Hradec Králové

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Hradec Králové
Most Praski, ul. Mostecka i katedra św. Ducha
Most Praski, ul. Mostecka i katedra św. Ducha
Herb Flaga
Herb Hradca Králové Flaga Hradca Králové
Państwo  Czechy
Kraj Flag of Hradec Kralove Region.svg hradecki
Burmistrz MUDr. Zdeněk Fink
Powierzchnia 105,61 km²
Wysokość 225-317 m n.p.m.
Populacja (V 2011)
• liczba ludności
• gęstość

95 291
902,3 os./km²
Kod pocztowy 500 00
Tablice rejestracyjne H
Podział miasta 21 dzielnic
Położenie na mapie Czech
Mapa lokalizacyjna Czech
Hradec Králové
Hradec Králové
Ziemia 50°12′33″N 15°49′55″E/50,209167 15,831944Na mapach: 50°12′33″N 15°49′55″E/50,209167 15,831944
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Czechy

Hradec Králové (wym. [ˈɦradɛts ˈkraːlovɛː] i, niem. Königgrätz, pol. hist. Kralowy Hradec[1]) – miasto statutarne w północnej części Czech, na Tablicy Wschodniołabskiej, u zbiegu rzek Orlicy i Łaby. Jest stolicą kraju hradeckiego, okręgu terytorialnego kraj wschodnioczeski, powiatu Hradec Králové, a także rzymskokatolickiej diecezji hradeckiej.

Hradec Králové pełni funkcję jednego z dwóch głównych, obok Pardubic, ośrodków administracyjnych, przemysłowych, handlowo-usługowych, i kulturalnych oraz głównego ośrodka akademickiego (m.in. Uniwersytet Hradec Králové) regionu wschodnioczeskiego. Stanowi także ważny w skali kraju węzeł drogowy i kolejowy.

Według danych z 1 stycznia 2008 r. liczba ludności miasta wynosi 94 252 osób, natomiast powierzchnia – 105,61 km².

Geografia i przyroda[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest położone obszarze Kotliny Czeskiej przy ujściu rzeki Orlicy do Łaby. Jego współrzędne geograficzne: 15° 50' 55" długości geograficznej wschodniej oraz 50° 12' 33" szerokości geograficznej północnej.

Powierzchnia[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia miasta wynosi 105,61 km². Jest podzielone na 21 obszarów katastralnych.

Wyróżniającą cechą krajobrazu jest pagórkowate historyczne centrum miasta, które jest położone na skale i rozciąga się bezpośrednio nad ujściem obu głównych rzek hradeckich. Teren miasta jest mało zróżnicowany pod względem ukształtowania powierzchni. Najwyższym punktem miasta jest środek gałki Białej Wieży o wysokości 317 m n.p.m., a najniższym punktem jest ujście kanalizacji do rzeki Łaby (225 m n.p.m.). Według klasyfikacji geomorfologicznej całe terytorium miasta jest częścią Tablicy Wschodniołabskiej, która przechodzi na południowo-wschodnim końcu Lasów Hradeckich w Tablicę Třebechovicką.

Hydrologia[edytuj | edytuj kod]

Miasto leży w dorzeczu Łaby. Najważniejszymi jej dopływami na terenie miasta są Orlica, Piletický potok, Plačický potok oraz potok Biřička. Drugą pod względem ważności rzeką jest Orlica, wraz z jej dopływami: Stříbrný potok a Bělečský potok. W zachodniej części miasta płynie z północy na południe jeszcze sztucznie stworzony Labský náhon.

W południowej części miasta poniżej Nowego Hradca Králové jest system czterech stawów (Biřička, Cikán, Datlík, Roudnička), z których Biřička stanowi naturalne kąpielisko, natomiast Datlík i Roudnička są obszarem chronionym (30,14 ha i 5,25 ha strefy ochrony). Charakterystyczną roślinnością tego obszaru są torfowiska wrzosowiskowe z lasem łęgowym. Na północ od stawu Biřička są jeszcze stawy Plachta i Jáma, które także podlegają ochronie.

Geologia[edytuj | edytuj kod]

Budowa geologiczna jest prosta. Miejscową część Czeskiej Niecki Kredowej tworzą głównie zerodowane sedymentacyjne warstwy osadowego piaskowca lub skamieniałego błota, poprzeplatane warstwami łupków ilastych oraz tarasowate osady żwiru, piasku i mułu naniesione przez płynącą wodę.

Obszar Przedmieścia Praskiego i południowej części Kuklen jest zbudowany na terasie Łaby. Warstwa gliny tu jest mała i zawiera piasek wykorzystywany do produkcji betonu. W północnej części Kuklen, Svobodnych Dvorów oraz niemal połowy dzielnicy Plotiště nad Labem znajdują się gliny lessowe i fluwialne. Věkoše i Pouchov leżą przede wszystkim na piasku i żwirze. Dolinna niwa Malšovic obejmuje gliny z epoki holocenu oraz muł z przymieszką organiczną.

Las Borovinka

Fauna i flora[edytuj | edytuj kod]

Lokalna fauna i flora składa się z typowych gatunków Europy Środkowej. Niedawno z lasów zniknął jeleń europejski (Cervus elaphus). W wyniku zmian klimatycznych zamieszkały w tym rejonie niektóre ważki (Odonata), szrotówek kasztanowcowiaczek (Cameraria ohridella), nowy szkodnik kasztanowca białego (Aesculus hippocastanum) i tygrzyk paskowany (Argiope bruennichi). Obok tego niektóre gatunki były celowo wprowadzone (piżmak - Ondatra zibethicus) lub zbiegły z hodowli (norka amerykańska - Mustela vison). Wszystkie te gatunki inwazyjne razem wypierają rodzime lub - krzyżując się z nimi - stwarzają mieszańce zdolne zdominować ekosystem.

Skala problemu jest ogromna również dla flory. Nasiona obcych gatunków inwazyjnych pojawiły się wraz z ziarnem lub w mieszankach paszowych dla ptaków egzotycznych. Niektóre z nich to: barszcz Mantegazziego (Heracleum mantegazzianum), rdestowce (Reynoutria), smotrawa okazała (Telekia speciosa), powodująca reakcje alergiczne, oraz sosna wejmutka (Pinus strobus).

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Miasto posiada obszary o wysokich walorach przyrodniczych. Zachowały się tu fragmenty krajobrazów zbliżonych do naturalnych, takich jak: torfowiska, lasy łęgowe, lasy dębowo-grabowe, grądy, buczyny oraz bory sosnowe.

Część tych obszarów a także pojedynczych utworów przyrody została objęta ochroną prawną:

Park Naturalny Orlice z 1996 r. (11 462 ha, wzdłuż rzeki Orlicy)

Rezerwat Przyrody Na Plachtě I oraz Na Plachtě II z 1998 r. (10,3 ha i 28,79 ha; 716 gatunków roślin naczyniowych, 69 gatunków mchów, 107 gatunków grzybów, 16 gatunków płazów, 40 gatunków skorupiaków, 580 gatunków motyli, 884 gatunków chrząszczy, 15 gatunków trzmieli itd.)

Rezerwat Przyrody Černá stráň z 1960 r. (11,46 ha, stary dębowo-grabowy las)

Rezerwat Przyrody Sítovka z 1960 r. (8,14 ha, stary las mieszany)

Rezerwat Przyrody U císařské studánky z 1960 r.(1,27 ha, w którym dominują głównie sosny, buki oraz świerki)

Rezerwat Przyrody U Sítovky z 1983 r. (6,42 ha; mieszane lasy bardzo trudne do fitosocjologicznej klasyfikacji)

Rezerwat Przyrody Roudnička, Datlík z 1988 r. (35,39 ha; rozwijają się w nim zespoły związku Caricion davallianae oraz znajduje się tutaj np. huczek ziemny - Pelobates fuscus)

Tymczasowo chroniony obszar Rameno u Stříbrného rybníka (1,6 ha, 2003-08; znajduje się w nim bardzo rzadka podwodna roślina - rdestnica wydłużona - Potamogeton praelongus)

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Liczba ludności[edytuj | edytuj kod]

Rok 1869 1880 1890 1900 1910 1921 1930 1950 1961 1970 1980 1991 2001 2005 2007
Liczba ludności  18 884  24 230  25 236  29 320  35 675  39 151  50 137  27 118  66 608  80 463  96 145  99 917  97 155  94 694  94 255

Źródło: Czeski Urząd Statystyczny

Twierdza
Brama Mýtská (przed 1873 r.)

Struktura ludności w 2001 r. według wieku[edytuj | edytuj kod]

Dzielnica Razem 0-14 lat 15-59 lat 60 i więcej lat
Hradec Králové' 97 155 14 049 62 985 20 043
Březhrad 950 173 628 146
Centrum 16 350 2 426 10 382 3 528
Kukleny 2 503 440 1 560 500
Malšova Lhota 526 81 316 126
Malšovice 2 670 350 1 668 652
Moravské Předměstí 6 035 775 4 568 692
Nový Hradec Králové 24 331 3 930 16 658 3 726
Piletice 198 39 127 25
Plácky 1 072 148 692 232
Plačice 686 94 474 115
Plotiště nad Labem 1 822 257 1 218 346
Pouchov 1 831 278 1 221 332
Pražské Předměstí 14 091 1 819 8 274 3 996
Roudnička 525 103 355 63
Rusek 328 47 211 69
Slatina 721 116 481 121
Slezské Předměstí 10 449 1 324 5 644 3 471
Svinary 757 124 491 142
Svobodné Dvory 2 171 320 1 446 401
Třebeš 6 488 823 4 813 851
Věkoše 2 651 382 1 758 509

Źródło: Czeski Urząd Statystyczny

Struktura ludności w 2001 r. według narodowości[edytuj | edytuj kod]

Dzielnica Razem Czesi Morawianie Słowacy Wietnamczycy Niemcy Polacy Romowie
Hradec Králové 97 155 92 269 168 1 381 123 104 162 73
Březhrad 950 871 0 15 8 0 0 0
Centrum 16 350 15 488 24 248 12 20 29 10
Kukleny 2 503 2 343 0 24 19 0 0 31
Malšova Lhota 526 501 0 4 0 0 0 0
Malšovice 2 670 2 558 0 32 8 7 0 0
Moravské Předměstí 6 035 5 647 33 113 7 5 18 0
Nový Hradec Králové 24 331 22 960 52 403 17 31 54 11
Piletice 198 183 0 0 0 0 0 0
Plácky 1 072 1 025 0 16 0 0 0 0
Plačice 686 664 0 4 5 0 0 0
Plotiště nad Labem 1 822 1 724 0 14 14 0 0 0
Pouchov 1 831 1 753 5 23 0 0 0 0
Pražské Předměstí 14 091 13 452 22 175 24 12 24 8
Roudnička 525 490 0 5 0 0 0 0
Rusek 328 316 0 8 0 0 0 0
Slatina 721 697 0 5 0 0 0 0
Slezské Předměstí 10 449 9 988 15 143 0 15 17 0
Svinary 757 725 0 4 0 0 0 0
Svobodné Dvory 2 171 2 085 0 24 9 5 0 10
Třebeš 6 488 6 209 17 97 0 9 12 0
Věkoše 2 651 2 590 0 24 0 0 8 0

Źródło: Czeski Urząd Statystyczny

Władze miasta[edytuj | edytuj kod]

Od średniowiecza miastem zarządzał wójt. Urząd był od początku dziedziczny i zawsze stał na czele Rady Miasta. Na mocy decyzji króla Jana Luksemburskiego (1337) co trzy lata wymieniano połowę członków dwunastoosobowej rady.

Burmistrz jako przewodniczący rady miejskiej był po raz pierwszy wzmiankowany w dokumencie króla Wacława IV z 1395 r. Wójt przestał być przewodniczącym rady miejskiej po zakończeniu wojen husyckich i zastąpił go burmistrz, który urzędował zawsze przez okres jednego miesiąca. Kto z radnych urzędował w pierwszym miesiącu, nosił tytuł prymasa. Głową kancelarii miejskiej był kanclerz. Jego podwładnymi byli np. pisarze miejscy.

W 1547 r. zostało miasto ukarane za brak uczestnictwa w wojnie ze związkiem książąt niemieckich. Wówczas król Ferdynand I utworzył urząd wójta królewskiego. Bez jego udziału nie mogły odbywać się żadne posiedzenia rady miasta. Urząd ten został zniesiony przez cesarza Józefa II w 1783 r.

Cesarz w swym dekrecie z 1788 r. podzielił miasta królewskie na cztery klasy. Hradec Králové został zaliczony do pierwszej. Oznaczało to, że wszyscy urzędnicy magistratu, który przejął kompetencje rady miasta, otrzymali stałą płacę. Ich było czternastu. Wybory nowego burmistrza odbyły się w maju 1800 r. Urząd ten objął František Reichl.

Magistrat był najwyższym urzędem miejskim do 1850 r., kiedy Hradec Králové otrzymał status samodzielnego miasta oraz odbyły się pierwsze wybory do rady miejskiej. Pierwszym burmistrzem miasta został profesor ekonomii Ignác Lhotský.

Burmistrzowie czescy zarządzali miastem aż do II wojny światowej. Następnie przewodniczącym rady miejskiej został miejscowy Niemiec Franz Heger, który w 1942 r. po połączeniu miasta z przedmieściami utworzył tzw. Wielki Hradec Králové.

W 1945 r. został powołany Rewolucyjny Komitet Narodowy jako następca magistratu. Później zmienił nazwę na Miejski Komitet Narodowy. Stał się on najwyższym urzędem miejskim okresie rządów komunistycznych. Po ich upadku zmienił nazwę na urząd miasta i wkrótce potem na magistrat miasta. Jego przewodniczącym jest prezydent miasta (po czesku Primátor), wybierany na okres czteroletni. Prezydent miasta jest jednocześnie głową rady miejskiej oraz członkiem przedstawicielstwa miasta (po czesku Zastupitelstvo města).

