Alois Jirásek
| Alois Jirásek | |
 Portret Jiráska autorstwa Jana Vilímka |
|
| Imiona i nazwisko | Alois Jirásek |
| Data i miejsce urodzenia | 23 sierpnia 1851, Hronov, Cesarstwo Austriackie |
| Data i miejsce śmierci | 12 marca 1930, Praga, Czechosłowacja |
| Narodowość | czeska |
| Alma Mater | Uniwersytet Karola w Pradze |
| Gatunki | Realizm (literatura), Powieść historyczna |
| Ważne dzieła | Stare podania czeskie (Staré pověsti české) |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Alois Jirásek (ur. 23 sierpnia 1851, Hronov, zm. 12 marca 1930, Praga) - czeski pisarz i dramaturg, przedstawiciel realizmu, autor powieści historycznych.
Spis treści |
Biografia [edytuj]
Alois Jirásek urodził się we wschodnioczeskim Hronovie koło Náchodu. Pochodził z chłopskiej rodziny. Jego ojcem był Josef Jirásek (1822-1901), z zawodu piekarz, matką zaś Vincencie Jirásková z domu Prouzová (1821-1887). Był czwartym z rodzeństwa, po nim urodziło się jeszcze pięcioro dzieci. Uczęszczał do niemieckiego benedyktyńskiego gimnazjum w Broumovie (1863-67), potem do czeskiego gimnazjum w Hradcu Králové (1867-71), a następnie ukończył studia historyczne na Uniwersytecie Karola w Pradze. Przez czternaście lat żył w Litomyšlu, gdzie pracował jako nauczyciel geografii i historii w gimnazjum.
W roku 1888 przeniósł się do Pragi, gdzie mieszkał na obecnym placu Jiráska. Kontynuował swoją pracę jako pedagog i literat. Odnowił kontakt z Mikolášem Alešem, z którym współdzielił podobne artystyczne poglądy, a także z pisarzami, należącymi do ruchu lumírowców (J. V. Sládkim, Jaroslavem Vrchlickim a Josefem Thomayerem), nawiązał przyjaźń z Zikmundem Winterem, utrzymywał również kontakty z twórcami młodej generacji (J. S. Macharem, Jaroslavem Kvapilem a Zdeňkem Nejedlým). Od roku 1909 był na emeryturze i zajmował się wyłącznie literaturą. Jeździł często do rodzinnego Hronova, ale również podróżował (w ramach studiów) do miejsc, które potem umieszczał w swoich dziełach.
W zgodzie z charakterem całokształtu swojej twórczości jako jeden z pierwszych podpisał w maju 1917 roku Manifest Pisarzy Czeskich, obwieszczenie wspierające polityczne starania niepodległościowe narodu czeskiego. Z Isidorem Zahradníkiem (późniejszym ministrem kolejnictwa) uczestniczył w odczycie deklaracji ogłoszenia niepodległości Czechosłowacji pod pomnikiem św. Wacława 28 października 1918, a w sobotę 21 grudnia 1918 witał przemówieniem prezydenta Masaryka na dworcu Wilsona w Pradze - był to triumfalny powrót polityka do ojczyzny.
W nowo powstałej Czechosłowacji był posłem Rewolucyjnego Zgromadzenia Narodowego. W wyborach parlamentarnych w roku 1920 uzyskał fotel senatorski w Zgromadzeniu Narodowym. Senatorem był do roku 1925. W parlamencie reprezentował Czechosłowacką Narodową Demokrację[1] [2]. Zajmował się polityką aż do choroby, która uniemożliwiła mu także dalsze pisanie. W latach 1918, 1919, 1921 i 1930 był nominowany do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury[3].
Zmarł w Pradze 12 marca 1930 roku, ale pochowany jest w rodzinnym Hronovie.
Proza [edytuj]
Najstarsze dzieje [edytuj]
- Staré pověsti české
Husytyzm [edytuj]
- Mezi proudy
- Proti všem
- Bratrstvo
- Husitský král
Po bitwie pod Biała Górą [edytuj]
- Temno
- Psohlavci
- Skály, Skaláci
Odrodzenie narodowe [edytuj]
- F. L. Věk
- U nás
- Filosofská historie
Literatura [edytuj]
- FORST, Vladimír, a kol. Lexikon české literatury : osobnosti, díla, instituce. 2/I. H-J. Praha : Academia, 1993. 589 s. ISBN 80-200-0468-8.
- NOVÁK, Arne. Zvony domova a Myšlenky a spisovatelé. Praha : Novina, 1940. Dostupné online. - kapitola Jiráskovo "Temno", s. 109-132.
Przypisy [edytuj]
- ↑ Nepokojová, Markéta - Politické strany v průběhu let 1918 - 1938, tj. v období První republiky
- ↑ Příklad dobového zápisu schůze senátu, kde se mluví o senátorovi Aloisi Jiráskovi
- ↑ Josef B. Michl, Laureatus Laureata, ARCA JiMfa, Třebíč, 1995, str. 372-382
