumovie (1863-67), potem do czeskiego gimnazjum w Hradcu Králové (1867-71), a następnie ukończył studia historyczne na Uniwersytecie Karola w Pradze. Przez czternaście lat żył w Litomyšlu, gdzie pracował jako nauczyciel geografii i historii w gimnazjum.

W roku 1888 przeniósł się do Pragi, gdzie mieszkał na obecnym placu Jiráska. Kontynuował swoją pracę jako pedagog i literat. Odnowił kontakt z Mikolášem Alešem, z którym współdzielił podobne artystyczne poglądy, a także z pisarzami, należącymi do ruchu lumírowców (J. V. Sládkim, Jaroslavem Vrchlickim a Josefem Thomayerem), nawiązał przyjaźń z Zikmundem Winterem, utrzymywał również kontakty z twórcami młodej generacji (J. S. Macharem, Jaroslavem Kvapilem a Zdeňkem Nejedlým). Od roku 1909 był na emeryturze i zajmował się wyłącznie literaturą. Jeździł często do rodzinnego Hronova, ale również podróżował (w ramach studiów) do miejsc, które potem umieszczał w swoich dziełach.

W zgodzie z charakterem całokształtu swojej twórczości jako jeden z pierwszych podpisał w maju 1917 roku Manifest Pisarzy Czeskich, obwieszczenie wspierające polityczne starania niepodległościowe narodu czeskiego. Z Isidorem Zahradníkiem (późniejszym ministrem kolejnictwa) uczestniczył w odczycie deklaracji ogłoszenia niepodległości Czechosłowacji pod pomnikiem św. Wacława 28 października 1918, a w sobotę 21 grudnia 1918 witał przemówieniem prezydenta Masaryka na dworcu Wilsona w Pradze - był to triumfalny powrót polityka do ojczyzny.

W nowo powstałej Czechosłowacji był posłem Rewolucyjnego Zgromadzenia Narodowego. W wyborach parlamentarnych w roku 1920 uzyskał fotel senatorski w Zgromadzeniu Narodowym. Senatorem był do roku 1925. W parlamencie reprezentował Czechosłowacką Narodową Demokrację[1] [2]. Zajmował się polityką aż do choroby, która uniemożliwiła mu także dalsze pisanie. W latach 1918, 1919, 1921 i 1930 był nominowany do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury[3].

Zmarł w Pradze 12 marca 1930 roku, ale pochowany jest w rodzinnym Hronovie.

Proza[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze dzieje[edytuj | edytuj kod]

  • Staré pověsti české

Husytyzm[edytuj | edytuj kod]

  • Mezi proudy
  • Proti všem
  • Bratrstvo (przekład pol. Bractwo)
  • Husitský král

Po bitwie pod Biała Górą[edytuj | edytuj kod]

  • Temno
  • Psohlavci (przekład pol. Psiogłowcy)
  • Skály, Skaláci

Odrodzenie narodowe[edytuj | edytuj kod]

  • F. L. Věk
  • U nás
  • Filosofská historie

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • FORST, Vladimír, a kol. Lexikon české literatury : osobnosti, díla, instituce. 2/I. H-J. Praha : Academia, 1993. 589 s. ISBN 80-200-0468-8.
  • NOVÁK, Arne. Zvony domova a Myšlenky a spisovatelé. Praha : Novina, 1940. Dostupné online. - kapitola Jiráskovo "Temno", s. 109-132.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Nepokojová, Markéta - Politické strany v průběhu let 1918 - 1938, tj. v období První republiky
  2. Příklad dobového zápisu schůze senátu, kde se mluví o senátorovi Aloisi Jiráskovi
  3. Josef B. Michl, Laureatus Laureata, ARCA JiMfa, Třebíč, 1995, str. 372-382


Commons in image icon.svg