Średniowieczny Hradec Králové
Katedra, Biała wieża i Stary Ratusz

Historia[edytuj | edytuj kod]

Krótki przegląd historii miasta[edytuj | edytuj kod]

Tereny położone przy zbiegu rzeki Łaby i Orlicy były zamieszkane już w czasach prehistorycznych. Podczas prac archeologicznych odkryto również wiele osad pochodzących z epoki wpływów rzymskich. W X wieku powstała w tym miejscu osada, przez którą przebiegał szlak handlowy z Krakowa do Pragi.

W 995 roku Hradec został rezydencją księcia i ośrodkiem administracyjnym rozległego terytorium północno-wschodnich Czech, rozciągającego się po obu stronach Łaby, od Dvůr Králové nad Labem do Pardubic.

XIII wiek był dla mieszkańców Hradca bardzo ważny. W 1225 roku król Czech, Przemysł Ottokar I, utworzył miasto królewskie Hradec Králové, które obejmowało zamek wraz z sytuowana pod nim osadą handlową i ośrodkiem rzemiosła. Szerzej zakrojone prace budowlane podejmowano od końca XIII w., kiedy to utrwaliła się ranga Hradca jako głównego spośród miast wschodnich Czech będących wdowim uposażeniem czeskich królowych. W XIV wieku znaczenie miasta znacznie wzrosło. Nadane przez władców Czech przywileje wzmocniły jego pozycję gospodarczą. Miasto uzyskało m.in. prawo mili. W tym okresie Hradec Králové był drugim co do liczby domów oraz zapewne mieszkańców miastem w Czechach (po Pradze). Wybudowana w ciągu pierwszej połowy nova fara, od 16654 r., katedra ucha Świętego stała się dominanta architektoniczna miasta. Niezbyt rozległe w granicach murów miejskich, posiadało rozległe przedmieścia głównie od zachodu, gdzie zlokalizowanych było także kilka klasztorów. Podczas wojen husyckich miasto stanęło po stronie Jana Žižki. W 1424 roku Žižka został pochowany w katedrze Ducha Świętego[2]. Podczas rządów Jerzego z Podiebradów i Władysława II Jagiellończyka doszło do wzmocnienia ekonomicznego i kulturalnego miasta. Król Jerzy był przychylnie nastawiony do Hradca, obdarowując go przywilejami. Hradec był głównym obok Pragi i Tabora ośrodkiem czeskiego utrakwizmu (zwany czasem Małym Taborem). . Konflikt pomiędzy królem Ferdynandem I a miastami królewskimi, doprowadził w 1547 roku do skonfiskowania majątku i utraty praw politycznych Hradca Králové[3]. Na miasto nałożono szereg podatków i kar pieniężnych. W 1562 roku miasto odzyskało część swojego majątku, ale nie zdołało odzyskać swojej pozycji w regionie. Martin Cejp Peclinovec wyprowadził Hradec z trudnej sytuacji ekonomicznej, a jego trzydziestoletnia praca doprowadziła do odbudowania miasta. Podczas wojny trzydziestoletniej szwedzkie najazdy doprowadziły do dużych zniszczeń na terenie miasta. Kolejne wojny uniemożliwiały rozbudowę miasta. W 1664 r. powołano w Hradcu diecezję. W 1762 roku doszło do pożaru, w wyniku którego spłonęła połowa miasta[4]. Pod wpływem przegranych wojen śląskich podjęto decyzję o przebudowie Hradca Králové na potężną twierdzę, co skutkowało zniesieniem przedmieść z kościołami i klasztorami. Zrekompensowano to budowa osad bardziej oddalonych od centrum, min. Nowego Hradca (obecnie pd.-wsch. część miasta). Budowa twierdzy trwała od 1766 do 1789 roku[5]. W 1866 r. nieopodal miasta rozegrała się największa po lipskiej bitwa XIX w., znana historiografii jako bitwa pod Hradcem Kralove (w polskiej tradycji - pod Sadową), w której wojska austriackie poniosły klęską w starciu z armią Prus, co otworzyło tym ostatnim drogę do zjednoczenia Niemiec pod egida Berlina. Niebawem zniesiono tez bezużyteczna twierdzę, burząc większość dawnych fortyfikacji.

Kapliczka Pod Studzienką Cesarską
Krzyż pod Chaloupkami
Dzwonnica i krzyż w Svinarach
Kościół św. Anny z byłym klasztorem minorytów
Wieżowy zbiornik wodny na Kopcu św. Jana
Rodzinny dom małżonków Cee z 1935 r.
Pomnik zasłużonym myśliwym
Pomnik Mistrza Jana Husa w Malšovicach
Krzyż w dzielnicy Plácky
Statua św. Wacława w dzielnicy Plotiště
Dom stowarzyszenia (Sokół) w Dvorach Svobodnych
Krzyż w Dworach Svobodnych
Były Dom Robotnika w Dworach Svobodnych
Dzwonniczka w dzielnicy Roudnička
Krzyż w dzielnicy Rusek
Dom gminny w Dvorach Svobodnych z 1927 r.
Obchody święta 90 rocznicy powstania Czechosłowacji

W 1851 roku Hradec Králové zostało ogłoszone niezależnym miastem. Miasto dążyło do uzyskania nowych przywilejów gospodarczych. W 1857 roku Hradec Králové uzyskał pierwsze połączenie kolejowe[6]. W 1864 roku w mieście powstała fabryka pianin firmy Antonín Petrof.

Po stoczonej nieopodal decydującej bitwie między Austrią i Prusami pod Sadową (3 lipca 1866 r.) postanowiono zburzyć mury obronne, by umożliwić rozwój nowoczesnego miasta. Decydujący wpływ na nowy rozwój miasta miał burmistrz František Ulrich. Dzięki konsekwentnemu planu regulacyjnemu miasta powstało nowoczesne centrum. Architekt profesor Jan Kotěra (1871-1923) projektował kilka znaczących budynków w Hradcu Králové, w tym Muzeum Czech Wschodnich (zbudowane w latach 1909-1912). Architekt profesor Josef Gočár (1880-1945), uczeń Kotěry, kontynuował prace budowlane według nowoczesnych zasad urbanistyki.

Po zakończeniu I wojny światowej po raz kolejny miasto zaczęło się rozwijać i rozbudowywać. Trwał rozwój przemysłu, w wyniku którego powstawały nowe fabryki, a istniejące były rozbudowywane. Budowano nowe szkoły, biura, drogi i osiedla. Władze państwowe wraz z ważnymi gośćmi regularnie odwiedzały Hradec Králové, dzięki czemu zyskało ono jeszcze większy prestiż.

Rozwój miasta został przerwany przez II wojnę światową. Po jej zakończeniu Hradec Králové pozostał gospodarczym i kulturalnym centrum wschodnich Czech, znalazł się jednak w zupełnie innej sytuacji politycznej i społecznej. Powojenny okres socjalizmu doprowadził do zahamowania rozwoju kulturalnego.

W 1949 r. miasto stało się siedzibą kraju (wcześniej było nią do 1862 r.)[7].

W sierpniu 1968 roku miasto zostało zajęte przez polską armię inwazyjną.

Lata 90. XX wieku przyniosły możliwość odtworzenia tradycyjnych wartości społeczeństwa demokratycznego. Hradec Králové jest obecnie siedzibą wielu przedsiębiorstw oraz władz i instytucji regionalnych.

W mieście odbywa się jedna z największych w Europie imprez tuningowych - Matador tuning party a także jedna z największych imprez Hip-Hopowych Europy Hip Hop Kemp.

Najważniejsze wydarzenia z historii miasta[edytuj | edytuj kod]

Rok Wydarzenie
1086 wzmianka o Hradcu Králové w dokumencie króla Wratysława II
1091 wzmianka o Hradcu Králové w Kronice Kosmasa
1225 czeski król Przemysł Ottokar II nadał Hradcowi Králové prawa miejskie
1298 czeski król Wacław II połączył Przedmieścia Praskie oraz Śląskie (Mýtské) z Hradcem Králové
1307-1318 w Hradcu Králové mieszkała Ryksa Elżbieta
około roku 1350 w mieście powstała łacińska szkoła i jej pierwszym rektorem był archidiakon Havel ze Strahova
1378-1393 w Hradcu Králové mieszkała Elżbieta pomorska, wdowa po królu Karolowi IV Luksemburskiemu
28 maja 1407 wielki pożar miasta
1419 niepokoje religijne przeciwko Kościołowi rzymskokatolickiemu (spalenie klasztorów franciszkańskiego oraz dominikańskiego)
25 czerwca 1420 husyci zajęli miasto
1423-1424 miasto siedzibą Jana Žižki
lipiec 1423 zamek królewski zburzony przez radykalnych husytów
4 sierpnia 1423 bitwa pomiędzy Divišem Bořkiem z Miletínka, wodzem umiarkowanych husytów, i Janem Žižką pod Dworem Strauchowym (czy Strachowym, w pobliżu dzisiejszych Kuklen)
1436-1437 wystąpienie przeciwko cesarzowi Zygmuntowi Luksemburskiemu
19 czerwca 1484 wielki pożar miasta
13 listopada 1509 wielki pożar miasta
1513 kompromisowe porozumienie między miastem i Pernstejnami w sprawie podziału majątku w Březhradzie
19 czerwca 1536 wielki pożar miasta
1547 miasto odmówiło pomocy dla cesarza Ferdynanda i zostało ukarane za to wysokimi grzywnami oraz utratą części majątku
1568-1574 budowa nowego budynku szkolnego
1574-1589 budowa Białej Wieży
30 lipca 1586 wielki pożar miasta
1599 zaraza morowa
1620 konfiskata majątku Hradca Králové za udział w powstaniu stanów czeskich
17 czerwca 1639 miasto zdobyte przez Szwedów
20 lutego 1640 miasto zdobyte przez wojska cesarskie
27 października 1645 nieudana próba zdobycia miasta przez Szwedów
1654-1666 budowa kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
1655 duża powódź
10 listopada 1664 powstanie diecezji hradeckiej
23 maja 1636 oficjalne rozpoczęcie działalności przez jezuitów
3 listopada 1741 miasto zostało zdobyte przez Prusy
3 czerwca 1742 Hradec Králové opanowały wojska cesarskie
19 sierpnia 1742 miasto zostało zdobyte przez Prusy
27 sierpnia 1742 Hradec Králové opanowały wojska cesarskie
11 lipca 1758 miasto zostało zdobyte przez Prusy
26 lipca 1758 Praskie Przedmieście opanowały wojska cesarskie; Prusacy wycofują się z miasta
11 lipca 1762 wielkie zniszczenia miasta w wyniku pożaru, który został podłożony przez żołnierzy pruskich
1766-1772 oraz 1776-1789 budowa twierdzy
5 i 6 lutego 1775 duża powódź
1778-1792 Urząd Krajowy Kraju Hradeckiego został przeniesiony z Hradca Králové do zamku Hoříněves
luty, maj oraz sierpień 1798 duża powódź
18 sierpnia 1788 zburzono szubienicę
1848 formacja miejscowej Gwardii Narodowej
26 maja 1850 zlikwidowano Magistrat Miasta Hradec Králové i pojawienie się Urządu Miasta Hradec Králové
1851 Hradec Kralove ogłoszony oddzielnym miastem, pierwszym burmistrzem profesor Ignác Lhotský
1864 powstanie fabryki fortepianów Antonín Petrof
7 stycznia 1866 powstanie Sokóła
3 lipca 1866 Bitwa pod Sadową
5 lipca 1866 ostrzeliwanie miasta przez artylerię pruską
listopad 1872 powstanie stowarzyszenia Beseda z własną biblioteką oraz klubem nauki
1873 zburzenie Bramy Śląskiej
1875 zburzenie Bramy Praskiej
1879 założone Muzeum Miasta Hradec Králové
9 czerwca 1880 wizyta cesarza Franciszka Józefa I
22 lipca 1884 miasto ogłasza międzynarodowy konkurs urbanistyczny (pierwsza nagroda nie została przyznana)
4 października 1884 oficjalny początek burzenia twierdzy (do 1937 r.)
24 marca 1885 otwarcie Teatru Miejskego (dzisiaj Teatru Klicpery)
1885-1886 budowa pierwszego nowoczesnego szpitala (tzv. Stary Szpital)
1887-1890 pierwszy miejski plan zagospodarowania (architekt J. Zámečník)
6 kwietnia 1893 umowa między miastem a c.k. ministerstwem wojny oraz praską Ziemską Dyrekcją Finansową w sprawie zakupu gruntów byłej twierdzy (tzw. transakcyjna umowa)
1894 Wystawa Gospodarcza, Przemysłowa i Etnograficzna
1895-1929 burmistrzem JUDr. František Ulrich, bardzo przyczynił się do rozwoju miasta
1898-1908 korekty miejskiego planu zagospodarowania przez inż. T. Suhradę
1909-1911 drugi miejski plan zagospodarowania (architekci Václav Rejchl i Oldřich Liska)
6 grudnia 1913 pierwszy pokaz filmu dźwiękowego
1916 powstanie skautingu w mieście
1917 utworzenie pierwszych dziewczęcych drużyn skautowych w Hradcu Králové
22 stycznia 1918 demonstracja 5000 mieszkańców miasta w związku z kryzysem dostaw żywności i węgla
14 października 1918 demonstracja robotników i reprezentantów partii socjalistycznych
29 października 1918 demonstracja 35 000 mieszkańców miasta w celu wsparcia niepodległej Czechosłowacji
8 listopada 1918 demonstracja 40 000 mieszkańców miasta w celu wsparcia budowania niepodległej Czechosłowacji
1919-1949 istnienie Dyrekcji Kolei Państwowych w Hradcu Králové
1923 połączenie Věkoš z Hradcem Králové
1924 miasteczko Pražské Předměstí (Praskie Przedmieście) miastem
1926-1928 trzeci miejski plan zagospodarowania architekta Josefa Gočára, budowa nowego szpitalu powiatowego
4 lipca 1929 trąba powietrzna bardzo zniszczyła sieć elektryczną, parki miejskie i lasy nowohradeckie
1930 miasteczko Kukleny miastem
15 marca 1939 początek okupacji niemieckiej
12 czerwca 1939 oficjalny początek miejscowej placówki Gestapo
wrzesień 1939 Albrecht I, prewencyjna akcja Gestapo
październik 1941 Sokol, prewencyjna akcja Gestapo (ofiarą między innymi Bohuslav Beneš, kierownik Sokóła Nový Hradec Králové
1 kwietnia 1942 utworzenie tzw. Wielkiego Hradca Králové (przyłączenie okolicznych wsi do miasta)
wrzesień 1942 E (Emigranten), prewencyjna akcja Gestapo
30 kwietnia 1945 lokalny harcerz Karel Šimek został zastrzelony krótko po zniszczeniu linii telefonicznej między dowództwem niemieckiego Wehrmachtu i siedzibą Luftwaffe
7 maja 1945 członkowie miejscowej placówki Gestapo uciekają
8 maja 1945 przez miasto przejechał konwój Armii Stanów Zjednoczonych, który miał negocjować w Velichovkach z niemieckim marszałkiem polnym Ferdinandem Schörnerem, na lotnisku grupa niemieckich żołnierzy pochodzenia austriackiego zniszczyła samoloty; z miasta uciekli stopniowo wszyscy niemieccy żołnierzy
9 maja 1945 Armia Czerwona wkroczyła do miasta
26 sierpnia 1945 Uroczyste otwarcie radiowego Nadajnika Wschodnioczeskiego (Východočeský vysílač, od 1950 r. część Czeskiego Radia)
13 października 1945 utworzenie Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Karola w Hradcu Králové
4 kwietnia 1947 w Hradcu Králové ogłoszony tzw. Hradecki Program
1947-1961 budowa obserwatorium
21 lutego 1948 demonstracja lokalnych komunistów i ich zwolenników
25 lutego 1948 uroczysta manifestacja z okazji przejęcia władzy w Czechosłowacji przez komunistów
lipiec - wrzesień 1948 na miejscowym lotnisku przebiegło szkolenie izraelskich pilotów wojskowych
1958 utworzenie Teatru Smok
1959 pierwszy budynek z wielkiej płyty
1960 reforma administracyjna w Czechosłowacji, Hradec Králové stolicą kraju wschodnioczeskiego
1962 centrum miasta strefą zabytkową
1965 hotel Alessandria
1968-1975 hotel Černigov
1 września 1969 utworzenie Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Karola w Hradcu Králové
1974 Dom Mody Don
1978 dom towarowy Prior (dzisiaj Tesco)
21 sierpnia 1968 okupacja obiektów wojskowych oraz urzędów lokalnych przez żołnierzy radzieckich i polskich
15 kwietnia 1970 został odsłonięty pomnik Włodzimierza Lenina
1973 został odsłonięty pomnik Klementa Gottwalda
listopad 1989 założony Studencki Komitet Strajkowy oraz lokalne Forum Obywatelskie
21 listopada 1989 pierwsza demonstracja przeciw władzy komunistycznej
27 listopada 1989 strajk generalny
29 grudnia 1989 spotkanie z okazji wyboru Václava Havla na prezydenta Czechosłowacji
18 stycznia 1990 pierwszy niekomunistyczny burmistrz miasta (inż. Josef Potoček)
20 grudnia 1990 pierwszy wybrany niekomunistyczny burmistrz miasta (inż. Martin Dvořák)
1993 pierwsze radio komercyjne (Rádio Labe)
1 stycznia 1997 pierwsza telewizyjna stacja komercyjna (TV Galaxie)
9 lipca 1997 powódź na rzece Orlicy
27 listopada 1997 pierwszy supermarket w mieście - Terno
1 stycznia 2000 kolejna reforma administracyjna; Hradec Králové staje się stolicą samorządowego kraju hradeckiego (kraj wschodnioczeski przekształcony w tzw. okręg terytorialny dla licznych instytucji państwowych)
2000 pierwszy hipermarket w mieście - Tesco
1 września 2000 powstanie Uniwersytetu Hradec Králové
2003 wojskowe lotnisko zostało majątkiem miasta
2007 początek zintegrowanego miejskiego systemu płatnego parkowania (ISP) firmy Atol
19 stycznia 2007 orkan Kyrill
1 marca 2008 orkan Emma
3 lipca 2008 otwarcie nowego dworca autobusowego
25 września 2008 uroczyste otwarcie nowego budynku Biblioteki Naukowej
2008-2009 mieszkańcy dzielnicy Březhrad próbują odłączyć się od miasta
2010 powyborczy pat, burmistrz został wybrany dopiero w piątej turze głosowania
"Ujście Orlicy do Łaby" rzeźbiarza Josefa Škody
Czerwony Dwór
Podział miasta

Chronologiczna lista burmistrzów[edytuj | edytuj kod]

Imię Okres urzędowania
Jan Kříž 1788-1796
Franz Xaver Tröger von Königsberg 1796-1800
Franz Reith von Baumgarten 1800-1805
Valentin Heinrich Haun 1805-1813
Augustin Reichenbach 1813-1824
Alois Kemlink 1824-1848
Vojtěch Svoboda 1848-1850
Antonín Tobiš starszy 1850-1851
Ignác Jan Lhotský 1851-1864
Karel Collino 1864-1885
Hynek Václav Lhotský 1885-1895
JUDr. František Ulrich 1895-1929
Josef V. B. Pilnáček 1929-1942
Franz Heger 1942-1945
Josef Karlovský 1945
JUDr. Josef Šklíba 1945
JUDr. Jan Němec 1945-1949
Josef Pikhart 1949-1951
Ferdinand Všetečka 1951-1954
František Lhoták 1954-1960
Jan Valter 1960-1970
Ing. Josef Kokeš 1970-1971
Ing. Jiří Šedivka 1971-1981
Vladimír Zahálka 1981-1984
JUDr. Jaromír Koutník 1984-1989
RSDr. Josef Zadrobílek 1989
Ing. Josef Potoček 1990
Ing. Martin Dvořák 1990-1998
Ing. Jan Doskočil 1998
Ing. Oldřich Vlasák 1998-2004
Ing. Otakar Divíšek 2004-2010
Ing. Josef Malíř (Zastępca Burmistrza) 2010
Vlastimil Ondráček (Zastępca Burmistrza) 2010
MUDr. Zdeněk Fink 2010-

Źródło: do 1998 r. książka Petr Zimmermann i zespół, Radnice v Hradci Králové, její reprezentanti a jejich činnost v letech 1850-1998, Hradec Králové 1998, ISBN 80-901805-9-0, w późniejszych okresach współczesna prasa

Rozwój terytorialny miasta[edytuj | edytuj kod]

Wieś czy dzielnica miasta Historia
Hradec Králové 1086 pierwsza wzmianka, 1225 po raz pierwszy wymieniony jako miasto
Bohdanecké Dvory 1565 pierwsza wzmianka, 1850-1894 część wsi Svobodné Dvory, 1894 zniknęła z mapy
Březhrad 1229 pierwsza wzmianka, 1850-1975 wieś, z 1976 dzielnica miasta Hradec Králové
Cihelna 1798 pierwsza wzmianka, 1850-1894 część wsi Svobodné Dvory, 1894 zniknęła z mapy
Červený Dvůr 1850-1890 część wsi Kukleny, 1890-1942 część wsi Pražské Předměstí, z 1942 część miasta Hradec Králové, dzisiaj tylko działki i ogrody
Farářství 1836 pierwsza wzmianka, 1850-1890 część wsi Kukleny, 1890-1942 część wsi Pražské Předměstí, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Klacovské Dvory 1651 pierwsza wzmianka, 1850-1894 część wsi Svobodné Dvory, 1894 zniknęła z mapy
Kluky 1547 pierwsza wzmianka, 1850-1921 część wsi Roudnička, 1921-1942 wieś, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Kobylí Doly 1586 pierwsza wzmianka, 1850-1930 część wsi Plotiště, 1930 zniknęła z mapy
Kopec Sv. Jana 1530 pierwsza wzmianka, 1850-1950 część wsi Třebeš, 1950 zniknęła z mapy
Kukleny 1547 pierwsza wzmianka, 1850-1931 wieś, 1931-1942 miasto, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Kydlinov 1540 pierwsza wzmianka, tylko dom na odludziu
Lhota pod Strání 1451 pierwsza wzmianka, 1850-1950 część wsi Třebeš, 1950 zniknęła z mapy
Malšova Lhota 1403 pierwsza wzmianka, 1850-1976 wieś, z 1976 dzielnica miasta Hradec Králové
Malšovice 1654 pierwsza wzmianka, 1850-1942 wieś, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Moravské Předměstí 1908 pierwsza wzmianka, z 1908 dzielnica miasta Hradec Králové
Náhon 1496 pierwsza wzmianka, z 1850 część wsi Malšovice
Nový Hradec Králové 1766 pierwsza wzmianka, 1850-1942 wieś, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Piletice 1453 pierwsza wzmianka, 1850-1964 wieś, 1964-1971 część wsi Pouchov, 1971-1976 część wsi Rusek, z 1976 dzielnica miasta Hradec Králové
Plácky 1836 pierwsza wzmianka, 1850-1949 część wsi Plotiště, 1949-1971 wieś, z 1971 dzielnica miasta Hradec Králové
Plotiště nad Labem 1318 pierwsza wzmianka, 1850-1942 i 1954-1971 wieś, 1942-1954 i z 1971 dzielnica miasta Hradec Králové
Pouchov 1400 pierwsza wzmianka, 1850-1942 i 1954-1971 wieś, 1942-1954 i z 1971 dzielnica miasta Hradec Králové
Pražské Předměstí 1786 pierwsza wzmianka, 1850-1890 część wsi Kukleny, 1890-1931 wieś, 1931-1942 miasto, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Roudnička 1465 pierwsza wzmianka, 1850-1949 i 1954-1980 wieś, 1949-1954 i z 1980 dzielnica miasta Hradec Králové
Rusek 1454 pierwsza wzmianka, 1850-1976 wieś, z 1976 dzielnica miasta Hradec Králové
Slatina 1547 pierwsza wzmianka, 1850-1976 wieś, z 1976 dzielnica miasta Hradec Králové
Slezské Předměstí 1790 pierwsza wzmianka, 1850-1942 wieś, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Správčice 1816 pierwsza wzmianka, 1850-1930 i 1950-1961 część wsi Věkoše, 1961-1971 część wsi Pouchov, 1930-1950 i z 1971 dzielnica miasta Hradec Králové
Svinary 1379 pierwsza wzmianka, 1850-1985 wieś, z 1985 dzielnica miasta Hradec Králové
Svinárky 1547 pierwsza wzmianka, 1850-1949 część wsi Slatina, 1949-1960 część wsi Svinary, 1960 zniknęła z mapy
Svobodné Dvory 1836 pierwsza wzmianka, 1850-1942 i 1954-1971 wieś, 1942-1954 i z 1971 dzielnica miasta Hradec Králové
Šosteny 1790 pierwsza wzmianka, 1850-1890 część wsi Kukleny, 1890-1942 część wsi (z 1931 miasta) Pražské Předměstí, z 1942 część dzielnicy Pražské Předměstí, po 1950 nie wymieniona w żadnych dokumentach oficjalnych
Temešvár I 1836 pierwsza wzmianka, 1850-1890 część wsi Kukleny (pod nazwą Temešvár), 1890-1921 część wsi Kukleny (pod nazwą Temešvár 1. díl), po 1930 nie wymieniona w żadnych dokumentach oficjalnych
Temešvár II 1890 pierwsza wzmianka, 1890-1930 część wsi Pražské Předměstí, po 1930 nie wymieniona w żadnych dokumentach oficjalnych
Třebeš 1461 pierwsza wzmianka, 1850-1942 wieś, z 1942 dzielnica miasta Hradec Králové
Věkoše 1463 pierwsza wzmianka, 1850-1923 wieś, 1923-1954 dzielnica miasta Hradec Králové, 1954 jej część odłącząna, 1961-1971 część wsi Pouchov, z 1971 dzielnica miasta Hradec Králové
Zámostí 1509 pierwsza wzmianka, z 1850 część wsi Malšovice
Gimnazjum im. J. K. Tyla

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Budynki[edytuj | edytuj kod]

  • Katedra św. Ducha - gotycka ceglana trójnawowa świątynia, wznoszona od 1307, z tak zwaną Kruchtą Królewską od południa z około 1360 r., barokizacja w latach 1788-89, regotyzacja 1864-66 według projektu Franciszka Schmoranza. Wewnątrz najcenniejsze zabytki to: późnogotyckie wieżowe, kamienne sakramentarium, chrzcielnica, jedna z najstarszych cynowych w Czechach z 1406 roku, późnogotycki ołtarz z końca XV wieku, barokowy ołtarz w południowej nawie z obrazem św. Antoniego pędzla Petra Brandla[8]
  • Kaplica św. Klemensa z Białą Wieżą: kaplica w swym zrębie barokowa, z lat 1714-17, z reliktami gotyckimi z XIV w., jej twórcą prawdopodobnie jest Jan Santini), od poludnia przylega do niej monumentalna dzwonnica - Biała Wieża, renesansowa, z drugim co do wielkości w Czechach dzwonem Augustin, zbudowana w latach 1574-85 według projektu Buriana Vlacha; wysokość wieży 71,5 m). Wedle tradycji żywej w czeskiej historiografii XVI-XVIII w. kaplica św. Klemensa była najstarszym kościołem w Czechach, a przekonanie to może mieć związek z usytuowaniem Hradca w latach 1348-1742 pośrodku państwa - Korony Królestwa Czech (Hradec leży mniej więcej w równej odległości od Pragi, Ołomuńca i Wrocławia).
  • Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (barokowy, jezuicki, z lat 1654-66 według projektu Carla Luragi)
  • Galeria Sztuki Współczesnej (z lat 1911-12 według projektu architekta O. Polívky, posągi frontowe Ladislava Šalouna)
  • Stary Ratusz (wybudowany przed 1418 r., przebudowany i powiększony w latach 1540 i 1588, w latach 1786-89 dobudowa dwóch wież oraz w latach 1850-52 późnoempirowa przebudowa części frontowej i dodanie drugiego piętra)
  • Rezydencja biskupia z lat 1709-16 (według architekta Jana Santiniego; w 1777 r. dobudowa drugiego piętra) z kaplicą św. Piotra i Pawła (1720-30)
  • Dom "U Špuláků" z drugiej połowy wieku XVI (najładniejszy dom barokowy w mieście, pierwotnie w stylu renesansowym; autorem przebudowy barokowej był Franz Kermer)
  • Dom U Białego Jednorożca (pierwotnie gotycki, teraźniejszy wygląd uzyskał w epoce neorenesansu)
  • Dom U Białego Konika z epoki klasycyzmu
  • Dom U Czarnego Orła
  • Dom U Niebieskiej Gwiazdy z epoki baroku i klasycyzmu
  • Dom U Zielonego Drzewa z epoki renesansu
  • Dom U Złotego Baranka z lat 1906-07
  • Dom U Złotego Lwa z epoki klasycyzmu
  • Były Dom Powiatowy (secesyjny fragment Grandhotelu z lat 1903-05, hotel wybudowany w 1897 r.)
  • Muzeum Wschodnich Czech z lat 1908-12 (według projektu archiktekta Jana Kotěry, dekoracja rzeźbiarska wykonana przez Vojtěcha Suchardę)
  • Galeria Sztuki Nowoczesnej z 1912 r. (architekt Osvald Polívka)
  • Areał szkolny na nabrzeżu Tyla (według projektu architekta Josefa Gočára z lat 1924-27)
  • Była szkoła garbarzy na nabrzeżu rzeki Orlice (według architekta Josefa Gočára z lat 1923-24)
  • Zbór księdza Ambroža Czechosłowackiego Kościoła Husyckiego z lat 1926-29
  • Ratusz na Placu Ulricha z lat 1928-33
  • Były Urząd Powiatowy (dzisiaj siedziba magistratu) z lat 1931-36 (architekt Josef Gočár)
  • Dworzec kolejowy z lat 1929-35 (według projektu architekta Václava Rejchla)
  • Kościół św. Anny z byłym klasztorem minorytów z lat 1777-84
  • Kościół Serca Pana Jezusa z lat 1929-32
  • Kościółek św. Mikołaja (prawosławny, przeniesiony w 1935 r. ze słowackiej gminy Habura)
  • Kościół św. Jana Chrzciciela z dzwonnicą w Nowym Hradcu z XVI wieku
  • Kościół św. Antoniego Pustelnika z lat 1769-72
  • Kościół ewangelicki z plebanią z lat 1912-13
  • Synagoga (1904-1905)
  • Byłe seminarium biskupie z kościołem św. Jana Nepomucena z lat 1709-14 (budowniczy V. Schneider; dzisiaj Miejska Sala Muzyczna)
  • Barokowy budynek byłej Komendy Saperów z lat 1787-97
  • Budynek Teatru Lalek Drak z lat 1922-23
  • Budynek byłej Zbrojowni Wojskowej (ok. 1780 r.)
  • Byłe Koszary Wodne - Wasserkaserne (Vodičkova kasárna) z lat 1785-88 (według projektu architekta Cassarottiego)
  • secesyjna Elektrownia Łabska z lat 1909-12 (zwana tez jako Hučák; architekt František Sander)
  • funkcjonalistyczne Łaźnie Miejskie z 1933 r. (architekt Oldřich Liska; w latach 1997-99 ogólna rekonstrukcja z budową Aquaparku z wieloma atrakcjami)
  • Bank Komercyjny (pierwotnie budynek Narodowego Banku Czechosłowackiego) z 1933 r. (architekt Jan Rejchl)
  • Sala Gimnastyczna Sokół z lat 1929-30 (architekt Milan Babuška; w prawym skrzydle jest dzisiaj siedziba Filharmonii Hradec Králové, która w latach 2004-06 przeszła rekonstrukcję według planów architektów Alexandra Wagnera i Milana Krejčíka)
  • Pałace Garaże Nováka z 1932 r. (architekt Josef Fňouk)
  • Gimnazjum im. Boženy Němcowej z lat 1896-99 (architekci T. Suhrada i V. Bahník)
  • Pałac Steinský-Sehnoutka z lat 1928-29 (architekt Otakar Novotný; dzisiaj bank ČSOB)
  • Dom Rzemiosła na Placu Masaryka z lat 1910-11
  • Dzwonnica husycka na Pouchowie z 1930 r.
  • Dzwonnica husycka na Nowym Hradcu Králové z 1936 r.
  • Były Instytut dla Głuchoniemych z lat 1901-1902
  • Zagroda chłopska Šrámeka z 1805 r. w Pileticach
  • Były konwikt Boromeum z 1860 r.
  • Sala gimnastyczna w Swobodnych Dworach z lat 1920-21 (architekt Oldřich Liska)
  • Były Dom Towarowy V. J. Špalka z lat 1910-11
  • Budynek YMCA z 1923 r. (architekt Václav Rejchl)
  • Willa Karla Wiplera z 1902 r.
  • Willa Bohumila Hobzeka z 1910 r.
  • Willa Franciszka Komáreka z lat 1925-27 (architekt Vojtěch Krch)
  • Willa Anička z lat 1909-11
  • Willa Oldrzicha Liski z 1932 r. (architekt Oldřich Liska)
  • Willa Wacława Charváta z 1910 r. (architekt Vladimír Fultner)
  • Willa Wacława Píszi z lat 1909-10
  • Willa Wacława Tesarza z 1928 r.
  • Willa Otakara Klumpara z 1905 r. (architekt Václav Rejchl starszy)
  • Willa Roberta Schmidta z lat 1908-09
  • Willa Sternwalda z lat 1940-41
  • Willa Karla Fuchsa z 1935 r.
  • Willa "Morušovka" z 1903 r.
  • Willa Lolla z 1911 r.
  • Pałac "Komenium" z 1885 r.
  • Wieża wodna w Nowym Hradcu (osiedle Hradca Králové) z lat 1936-1937
  • Szkoła Rolnicza w Kuklenach z lat 1920-23
  • Budynek Pierwszego Czeskiego Wzajemnego Zakładu Ubezpieczeniowego z lat 1931-1932
  • Dom Robotnika w Dworach Swobodnych z 1927 r.

Pomniki, kolumny, fontanny[edytuj | edytuj kod]

  • Kolumna morowa z lat 1714-18 (Giovanni Batista Bulla czy Jan Pavel Cechpauer)
  • Fontanna św. Jana Nepomucena z 1772 r. (Matthias Bernard Braun)
  • Pomnik T. G. Masaryka na Placu Masaryka (Otto Guttfreund)
  • Pomnik Ofiar Komunizmu (upamiętniający ofiary reżimu komunistycznego w latach 1948-1989; autor Jan Wagner, odsłonięty 23.5.1998)
  • Pomnik Ladislava Jana Pospíšila z 1933 r. (Josef Škoda)
  • Rzeźba Zbieg Łaby i Orlicy (Soutok Labe a Orlice) z 1934 r. (Josef Škoda)
  • Rzeźba papieża Jana Pawła II z 2003 r. (Marie i Vojtěch Adamcovie)
  • Fontanna na Placu Masaryka z 2002 r. (Michal Gabriel)
  • Fontanna zdobiona, kuta w żelazie na Placu Wielkim
  • Kamienny krzyż u lotniska z 1804 r.
  • Kamienne krzyże w Dworach Swobodnych z lat 1861 i 1891
  • Kamienny krzyż w Chaloupkach z 1881 r.
  • Kamienny krzyż w Kuklenach z 1705 r.
  • Kamienny krzyż w Nowym Hradcu Králové z 1839 r.
  • Kamienny krzyż w Plačicach z 1808 r.
  • Kamienny krzyż na Przedmieściu Praskim z 1863 r.
  • Kamienny krzyż w Svinarach z 1876 r.
  • Rzeźba Jana Žižki z Trocnova w Ogrodach Žižki z 1971 r. (Jiří Dušek)
  • Rzeźba św. Jana Nepomucena na ulicy V Kopečku z 1774 r.
  • Rzeźba św. Jana Nepomucena z 1840 r. w Chaloupkach
  • Rzeźba św. Jana Nepomucena z 1842 r. w Malšovicach
  • Rzeźba św. Jana Nepomucena z 1898 r. w Kydlinovie
  • Rzeźba św. Jana Nepomucena na ulicy Brněnská z 1766 r.
  • Rzeźba św. Wacława na ulicy Petra Jilemnickiego z 1845 r.
  • Rzeźba św. Wacława na Nowym Hradcu Králové z 1823 r.
  • Rzeźba św. Franciszka Ksawery z 1861 r.
  • Rzeźba Najświętszej Marii Panny w Kuklenach z 1855 r.
Biskup Dominik Duka

Znani mieszkańcy i osoby związane z miastem[edytuj | edytuj kod]

  • David Adamec (23 lutego 1986) - hokeista, bramkarz; 2007-2008 członek HC Hradec Králové
  • Karel Albrecht (20 listopada 1956 Hradec Králové) - architekt; 1993-1997 główny architekt miasta Hradec Králové
  • Blanka Albrechtová (7 stycznia 1951 Hradec Králové) - poetka i pedagog
  • Tomáš Alexa (26 czerwca 1991) - hokeista, bramkarz; od 2007 r. członek HC Hradec Králové
  • Ambrož (? - 16 października 1439 Kolín) - duchowny i wódz husycki
  • Jiřík Anděl (XVI w.) - tłumacz tekstów Erazma z Rotterdamu
  • Jaroslav Andrejs (6 kwietnia 1919) - kompozytor oraz dyrygent chóru
  • František Andrle (16 września 1876 Hoříněves - 10 lutego 1937 Hradec Králové) - pedagog i krajoznawca
  • Josef Andrš (22 lipca 1903 Nový Hrádek - 15 grudnia 1971 Ołomuniec) - duchowny Ewangelickiego Kościoła Czeskobraterskiego, 1946-54 duchowny w Hradcu Králové
  • Dagmar Andrtová-Voňková (urodz. Reschová, 13 maja 1948 Hradec Králové) - gitarzystka, wokalistka, autorka tekstów oraz kompozytorka muzyki
  • Josef Andrýs (14 października 1920 Třebechovice pod Orebem) - lekarz, ginekolog
  • Karel Angelis (6 czerwca 1913 - 26 lutego 1982) - pedagog; 1950-1970 Dziekan Wydziału Pedagogicznego w Hradcu Králové
  • Zora Antalovská (11 czerwca 1924 Klobouky u Brna) - lekarz, stomatolog
  • Miroslav Antl (21 lutego 1955 Ostrawa) - prawnik i polityk; 1986-2001 prokurator w Hradcu Králové
  • Eliška Antošová (6 listopada 1925 Valašské Meziříčí), historyk
  • Lenka Antošová (17 czerwca 1968 Hradec Králové) - bibliotekarz; od 2008 r. dyrektor Biblioteki Miejskiej w Hradcu Králové
  • Pavel Aquilinas (ok. 1510-1520 Hradec Králové - 1567, 1568 czy 1599 Kyjov) - kapłan, poeta, humanista, typograf, tłumacz z łaciny i wydawca literatury religijnej
  • Joseph Adam von Arco (27 stycznia 1733 Salzburg - 3 czerwca 1802 Graz), duchowny katolicki; 1776-1780 biskup hradecki
  • Josef Arient (21 grudnia 1922 Žleby koło Kutnej Hory) - chemik organiczny; 1974-1989 pracował w Instytucie Badawczym Chemii Fotograficznej – Fotochema w Hradcu Králové
  • Jan Arnolt z Dobroslavína st. (wokół 1627 - 1687) - drukarz i wydawca; czynny w latach 1655-1686
  • Vilma Ascherlová (6 grudnia 1930) - aktorka; 1959-1978 członkini Teatru Klicpery w Hradcu Králové
  • Bedřich Augustin (25 lutego 1885 Nové Dvory - 24 maja 1960 Nowe Miasto nad Metują) - duchowny katolicki i pedagog
  • Otakar Auředníček (27 września 1868 Hrazené Rataje, dzisiaj Rataje nad Sázavou - 1 czerwca 1945 Praga) - urzędnik Kolei Państwowych, poeta, prozaik, tłumacz z francuskiego oraz włoskiego, 1918-1927 Dyrektor Kolei Państwowych w Hradcu Králové
  • Bohuslav Balbín (3 grudnia 1621 Hradec Králové - 28 listopada 1688 Praga) - pisarz, historyk i pedagog
  • Jaroslav Bartl (2 sierpnia 1906 Hradec Králové - 1 lipca 1945 Praga) - pisarz
  • Otakar Bas (21 marca 1879 Hradec Králové - 18 marca 1939 Praga) - polityk, publicysta i wybitny adwokat
  • Jan Baštecký (9 stycznia 1899 Praga - 9 lutego 1979 Hradec Králové) - lekarz, radiolog; współzałożyciel neuroradiologii czeskiej
  • Josef Bek (21 grudnia 1918 Hradec Králové - 5 maja 1995 Praha) - aktor
  • Josef Bidlo (22 lipca 1907 Praskačka - 2 lipca 1968 Hradec Králové) - karykaturzysta
  • Danda Bronislav (10 stycznia 1930 Hradec Králové) - hokeista
  • Jaroslav Brychta (19 sierpnia1899 Brno - 9 maja 1958 Hradec Králové) - lekarz, biometeorolog i bioklimatolog
  • Karel Čapek (9 stycznia 1890 Malé Svatoňovice - 25 grudnia 1938 Praga) - pisarz, dziennikarz i dramatopisarz
  • Jiří Červený (14 sierpnia 1887 Hradec Králové - 6 maja 1962 Praga) - aktor kabaretowy, satyryk, pisarz i kompozytor muzyki
  • Václav František Červený (27 lipca 1819 Dubeč kół Pragi - 19 stycznia 1896 Hradec Králové) - wynalazca i producent instrumentów muzycznych
  • Otakar Divíšek (18 stycznia 1953 Hradec Králové) - polityk i burmistrz miasta Hradec Králové
  • Dominik Duka (26 kwietnia 1943 Hradec Králové) - dominikanin i były biskup diecezji Hradec Králové
  • Jaroslav Durych (2 grudnia 1886 Hradec Králové - 7 kwietnia 1962 Praga) - pisarz
  • Karel Jaromír Erben (7 listopada 1811 Miletín - 21 listopada 1870 Praga) - pisarz i poeta
  • Viktor Fischl (w Izraelu znany jako Avigdor Dagan, 30 czerwca 1912 Hradec Králové - 28 maja 2006 Jerozolima) - pisarz
  • Vladimír Fultner (28 lipca 1887 Hradec Králové - 2 października 1918 Zagreb) - architekt
  • Josef Gočár (13 marca 1880 Semín - 10 września 1945 Praga) - architekt
  • Karel Hála (2 października 1933 Hradec Králové - 6 lipca 2008 Praga) - wokalista i aktor
  • Václav Hanka (10 czerwca 1791 Hořiněves - 12 stycznia 1861 Praga) - literat, językoznawca i pedagog
  • Josef Chmela (18 lutego 1793 Třebíč - 28 lutego 1847 Praha) - pedagog i pisarz
  • Vladimír Jiránek (6 czerwca 1938 Hradec Králové) - karykaturzysta
  • Alois Jirásek (23 sierpnia 1851 Hronov - 12 marca 1930 Praga) - prozaik i dramatopisarz
  • Václav Kafka (30 września 1868 Hradec Králové - 5 marca 1946 Praga) - lekarz, ortopeda
  • Pavel Kalfus (29 kwietnia 1942 Hořice v Podkrkonoší) - artysta plastyk i lalkarz
  • František Cyril Kampelík (28 czerwca 1805 Siřenov kół Lomnice nad Popelkou - 8 czerwca 1872 Kukleny) - lekarz, dziennikarz i propagator tworzenia ludowych kas oszczędności, zwanych później kampeličky
  • Zdeněk Kaplan (1 grudnia 1928 Roudnička) - spadochroniarz; mistrz świata 1958 i 1960
  • Karel Slavoj Kašpar (5 maja 1876 České Meziříčí - 3 września 1954 Hradec Králové) - współtwórca turystyki czeskiej
  • Vladimír Klevis (5 lutego 1933 Hradec Králové - 31 maja 1998 Praga) - dziennikarz i prozaik
  • Václav Kliment Klicpera (23 listopada 1792 Chlumec nad Cidlinou - 15 września 1859 Praga) - pisarz i dramatopisarz
  • Otakar Klumpar (25 lutego 1860 Skalica, Słowacja - 3 grudnia 1915 Hradec Králové) - lekarz, polityk i organizator miejscowego życia kulturalnego
  • Jan Kořenský (24 maja 1937 Hradec Králové) - językoznawca, bohemista
  • Jan Kosina (27 grudnia 1860 Hradec Králové - 15 maja 1926 Praga) - polityk i adwokat
  • Jaroslav Kosina (26 kwietnia 1862 Hradec Králové - 15 lutego 1928 Praga) - historyk i geograf
  • Jan Kotěra (18 grudnia 1871 Brno - 17 kwietnia 1923 Praga) - architekt, publicysta, teoretyk architektury i malarz
  • Josef Krofta (30 marca 1943 Uherské Hradiště) - reżyser i dyrektor Teatru Drak
  • Josef Jaroslav Langer (12 listopada 1806 Lázně Bohdaneč - 28 kwietnia 1846 Lázně Bohdaneč) - dziennikarz, poeta i satyryk
  • Jaroslav Lichtenberg (6 sierpnia 1906 Vysoké Mýto - 21 kwietnia 1997 Praga) - lekarz, chirurg
  • Rudolf Lodgman von Auen (21 grudnia 1877 Hradec Králové - 11 grudnia 1962 Monachium) - polityk i adwokat
  • Jan Loevenstein (20 sierpnia 1886 Hradec Králové - 1 maja 1932 Brno) - ekonomista
  • Karel Loevenstein (24 sierpnia 1885 Hradec Králové - 2 lutego 1938 Praga) - adwokat i przemysłowiec
  • Pavel Lukl (21 kwietnia 1905 Praga - 4 grudnia 1995 Olomouc) - lekarz, kardiolog
  • Emanuel Macek (11 kwietnia 1924 Hradec Králové - 27 marca 1997 Praga) - historyk literatury
  • Bohuslav Mašek (1 grudnia 1868 Hradec Králové - 29 sierpnia 1955 Ondřejov) - astronom
  • Vladimír Matoušek (22 czerwca 1900 Hrubá Vrbka, powiat Hodonín - 30 października 1977 Hradec Králové) - reżyser teatralny i lalkarz; 1958-64 dyrektor Teatru Drak
  • Rudolf Medek (8 stycznia 1890 Hradec Králové - 22 sierpnia 1940 Praga) - pisarz i generał wojska czechosłowackiego
  • Zuzana Navarová (18 czerwca 1959 Hradec Králové - 7 grudnia 2004 Praha) - piosenkarka i kompozytorka
  • Karel Otčenášek (13 kwietnia 1920 České Meziřící - 23 maja 2011 Hradec Králové) - były biskup diecezji Hradec Králové
  • Oldřich Palhaun (30 maja 1913 Třebechovice pod Orebem) - malarz i grafik
  • Karel Petr (26 lutego 1930 Hradec Králové) - śpiewak operowy
  • Antonín Petrof (15 sierpnia 1839 Hradec Králové - 7 września 1915 Hradec Králové) - założyciel firmy Petrof
  • Josef Václav Bohuslav Pilnáček (21 lutego 1877 Hradec Králové - 11 maja 1949 Hradec Králové) - fabrykant, polityk i były burmistrz miasta Hradec Králové
  • Jan Ladislav Pospíšil (24 grudnia 1848 Trutnov - 6 marca 1893 Hradec Králové) - właściciel firmy drukarskiej, wydawca książek, polityk i pierwszy zastępca burmistrza miasta Hradec Králové
  • Vladimír Preclík (23 maja 1929 Hradec Králové - 3 kwietnia 2008 Hradec Králové) - rzeźbiarz
  • Jaroslav Procházka (15 stycznia 1913 Kolín - 29 grudnia 2003 Hradec Králové) - lekarz, wielka postać w chirurgii czeskiej
  • Ivan Rajmont (29 lipca 1945 Hradec Králové) - reżyser teatralny
  • Jaroslav Rajzík (3 maja 1940 Hradec Králové) - fotograf
  • Karel Rokitanský (19 lutego 1804 Hradec Králové - 23 lipca 1878 Wiedeń) - lekarz, założyciel i profesor anatomii patologicznej
  • Bohumil Ryba (8 listopada 1900 Hradec Králové - 6 lutego 1980 Černošice u Prahy) - filolog klasyczny, edytor i tłumacz
  • Ryksa Elżbieta (1 września 1288 Poznań - 19 października 1335 Brno) - królowa czeska i polska
  • Jan Řezníček (24 stycznia 1932 Hradec Králové - 11 czerwca 1993 Brno) - dyrygent
  • Vilém Santholzer (11 lipca 1903 Zbožňov, powiat Chrudim - 22 października 1972 Hradec Králové) - fizyk
  • Jiří Schneller (28 stycznia 1922 Hradec Králové - 30 kwietnia 1991 Praga) - technik
  • Karel Schulz (6 maja 1877 Kukleny - 13 grudnia 1932 Komořany, powiat Most) - technik i fabrykant
  • Ota Sklenčka (19 grudnia 1919 Hradec Králové - 10 października 1993 Praga) - aktor
  • Miroslav Sládek (24 października 1950 Hradec Králové) - polityk
  • Aleš Smetana (6 kwietnia 1931 Hradec Králové) - entomolog
  • Jan Smetana (12 maja 1883 Svobodné Dvory - 13 sierpnia 1962 Praga) - profesor hydrologii
  • František Smotlacha (30 stycznia 1884 Třebeš - 18 czerwca 1956 Praga) - pedagog i popularyzator zbierania grzybów
  • Norbert Snítil (26 sierpnia 1933 Hradec Králové - 29 czerwca 1991 Ústí nad Labem) - reżyser teatralny i dramaturg
  • Bořivoj Sobíšek (14 listopada 1933 Hradec Králové) - meteorolog
  • Vladimír Srb (23 lutego 1931 Hradec Králové) - biolog
  • Otakar Srdínko (1 stycznia 1875 Svobodné Dvory - 21 grudnia 1930 Praga) - lekarz i polityk; 1925-26 minister edukacji narodowej, 1926-29 minister rolnictwa
  • Miroslav Suchý (28 maja1933 Brno - 3 lipca 1991 Hradec Králové) - aktor
  • Jaroslav Svěcený (8 grudnia 1960 Hradec Králové) - skrzypek
  • Jan Šafránek (9 kwietnia 1948 Hradec Králové) - malarz
  • Miroslav Šercl (14 lutego 1908 Praga - 14 września 1972 Hradec Králové) - lekarz, neurolog
  • František Škroup (3 czerwca 1801 Osice - 7 lutego 1862 Rotterdam) - kompozytor i dyrygent, który skomponował czeski hymn narodowy
  • František Štolba (24 marca 1839 Hradec Králové - 4 kwietnia 1910 Praga) - chemik
  • Alois Švec (21 marca 1931 Hradec Králové - 10 grudnia 1989 Brno) - matematyk
  • Václav Švorc (21 maja 1919 Hradec Králové) - aktor i reżyser teatralny
  • Jiřina Švorcová (25 maja 1928 Hradec Králové-Kociánovice - 8 sierpnia 2011 Praga-Malvazinky) - aktorka
  • Oldřich Taraba (9 października 1922 Hradec Králové) - fizyk i technik
  • František Tomášek (1871-1938) (12 marca 1871 Kukleny - 4 października 1938 Praga) - polityk i dziennikarz; 1920-25 przewodniczący Izby Deputowanych.
  • Václav Vladivoj Tomek (31 maja 1818 Hradec Králové - 12 czerwca 1905 Praha) - historyk
  • Josef Kajetán Tyl (4 lutego 1808 Kutná Hora - 11 lipca 1856 Plzeň) - pisarz i dramaturg
  • František Ulrich (6 lutego 1859 Hradec Králové - 18 maja 1939) - polityk i burmistrz miasta Hradec Králové
  • Petr Ulrych (21 lutego 1944 Hradec Králové) - wokalista, kompozytor; współzałożyciel zespołu Javory
  • Jan Urban (ur. 1951) (27 marca 1951 Hradec Králové) - dziennikarz
  • Emil Vachek (2 lutego 1889 Hradec Králové - 1 maja 1964 Praga) - dziennikarz, pisarz i dramaturg
  • Karel Vaníček (16 października 1951 Hradec Králové) - meteorolog
  • Vratislav Vaníček (16 października 1947 Hradec Králové) - historyk
  • Jaroslav Raimund Vávra (8 marca 1922 Hradec Králové - 5 maja 1990 Praga) - dziennikarz, publicysta i krytyk filmowy
  • Otakar Vávra (28 lutego 1911 Hradec Králové) - reżyser filmowy
  • Jaroslav Vavrda (24 lipca 1898 Štoky - 13 grudnia 1979 Hradec Králové) - lekarz, ortopeda
  • Vladimír Vavřínek (5 sierpnia 1930 Hradec Králové) - historyk
  • Miroslav Vigner (18 grudnia 1920 Mladá Boleslav - 30 listopada 1982 Hradec Králové) - technik
  • Oldřich Vlasák (26 listopada 1955 Hradec Králové) - poseł do Parlamentu Europejskiego i były burmistrz miasta Hradec Králové
  • Ivan Vodochodský (26 czerwca 1963 Praga) - aktor
  • Josef Voženílek (19 lipca 1898 Předměřice nad Labem - 31 stycznia 1983 Bad Reichenhall, Niemcy) - polityk, ekonomista i biznesmen
  • Alois Vrba (14 maja 1901 Plotiště nad Labem - 4 czerwca 1981 Praga) - technik
  • Vlastimil Vrtiš (24 grudnia 1889 Přibyslavi - 13 lutego 1990 Hradec Králové) - lekarz, embriolog
  • Stanislav Vydra (13 listopada 1741 Hradec Králové - 3 grudnia 1804 Praga) - kapłan, profesor matematyki
  • Otto Vychytil (12 września 1898 Rosice, powiat Chrudim - 22 lipca 1976 Hradec Králové) - lekarz, pediatra
  • Olga Vyleťalová (8 sierpnia 1944 Hradec Králové) - malarka
  • Jiří Vyšohlíd (ur. 16 lutego 1943 Hradec Králové) - lalkarz i kompozytor muzyki
  • Gerhard Waberžinek (24 kwietnia 1943 Liberec) - lekarz, profesor neurologii
  • Bohumil Waigant (26 stycznia 1885 Praga - 17 sierpnia 1930 Hradec Králové) - architekt
  • Radim Wozniak (29 stycznia 1978) - piłkarz, obrońca; od 2007 członek FC Hradec Králové
  • Florian Wrastill (31 marca 1717 Hradec Králové - 24 kwietnia 1758 Mariazell, Austria) - kompozytor
  • Jarmila Zábranská-Sychrová (7 sierpnia 1910 Hradec Králové) - malarka i grafik
  • Jiří Zadina (27 lutego 1932 Trebišov, Słowacja - 8 sierpnia 2008 Hradec Králové) - dziennikarz i pisarz, 1960-1969 oraz 1990-1992 redaktor dzienniku Pochodeň, 1993-1994 wydawca czasopisma Hudební nástroje
  • Josef Zadina (12 lipca 1955 Česká Lípa) - dyrektor chóru; od 2002 założyciel i dyrektor Chóru Katedralnego Cantores Gradecenses Hradec Králové
  • Zdeněk Záhoř (10 lipca 1881 Praga - 16 sierpnia 1931 tamże) - profesor gimnazjum, pisarz i dramaturg, 1909-1913 uczył w Hradcu Králové
  • Dobromil Zahradník (11 czerwca 1925 Pardubice - 11 czerwca 1991 tamże) - pedagog, malarz, rzeźbiarz oraz grafik
  • Jan Zajíc (1943-1976) (29 lipca 1943 Ołomuniec - 10 maja 1976 Hradec Králové) - reżyser teatralny; 1975-1976 członek Teatru Klicpery w Hradcu Králové
  • Marek Zákostelecký (16.září 1970 Písek) - scenograf lalkarski; od 1994 r. członek Teatru Smok w Hradcu Králové
  • Vladimír Zákrejs (31 lipca 1880 Praga - 18 lipca 1948 Hradec Králové) - architekt, reżyser i autor gier lalkowych
  • Daniel Zápotočný (10 stycznia 1977) - hokeista, obrońca; członek HC Hradec Králové
  • Jiří Zástěra (9 listopada 1913 Skuteč - 15 sierpnia 1983 Holice) - piłkarz, obrońca; członek FC Hradec Králové
  • Kateřina Zavázalová (14 września 1990 Chlumec nad Cidlinou) - koszykarka; od 2007 zawodniczka Sokola Hradec Králové
  • Ladislav Zeman (23 listopada 1949 Dvůr Králové nad Labem) - reżyser i dyrektor Teatru im. Klicpery
  • Josef Liboslav Ziegler (10 grudnia 1782 Hradec Králové - 23 maja 1846 Chrudim) - duchowny, pedagog, poeta i tłumacz
  • Petr Zieris (19 marca 1989) - piłkarz, obrońca; członek FC Hradec Králové
  • Stanislav Zindulka (5 maja 1932 Jilemnice) - aktor; 1955-1959 a 1960-1967 członek Teatru Klicpery w Hradcu Králové
  • Miroslav Zounar (15 czerwca 1932 Osečnice u Rychnova nad Kněžnou - 28 marca 1998) - aktor; 1962-1975 członek Teatru Klicpery w Hradcu Králové

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Dzisiaj w mieście działa wiele instytucji kulturalnych, na przykład:

  • Teatr Klicpery
  • Teatr Drak (Smok)
  • Galeria Sztuki Nowoczesnej
  • Filharmonia Hradec Králové
  • Muzeum Czech Wschodnich itd.

Jest także znane dzięki wielu festiwalom teatralnym (Divadlo evropských regionů, 1995) i muzycznym (Jazz Goes To Town, 1995; Hip Hop Kemp, 2002) z udziałem międzynarodowym.

Teatry[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym budynkiem teatralnym, w którym odbywały się przedstawienia dramatyczne była sala restauracji U zlatého orla, w którym z 1796 r. działał zespół amatorski. Na początku lat 80. XIX wieku wielu mieszkańców miasta chciało zbudować nowoczesny teatr. Zorganizowano w 1883 r. zbiórkę publiczną w celu pozyskania części środków potrzebnych do budowy gmachu. W tym samym roku magistrat zatwierdził plany architekta Viktora Weinhengsta. Nowy budynek został wzniesiony w latach 1884-85 i uroczysta premiera sztuki V. K. Klicpery w pięciu aktach Eliška Přemyslovna (Elżbieta Przemyślidka) odbyła się 24 marca 1885. W 1949 r. rozpoczął swoją działalność zespół profesjonalny. Teatr często zmieniał nazwę (1949-61 Krajské oblastní divadlo Hradec Králové, 1961-68 i 1971-90 Divadlo Vítězného února, 1968-71 i z 1990 r. Klicperovo divadlo/Teatr Klicpery). W 1980 r. została jego częścią scena studyjna Beseda. Jego bogaty repertuar obejmuje klasykę i sztuki współczesne. Na deskach teatru występowali, m.in.: Jiřina Jelenská, Stanislav Zindulka i w teatru działało mnóstwo wybitnych reżyserów (Jan Grossman; Miroslav Krobot; Vladimír Morávek; Milan Pásek, 1954-67). W latach 1998, 1999, 2001 oraz 2003 otrzymał Teatr Klicpery teatralną Nagrodę Alfréda Radoka. Ostatnim ważnym wydarzeniem była premiera sztuki Václava Havla Odcházení (Odejście), druga premiera tej sztuki w Czechach po praskim Teatru Archa.

Teatr Klicpery

Obok teatru profesjonalnego egzystowały też znane zespoły amatorskie (Klicpera, 1868 pod nazwą Divadelní jednota ochotnická; Divadelní ochotníci Živnostensko-čtenářské jednoty, 1883; Čtenářsko ochotnická jednota dělníků na Pražském Předměstí, 1885; Zábavní spolek Svornost, 1889; Beseda Komenský, 1897; Tyl, 1907; Lidová scéna, 1927; Mladá scéna ČSM, 1947; Lidová opera, 1951; DS Kulturního domu ROH, 1961; Jesličky při ZUŠ Na Střezině, 1999)[9].

Z 1958 r.[10] działa także lalkowy Teatr Drak (1958-68 pod nazwą Východočeské loutkové divadlo oraz 1968-92 Východočeské loutkové divadlo Drak), który ma od 1961 r. swoją siedzibę w budynku byłego Domu Studenckiego i jego główną postacią jest reżyser Josef Krofta oraz jego syn Jakub.

Kina[edytuj | edytuj kod]

Na początku XX wieku przyjeżdżało do miasta kino objazdowe. Przy przybudowie Grandhotelu (1911) zostało otwarte kino w Ogrodzie Palmowym (dla 1000 widzów) i w 1913 r. był pokazywany pierwszy film dźwiękowy. W tym samym roku powstało w budynku Strzelnicy (Střelnice) LIDOBIO - Lidový biograf. W latach 1919-20 koło Strzelnicy został wzniesiony nowy budynek tylko dla kina. Wraz z nadejściem ery komunistycznej kina miejscowe zostały przemianowane. Pierwotne kino Slavie zdobyło nazwę Jas, byłe kino Lido zostało nazwane Moskva, kino Sokol było kinem Oko, kino kukleńskie Světozor nazywało się Svět oraz Slavia v dzielnicy Plotiště niosło nazwę Lípa[11]. Po upadku reżymu komunistycznego stopniowo zanikały, przetrwało jedynie kino Centrál, powstałe w 1929 r., oraz w 2001 r. zostało założone Multikino CineStar.

Kościółek św. Mikołaja

Biblioteki, muzea i galerie[edytuj | edytuj kod]

Największy sukces w dziejach miasta odniosła biblioteka Palackého čítárna z 1898 r., która była w centrum zainteresowania czytelników aż do pierwszych lat niepodległości Republiki Czechosłowackiej. Jej siedziba znajdowała się najpierw w domu nr 33 na Placu Wielkim i z 1913 r. w domu U Špuláků. Obok niej są znane też Veřejná lidová knihovna z 1896 r. oraz Veřejná knihovna města Hradce Králové z 1894 r. Ta później połączyła się z Czytelnią Palackiego. W 1939 r. jej przemieszczono do byłego banku Záložní a úvěrový ústav na ulicy Tomkowej, gdzie jest do dzisiaj.

Długą tradycję bibliotekarstwa hradeckiego nie naruszył rząd komunistyczny. Do budynku byłej synagogi była przemieszczona Krajowa Biblioteka Naukowa (z 1949 r. jako Státní studijní knihovna Zdeňka Nejedlého, z 1954 Státní vědecká knihovna Zdeňka Nejedlého). Ta w 1958 r. została połączona z Regionalną Biblioteką Ludową (Krajská lidová knihovna) pod nazwą Biblioteka Regionalna (Krajská knihovna), ale w 1960 r. doszło do reorganizacji bibliotekarstwa czechosłowackiego i jej wynikiem było utworzenie oddzielnej Biblioteki Powiatowej (Okresní knihovna) i Państwowej Biblioteki Naukowej w Hradcu Králové. Po 1989 r. przeszła biblioteka naukowa transformację. W 2001 r. pod nazwą Studijní a vědecká knihovna przejął ją od państwa Kraj hradecki. Od 2008 r. ma nowy budynek na nabrzeżu rzeki Orlicy w pobliżu Uniwersytetu.

Muzeum powstało w Hradcu Králové w 1880 r. Po raz pierwszy jego zbiory zostały otwarte dla publiczności 1 lutego 1885 w kaplicy św. Wacława w domu nr 33 na Placu Žižki. Muzeum było początkowo podzielone na dwa działy - archeologiczny oraz przemysłowy. W 1896 r. z tych działów powstały dwa niezależne od siebie muzea - Miejskie Muzeum Historyczne i Muzeum Przemysłowe dla Północno-Wschodniej Części Królestwa Czeskiego. Na początku XX wieku były zbiory rozproszone w kilku budynkach. W latach 1909-1912 został wzniesiony nowy budynek według projektu Jana Kotěry. W okresie międzywojennym otwarto kolejne muzea (np. w 1939 r. Muzeum Przyrodnicze) i galerię miejską (1936). Po II wojnie światowej zostały wszystkie muzea połączone. W 1959 r. utworzono Muzeum Kraju Hradeckiego, które często zmieniało swoją nazwę (Krajský vlastivědný ústav, Krajské vlastivědné muzem). W 1974 r. zostało połączone z muzeum pardubickim pod nazwą Regionalne Muzeum Czech Wschodnich (Krajské muzeem východních Čech). W formie tej pozostało aż do 1991 r., kiedy powołane zostało Wschodnioczeskie Muzeum w Pardubicach. Od tej pory muzeum hradeckie nosi nazwę Muzeum Czech Wschodnich w Hradcu Králové. Dzisiaj kolekcja muzeum obejmuje przedmioty ze wszystkich epok i najstarsze eksponaty pochodzą z czasów przedhistorycznych. Prócz bogatych zbiorów przyrodniczych i archeologicznych muzeum gromadzi dzieła sztuki, przedmioty etnograficzne oraz numizmatyczne z czasów prehistorycznych po dzień dzisiejszy. W 1993 r. został jego częścią Pomnik bitwy 1866 roku w Chlumie.

Galeria Sztuki Współczesnej z 1953 r. należy do najważniejszych galerii w Czechach. Główna część zbiorów to dzieła malarzy i rzeźbiarzy przełomu wieku XIX i XX (Antonín Hudeček, Jan Preisler, Václav Radimský, Antonín Slavíček), ale znajdują się tu również wspaniałe dzieła artystów sztuki współczesnej (Jiří Balcar, Vladimír Boudník, Vladimír Fuka, Jiří Kolář, Bohumil Kubišta, Mikuláš Medek, Robert Piesen, Zdeněk Sklenář, František Tichý, Josef Váchal, Jan Zrzavý).

W 2008 r. w RegioCentrum Nový pivovar została otwarta Galeria Vladimíra Preclíka, która prezentuje prace tego autora. Oprócz tych dwóch galerii istnieją także liczne galerie prywatne, np. Galerie Barbara (1990), Galerie Rondo (1993) i Galerie Koruna (2000).

Muzyka[edytuj | edytuj kod]

W muzyce średniowiecza dominował język łaciński, gdyż była związana głównie z praktykami religijnymi Kościoła katolickiego. Z tego czasu zachowały się śpiewniki liturgiczne (antyfonarze) oraz zbiory śpiewów mszalnych (graduały).

Później powstawały stowarzyszenia mieszczan, którzy śpiewali w kościele (tzw. Literátské bratrstvo). Jednym z zachowanych zabytków tego czasu jest zdobiony Kancjonał Jana Franusa[12] z 1505 r. (autorem jest Janáček Zmizelý z Písku) o rozmiarach 42 x 72 cm czy graduał z lat 1578-1590[13] pisarza miejskiego Mateusza Litoměřickiego, malarza chrudimskiego Mateusza Radouša oraz kantora Jerzego Rychnovskiego.

Pierwsze drukowane kancjonały pojawiły się na początku XVII wieku: Slavíček rajský na stromě života slávu Tvorci svému prozpěvující (1719, autorem wikariusz chroustovicki Jan Josef Božan)[14] oraz Cytara napisana przez jezuitę A. Koniáša[15].

W 1785 r. decyzją cesarza Józefa II rozwiązano Bractwa Literackie i ich majątek został sprzedany[16].

W 1859 r. został założony męski chór Slavjan i w 1898 r. chór kobiecy Eliška. Na przełomie XIX i XX wieku w gimnazjalnym środowisku Hradca Králové studenci (Jiří Červený[17], Rudolf Medek, František Kryštof, Otto Pik i bracia Formánkowie) stworzyli kabaret Mansarda, podstawę późniejszego znanego kabaretu praskiego Červená sedma.

Pierwszą orkiestrą symfoniczną w mieście była Filharmonická jednota[18], która istniała w latach 1887-1902. Jej naśladowcami były: Místní orchestrální sdružení (1919-1920) oraz Hudební odbor Sokola (pierwszy koncert w Teatru Klicpery 9 kwietnia 1921 r.). W lipcu 1921 została orkiestra przemianowana na Filharmonię Sokoła. W 1941 r. władze okupacyjne zarządziły jej zamknięcie. Następnie w 1942 r. została powołana Miejska Orkiestra Symfoniczna. Po zakończeniu II wojny światowej była podzielona na dwa segmenty. Filharmonia Sokoła odnowiła działalność w 1946 r. Stopniowo zniknął z nazwy wyraz "Sokół", zmniejszyła się jakość i w 1965 r. zniknęła ze sceny.

Dzisiaj jest największą organizacją muzyczną w mieście Filharmonia Hradec Králové (wcześniej Operní orchestr města Hradce Králové, Symfonický orchestr Hradec Králové, Státní symfonický orchestr Hradec Králové), która została założona jako podstawa dla przyszłej Opery Miejskiej (z braku finansów nie powstała) i rozpoczęła swoją pracę w Mýtskiej wieży 10 sierpnia 1978 r.

Warto zauważyć także Orkiestrę Dętą Miasta Hradec Králové. Ta opiera się na tradycji pierwszej orkiestry dętej z 1921 r., która była włączana do części muzycznej towarzystwa sportowego DTJ (Dělnická tělovýchovná jednota, 28 lipca 1921 r.). i z 1951 r. była związana z zakładem ZVU.

W 1982 r. został założony przez Jerzego Skopala chór chłopięcy Boni pueri. Do tej pory zespół wystąpił na kilku tysiącach koncertów w Czechach i za granicą, kilkakrotnie występował obok znanych gwiazd muzycznych (José Carreras). W jego cieniu pozostaje chór dziecięcy Jitro, który w Hradcu Králové działa od 1973 r. i opiera się na tradycji zespołów Královéhradečtí zpěváčci z 1939 r. oraz Královéhradecký dětský sbor z 1968 r.

Do najważniejszych reprezentantów miejscowej muzyki popularnej należy zespół muzyczny Kantoři, który założyli w 1970 r. studenci Wydziału Pedagogicznego. Bardzo znanym jest także ostrawski piosenkarz Pavel Dobeš. Mieszka w Hradcu od 1985 r.

Radio i telewizja[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą audycją radiową były informacje o ruchu wojsk niemieckich nadawane w Hradcu Králové 5 maja 1945 r. Są one związane z nazwiskami miejscowych radioamatorów - Josefa Čupra oraz inż. Augustina Ševčíka. Stacja kontynuowała nadawanie do 19 sierpnia 1945 r., ale jej treścią był tylko szereg apeli, zawiadomień oraz proklamacji dla repatriantów i więźniów powracających z obozów koncentracyjnych.

Początkiem realnego nadawania programów radiofonicznych jest 26 sierpnia 1945 r., kiedy zaczęła nadawać Radiostacja Wschodnioczeska, która stała się w listopadzie 1950 r. częścią Czeskiego Radia. I od tamtej pory działa do dziś w mieście radio publiczne. 26 lutego 1999 r. nadaje z odbudowanego budynku na ulicy Havlíčkovej, który został wyposażony w najnowszą technologię cyfrową.

Pierwszą prywatną stacją radiową z siedzibą w Hradcu Králové było Rádio Labe. Jego sygnał na częstotliwości 103,4 MHz zaczął rozprzestrzeniać się z hoděšovickej wieży telekomunikacyjnej w maju 1993 r. Brak subwencji, zwiększenie konkurencji w eterze, brak doświadczenia zawodowego personelu, trudna sytuacja finansowa jednego z właścicieli, to wszystko prowadziło do końca stacji w czerwcu 1995 r.

W 1994 r. pojawiło się Rádio OK, które zostało połączone 1 lipca 2010 z Rádio Blaník, środkowoczeską rozgłośnią radiową[19].

Do miasta zostało też przeniesione trutnowskie Rádio Černá Hora, które powstało w sierpniu 1993.

Oprócz radia działa w mieście Regionalna redakcja Telewizji Czeskiej. W 1997 r. uruchomiona została telewizyjna stacja komercyjna Galaxie (w 2001-02 pod nazwą TV3). Później z niej były utworzone stacje TV Praha oraz TV Hradec Králové i w 2005 r. zakończyły nadawanie ze względu na brak zainteresowania publiczności.

Gimnazjum im. Boženy Němcowej

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Hradec Králové już od średniowiecza był ośrodkiem szkolnictwa. Pierwszą wybitną postacią był burmistrz Martin Cejp z Peclinovce (1544-1599), który wybudował szkołę i był konsekwentnym opiekunem łacińskiego szkolnictwa. W szkole pracowali Valentin Kochan z Prachové (1561?-1621) oraz Jan Kampanus Vodňanský, późniejszy rektor Uniwersytetu Karola. Potem przyszła katastrofa w postaci wojny trzydziestoletniej.

Po utworzeniu biskupstwa w 1664 r. nastąpił rozkwit szkolnictwa kościelnego.

Cesarz Józef II nadał miastu wygląd niemiecki, ale wokół teatru, seminarium oraz gimnazjum utrzymała się tradycja narodowa i ruch patriotyczny. W gimnazjum studiowali Václav Hanka, Josef Jaroslav Langer, Josef Kajetán Tyl, Karel Jaromír Erben, František Škroup, w latach 60. XIX wieku Alois Jirásek i na początku XX wieku Karel Čapek i Emil Vachek.

Powstanie Czechosłowacji pociągało za sobą szybki rozwój szkół średnich i podstawowych. W latach 1924-27 powstał tzw. Areał szkolny na nabrzeżu Tyla, według projektu arch. Jana Gočára.

Po zakończeniu II wojny światowej rozwinęło się szkolnictwo wyższe. W 1959 r. powstał Instytut Pedagogiczny, który przygotowywał nauczycieli szkół podstawowych. Sierpień 1964 r. przyniósł powstanie samodzielnego Fakultetu Pedagogicznego. Ta szkoła stała się po reformie czeskiego szkolnictwa wyższego w 1976 r. kształciła także nauczycieli szkół średnich. Po jej przekształceniu w 1992 r. powstała Wyższa Szkoła Pedagogiczna, a następnie 1 września 2000 r. Uniwersytet Hradec Králové (łac. Universitas reginaegradecensis). składający się obecnie z czterech wydziałów - pedagogicznego, filozoficznego, przyrodniczego oraz informatyki i zarządzania. W mieście są także zamiejscowe wydziały medyczny (1945 r.) i farmaceutyczny (1969 r.) Uniwersytetu Karola i fakultet medycyny wojskowej Uniwersytetu obrony (pierwotnie Wojskowa Akademia Medyczna im. Jana Evangelisty Purkynie, 1951 r.).

Sport[edytuj | edytuj kod]

Sport ma w Hradcu Králové długą, ponad stuletnią tradycję. Pierwsza czeska gimnastyczna i patriotyczna organizacja pod nazwą Tělocvičná jednota v Hradci Králové została założona 7 stycznia 1866 i dziewięć lat później stworzyła własną Straż Pożarną oraz zmieniła nazwę na Tělocvično-hasičská jednota Sokol. Była organizatorem imprez sportowych oraz gospodarzem Narodowych balów. Pierwsza próba założenia KCT w Hradcu Králové nastąpiła w 1895 r., ale z powodu małego zainteresowania i niezrozumienia ze strony mieszkańców organizacja po dwóch latach zakończyła działalność. Zebranie założycielskie oddziału KCT odbyło się dopiero w 1911 r. Pierwsza dekada niezależnej Czechosłowacji doprowadziła do rozwoju tej organizacji, która m.in. w 1925 r. uroczyście otworzyła w Górach Orlickich schronisko Masarykova chata, cztery lata później stworzyła Sekcję narciarską (Lyžařský a sáňkařský kroužek, z 1931 r. Lyžaři KČST) i działa do dziś, z wyjątkiem okresu komunistycznego. Oprócz tych organizacji istniały w mieście kluby piłki nożnej (z 1905 r. FC Hradec Králové wówczas pod nazwą SK Hradec Králové), łyżwiarstwa oraz hokeju na lodzie (z 1925 dzisiejszy Mountfield Hradec Králové pod nazwą Bruslařský klub Hradec Králové).

Najważniejszy lokalny klub piłkarski, już wspomniany FC Hradec Králové, był w sezonie 1959-60 mistrzem Czechosłowacji i w 1995 r. zdobywcą Pucharu ČMFS. Miasto ma na swoim koncie jeszcze jeden znaczący sukces sportowy. Drużyna Železničářky Hradec Králové w sezonach 1945/46 oraz 1946/47 była zwycięzcą Czechosłowackiej Pierwszej Ligi Koszykówki Kobiet.

Sztuczne lodowisko kryte zostało oddane do użytku w 1950 r., a 46 lat później zbudowano drugi budynek z kolejną płytą lodowiska.

Pierwsze boisko przeznaczone do gry w piłkę nożną powstało w 1898 r. za koszarami Wasserkaserne koło byłej Bramy Morawskiej. Tutaj grał w 1901 r. Klub Sportowy. Boisko wkrótce nie spełniało wymogów i w 1907 r. zostało zbudowane boisko U nemocnice. 26 września 1919 podczas meczu z SK Smíchov została otwarta zadaszona trybuna dla 500, a w maju 1955 r. dla 6 000 kibiców. Na tym boisku 6 czerwca 1960 został Spartak Hradec Králové mistrzem ligi pokonując Slovan Nitra 4:0.

W 1959 zostały rozpoczęte prace związane z budową nowego Stadionu Ogólnosportowego dla ponad 25 000 widzów (według planów Františka Steinera). Budowa dwóch trybun i ich zadaszenia została zakończona w 1964 r. Płyta boiska o wielkości 105 x 70 m wraz z budynkami przeszła kolaudację 26 maja 1967 r. Najważniejszym spotkaniem sportowym był rozegrany 6 listopada 1960 r. mecz z mistrzem Grecji Panthinaikos Atheny, który został pokonany 1:0. Potem została według projektu inż. Ruseka zainstalowana tabela wyników, która miała premierę 17 listopada 1974 na meczu z Slovanem Liberec. Rok później stadion doczekał się czterech masztów oświetleniowych o wysokości 55 m, na których umieszczono jupitery o maksymalnej mocy 1100 luksów (w chwili zainstalowania). Po raz pierwszy zostały uruchomione 20 maja 1975 podczas meczu z Slovanem Pardubice. Stadion był wielokrotnie przebudowywany (1967, 1974, 2007) i w najbliższej przyszłości go czeka całkowita rekonstrukcja.

Historia Łaźni Miejskich sięga do 1933 r. i ich trzydziestometrowy basen z sztucznymi falami był w swoim czasie najnowocześniejszym w Czechosłowacji.

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Miejscowa tradycja rzemieślnicza miała swoje korzenie już w średniowieczu i właśnie lokalne warsztaty stanowiły podstawę dla działalności przemysłowej. Rozwój przemysłu hradeckiego był zawsze ściśle związany z historią miasta i przede wszystkim z budową twierdzy.

Wewnątrz fortyfikacji istniały nieliczne przedsiębiorstwa: fabryka do przetwarzania cykorii Josefa Hrbka, przetwórnia cykorii i wytwórnia octu Jerzego Marka, warsztat producenta instrumentów dętych F. V. Červenego (1842) oraz browar (1846). Kolejne fabryki mogły być budowane tylko za pasem ochronnym twierdzy.

Dalszy rozwój nastąpił po pojawieniu się pierwszych źródeł kapitału finansowego (Královéhradecká záložna, 1862; Spořitelna královéhradecká, 1864; Záložní úvěrní ústav, 1868; Okresní hospodářská záložna, 1883), a zwłaszcza po rozbiórce twierdzy. W katastrze miasta i na jego przedmieściach powstało wiele fabryk z wszystkich branży przemysłu - Petrof (1864[20], produkcja instrumentów muzycznych), cukrownia w Kuklenach (1863) oraz Pierwszy Czeski Akcyjny Zakład Budowy Maszyn (1871, dzisiaj ZVU), zakłady J. Pilnáčka produkujące mydło i wosk (1875), fabryka Josefa Katschnera do produkcji wyrobów cukierniczych, makaronów i produktów jajecznych (1907).

Hradec Králové nie pozostał także w tyle w przemyśle samochodowym. Przedsiębiorstwo KAN w Kuklenach[21] produkowało do 1916 r. dwu- oraz czteromiejscowe samochody, które osiągały prędkości do 70 kilometrów na godzinę. Drugi zakład Start, założony w 1920 r. przez Františka Petráška, był producentem samochodów o najprostszej konstrukcji oraz samochodów dostawczych.

Po powstaniu niepodległej Czechosłowacji prestiż miasta został wzmocniony decyzją o przeprowadzeniu zarządów kilku instytucji państwowych do Hradca Králové. Największą z nich była Dyrekcja Kolei Państwowych. Przyszedł ogromny boom, istniejące firmy zostały zmodernizowane i powstawały nowe: Start (1920), Jitřenka (1924, wytwórnia czekolady), Fotochema (1921, sprzęt do fotografowania), mleczarnia (1925-26) oraz gazownia (1927-28).

Bardzo znany był też zakład Továrna gumových výrobků pro veškerý obchod a průmysl Jaroslav Hakauf a synové (1928-29). Jego produkcja obejmowała podeszwy, buty gumowe, dętki oraz dywany. W 1945 r. przedsiębiorstwo stało się własnością państwa i rok później zostało częścią zakładów Rubena Náchod. W 1953 r. założono niezależne przedsiębiorstwo Gumokov. Od 2000 r. jest znów częścią zakładów Rubena Náchod.

W okresie Protektoratu Czech i Moraw była priorytetem produkcja wojenna. Powojenna nacjonalizacja dużych przedsiębiorstw przemysłowych również nie przyniosła nic dobrego. Znaczna część produkcji była kierowana na rynek zagraniczny, wielokrotnie nie otrzymano zapłaty, sprzęt przemysłowy stał się przestarzały, nowe technologie ze Zachodu nie miały szans na wdrożenie. Ogólnie był przemysł w upadku. Sytuacja nie zmieniła się nawet w nowej sytuacji społecznej, ponieważ w warunkach gospodarki rynkowej byłe przedsiębiorstwa państwowe nie miały zbyt dużej konkurencyjności. Znikła mleczarnia, browar, kilka firm zmniejszyło obroty i nowo utworzone małe lub średnie przedsiębiorstwa nie oferowały wystarczającej liczby miejsc pracy. Tylko duża piekarnia z 1966 r. dostarcza wszystkim pieczywo do dzisiaj. Skutkiem tego jest to, że największym pracodawcą w mieście i w regionie jest teraz Szpital Wydziałowy.

Ale i sytuacja ta ma kilka pozytywnych stron. Znacznie poprawił się stan środowiska. Stało się tak również dzięki gazyfikacji i dostawom ciepła z elektrowni opatowickiej.

Dzisiaj w Hradcu Králové jest zlokalizowany głównie przemysł maszynowy (BEZ, ZVU), elektrotechniczny, elektroniczny, chemiczny (Alter, s.r.o., Rubena, TEXIM), lekki (Teleflex Czech Republic, wcześniej ARROW) i spożywczy (Bouček s.r.o., Canto s.r.o., Český pekař s.r.o.).

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Hradec Králové jest węzłem transportu, przede wszystkim drogowego. Krzyżuje się tu wiele dróg – autostrada D 11 (łączy Hradec Králové z Pragą) z drogami 33/E67 (w kierunku Náchod, Jaroměř), 35/E442 (Liberec, Jiczyn, w odwrotnym kierunku Holice, Litomyšl), 333/E67 (Lázně Bohdaneč, Podiebrady), 37 (Pardubice) oraz 11 (Vamberk, Týniště nad Orlicí).

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza stacja kolejowa została zbudowana w 1857 r. podczas budowy torów kolejowych między miastem Pardubice i twierdzą Josefov i dopiero w tym samym roku przyjechał do miasta pierwszy parowóz Pardubitz (3 października). W 1875 r. powstała linia kolejowa w kierunku Pragi. 7 lat później pociągi kursowały codziennie na trasie do miasteczka Ostroměř. Z tego powodu został zbudowany kolejny budynek stacji (1874), w który była poczekalnia oraz kasy biletowe. Nie trwało to długo i musiał być wybudowany nowy dworzec kolejowy (1929-35), który służy do dziś. Tuż obok tego Dworca Centralnego istniały czy istnieją stacje pasażerskie Plotiště (1881), Slezské Předměstí (1886 stacyjka, 1915-16 wybudowany nowy dworzec) czy Kukleny (1919).

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Transport lotniczy istniał krótko. Na terenie miejscowego lotniska wojskowego (z lat 1928-31[22]) były w 1934 r. wybudowane dwa hangary i budynek administracyjny z podstawową infrastrukturą[23]. 1 lipca 1935 wystartował pierwszy samolot na trasie Praga - Hradec Králové - Morawska Ostrawa[24]. W ciągu jednego tygodnia trwania zostało na tej linii przeprowadzono w sumie pięć lotów, z Ostrawy do Pragi trzech i z Pragi do Ostrawy dwa[25], ale w następnym sezonie zostało zlikwidowane z przyczyn finansowych połączenie do Morawskiej Ostrawy, a następnie zlikwidowano całą linię. 26 września 1945 przyszedł wniosek o ustanowienie linii Pilzno - Praga - Hradec Králové - Morawska Ostrawa i później także do Brna[26]. Nie był realizowany, ponieważ priorytet otrzymała linia České Budějovice - Praha - Liberec.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Transport miejski rozpoczął działalność dopiero na początku XX wieku. Magistrat najpierw zastanawiał się nad wprowadzeniem ruchu tramwajowego. Do realnego wypełnienia koncesji na budowę oraz prowadzenie linii tramwajowej Slezské Předměstí (Przedmieście Śląskie) – Pospíšilova třída – Malé náměstí – Velké náměstí – Hlavní nádraží (Dworzec Centralny) nie doszło i z tego planu pozostały tylko tory na Moście Praskim, które tam zostały aż do lat 30.

Historia regularnego ruchu autobusowego zaczęła się 1 listopada 1928 r. na trasie Kukleny - Nádraží - Slezské Předměstí, rok później działało już 10 linii i trzy lata później 17 linii obsługiwanych przez 30 autobusów. Już wtedy niektóre z autobusów jeździły do okolicznych miejscowości. Dalszy rozwój transportu miejskego powstrzymała II wojna światowa. Po wojnie doszło do rozdzielenia transportu na miejski (z 1950 r. Dopravní podnik města Hradce Králové) i międzymiastowy (Československá státní doprava, ČSAD, czeska wersja PKS). I w 1949 r. Hradec Králové został siódmym miastem w Czechosłowacji, gdzie jeździły trolejbusy. Ostatnim ważnym wydarzeniem było w 2008 r. otwarcie nowego dworca autobusowego (Terminál hromadné dopravy), na który mieszkańcy miasta czekali ponad 50 lat i w odróżnieniu od poprzednich planów ma również część dla transportu miejskiego.

Poczta[edytuj | edytuj kod]

Rozwój usług pocztowych jest ściśle związany z rozwojem miejscowego transportu.

Od średniowiecza dostarczaniem paczek, listów i sprawozdań zajmowali się kurierzy. Rada Miejska korzystała z usług płatnych kurierów, kancelaria królewska miała już od czasu Jana Luksemburskiego własnych posłańców.

Zwykła poczta pojawiła się za czasów cesarza Ferdynanda I, ale to było tylko połączenie między Pragą i Wiedniem. W Hradcu Králové została utworzona w 1640 r. tzw. Poczta Śląska i jej zadaniem było połączenie między Pragą i Wrocławiem.

Pod panowaniem Marii Teresy pocztę upaństwowiono. Od lipca 1769 do miasta kursował dyliżans najpierw do Čáslavia i Pragi, następnie do Holic i Vysokiego Mýta.

Z powstaniem kolei została założona także poczta kolejowa. Jej urząd pocztowy został otwarty na Centralnym Dworcu Kolejowym w 1895 r. W lipcu 1932 r. Hradec Králové rozpoczął budowę nowej poczty (dzisiejsza Poczta nr 2), którą otwarto dwa lata później.

Poczty v Hradcu Králové

Kod pocztowy Poczta
500 01 Hradec Králové 1 (Československé armády 383/5)
500 02 Hradec Králové 2 (Zamenhofova 915/2)
500 03 Hradec Králové 3 (Pospíšilova 215/11)
500 04 Hradec Králové 4 (Pardubická 752)
500 05 Hradec Králové 5 (Fráni Šrámka 1518/3)
500 06 Hradec Králové 6 (Milady Horákové 328/47)
500 08 Hradec Králové 8 (Lesní 157/2)
500 09 Hradec Králové 9 (Mrštíkova 1767/38)
500 11 Hradec Králové11 (Štefánikova 534/29)
500 12 Hradec Králové 12 (Třída Edvarda Beneše 1423/21)
503 01 Hradec Králové 16 (Petra Jilemnického 400/50)
503 11 Hradec Králové 15 (Dvorská 324/95)
503 32 Hradec Králové 22 (Poštovní 45/12)
503 41 Hradec Králové 7 (K Zastávce 309/19)

Telekomunikacja[edytuj | edytuj kod]

Telegraf przybył do miasta wraz z rozwojem kolei. W 1895 r. została utworzona lokalna sieć telefoniczna. Jej pierwszymi abonentami zostały władze lokalne, domy bankowe, hurtownie i duże fabryki, np. burmistrz František Ulrich, architekt Viktor Weinhengst oraz Adolf Bařtipán, właściciel hotelu U Černého koně. Później zostało oddane do użytku połączenie z miastami Pardubice, Kolín i Praga.

W 1918 r. przejęło państwo czechosłowackie austro-węgierską sieć telefoniczną, nienadającą się do potrzeb nowego państwa, bo została utworzona bez systematycznego planu, głównie były brane pod uwagę potrzeby obszarów przemysłowych w północnych Czechach, w północnych Morawach i na Śląsku.

Dzisiaj działa w mieście Tranzytowa Centrala Telefoniczna, która w latach 90. została wyposażona w technologie cyfrowe. W Hradcu Králové są oprócz operatora Telefónica O2 Czech Republic dominującego dostawcy telefonii stacjonarnej (do 2005 r. Český Telecom) i komórkowej (1991-2006 Eurotel), również firmy oferujące usługi telefonii komórkowej (przede wszystkim T-Mobile).

Rolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Stan zużytkowania gruntów

Rodzaj Ogółem Grunta orne Łąki i pastwiska Ziemia rolna Ogrody Sady owocowe Grunta leśne Stawy i rzeki Obszar zabudowany
Obszar (ha)  10 568  3 504  745  4 877  617  11  2 185  312  721

Źródło: Czeski Urząd Statystyczny

Dobre warunki klimatyczne i glebowe są korzystne dla intensywnej produkcji rolnej. Najczęściej uprawiane są zboża (Plačice, Piletice), warzywa (przede wszystkim Svobodné Dvory, Plotiště nad Labem), ziemniaki, rzepak i mak.

Produkcja zwierzęca jest w mieście bardzo słabo rozwinięta.

Należy zauważyć, że miasto jest w 1/5 zalesione. W katastrze miasta jest rozwinięta produkcja leśna (w Hradcu Králové jest siedziba Dyrekcji Lasów Republiki Czeskiej). Obecnym gospodarzem lasów miejskich jest spółka akcyjna Městské lesy Hradec Králové (z 2002 r.).

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Łaba w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom V (Kutowa Wola – Malczyce) z 1884 r.
  2. Czasopismo Český časopis historický, 15 stycznia 1912
  3. Tomáš V. Bílek, Dějiny konfiskací v Čechách po r. 1618. Část II., Praga 1883
  4. Czasopismo Královéhradecko, 15 stycznia 1937
  5. Gazeta Národní listy, 31 grudnia 1924
  6. Nowý Pražský kalendář pro město i pro wenkow na přestupný, 366 dnj magjcj rok po Kristowě narozenj 1868, Praga 1867
  7. STRUČNÉ DĚJINY KRÁLOVÉHRADECKÉHO KRAJE | Královéhradecký kraj
  8. Marek Pernal, Tomasz Darmochwał, Marek Rumiński: Przewodniki Wiedzy i Życia - Czechy i Słowacja. Warszawa: Hachette Livre Polska sp. z o.o., 2006. ISBN 978-83-7184-409-6.
  9. Hradec Králové (Obec, nadř. celek Královéhradecký kraj, okr. Hradec Králové, Královéhradecký kraj, Česká republika)
  10. Gazeta Pochodeň, 23 lutego 1979
  11. Tygodnik Štít, 28 stycznia 1949
  12. Josef Braniš, Dějiny středověkého umění v Čechách. Díl II, Praga 1893
  13. J. Otto, Národopisná výstava českoslovanská v Praze 1895, Praga 1895
  14. Gazeta Moravská orlice, 3 grudnia 1939
  15. Čeněk Zíbrt, Staročeské výroční obyčeje, pověry, slavnosti a zábavy prostonárodní pokud o nich vypravují písemné památky až po náš věk. Příspěvek ke kulturním dějinám českým, Praga 1889
  16. Karel Konrád, Dějiny posvátného zpěvu staročeského od 15. věku do zrušení literátských bratrstev. I. čásť, XV. věk a dějiny literátských bratrstev, Praga 1893
  17. Gazeta Pochodeň, 5 maja 1972
  18. Gazeta Pochodeň, 22 grudnia 1982
  19. Východočeské Rádio OK se transformuje na Blaník | RadioTV - co se děje v mediích
  20. Gazeta Pochodeň, 5 kwietnia 1984
  21. Tygodnik Obnova, 29 sierpnia 1913
  22. SERIÁL: Letiště zaplnila první stovka vojínů z Prahy - Hradecký deník
  23. Vladislav Šrenk, Jindra Habrovanský, Moravská Ostrava, Moravská Ostrava 1937
  24. Tygodnik Nové směry, 12 lipca 1935
  25. Gazeta Našinec, 16 lipca 1935
  26. Zájem o kurzy létání v aeroklubu byl obrovský - Hradecký deník

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Alois Kubíček, Zdeněk Wirth, Hradec Králové město českých královen, město Ulrichovo, Hradec Králové 1939
  2. August Sedláček, Hrady, zámky a tvrze Království českého. Díl 2 - Hradecko, Praga 1931
  3. Bohumír Dejmek, Historie a současnost Hradce Králové ve jménech ulic, Hradec Králové 1993, ISBN 80-7041-216-X
  4. František Tichý, Hradec Králové : historie města, popis a průvodce, umění, turistika, lyžování, průmysl, obchod, živnosti, část statistická a informační, Hradec Králové 1927
  5. Jiří Malina, Karel Kábrt, Miroslav Beneš, Hradec Králové : umělecké památky ve městě na soutoku Labe a Orlice, Hradec Králové 2003, ISBN 80-86042-90-1
  6. Jiří Malina, Jaroslav Hrůza, Královéhradecké obrázky 1, Hradec Králové 2005, ISBN 80-903021-2-2
  7. Jiří Malina, Jaroslav Hrůza, Královéhradecké obrázky 2, Hradec Králové 2006, ISBN 80-903021-4-9
  8. Jiří Malina, Jaroslav Hrůza, Královéhradecké obrázky 3, Hradec Králové 2007, ISBN 978-80-903021-5-0
  9. Jaromír Mikulka, Dějiny Hradce Králové do roku 1850 I/1 (Od nejstarších dob do r.1526), Hradec Králové 1996, ISBN 80-900048-9-X
  10. Jaromír Mikulka, Dějiny Hradce Králové do roku 1850 I/2 (Léta 1526-1620), Hradec Králové 1997, ISBN 80-900048-9-X
  11. Jaromír Mikulka, Dějiny Hradce Králové do roku 1850 II/1 (Léta 1620-1740), Hradec Králové 1994, ISBN 80-900048-9-X
  12. Jaromír Mikulka, Dějiny Hradce Králové do roku 1850 II/2 (Léta 1740-1850), Hradec Králové 1995, ISBN 80-900048-9-X
  13. Jindřich Francek, Jan Jakl, Biskupové královéhradečtí, Hradec Králové 1990
  14. Iv. Honl, Alois Kubíček, Bývalá pevnost Hradec Králové, Praga 1934
  15. Jeronym Jan Solař, Dějepis Hradce Králové n. Labem a biskupství hradeckého, Praga 1870
  16. Jiří Zikmund, Jaroslava Pospíšilová, Fotoalbum města Hradec Králové 1866-1918, Hradec Králové 2000, ISBN 80-902593-6-7
  17. Jiří Zikmund, Jaroslava Pospíšilová, Zdena Lenderová, Fotoalbum města Hradce Králové 1918-1945, Hradec Králové 2002, ISBN 80-86472-12-4
  18. Jiří Zikmund, Zdena Lenderová, František Toman, Fotoalbum města Hradce Králové : letecké pohledy 1921-2003, Hradec Králové 2003, ISBN 80-86472-15-9
  19. Karel Josef Biener z Bienenberka, Geschichte der Stadt Königgratz. Erster Theil mit Kupfern, Praga 1780
  20. Karel Michl, Husitství na Hradecku, Hradec Králové 1955
  21. Hugo Brückner, Die Gründung des Bistums Königgrätz, Königstein 1964
  22. Miroslav Richter, Vít Vokolek, Hradec Králové : slovanské hradiště a počátky středověkého města, Praga 1995, ISBN 80-85031-14-0
  23. Tomáš Rejl, Hradec Králové auf den historischen Ansichtskarten : historické pohlednice 1892-1920, Hradec Králové 1999, ISBN 80-902691-0-9
  24. Vilém Dokoupil, Průvodce po bojištích královéhradeckém, u České Skalice a Náchoda : s četnými vyobraz. a mapou bojiště královéhradeckého, Hradec Králové 1900

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]