Amu-daria
| Amu-daria | |
 Delta Amu-darii w 1994 roku |
|
| Lokalizacja | Azja Afganistan Tadżykistan Turkmenistan Uzbekistan |
| Źródło | Pamir, połączenie rzek Pandż i Wachsz |
| Ujście | południowe Jezioro Aralskie, Jezioro Sarykamyskie (poprzez kanały nawadniające) |
| Długość | 1425 km |
| Powierzchnia zlewni | 465 500 km² |
| Największe dopływy | Kofarnihon, Surchandaria, Szierabad, Kunduz |
| mapa | |
 Mapa dorzecza Amu-darii |
|
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
| Rzeki Azji | |
Amu-daria (w starożytności Oksus, Oxus, Transoxana, Transoksjana, arab. Dżajahun) – rzeka w Uzbekistanie, Turkmenistanie i Afganistanie, jej odcinek stanowi także granicę Tadżykistanu (na całej swej długości stanowi odcinki granicy afgańsko-tadżyckiej, afgańsko-uzbeckiej, afgańsko-turkmeńskiej oraz turkmeńsko-uzbeckiej). Długość 1425 km[1], powierzchnia dorzecza 465,5 tys. km².
Przebieg [edytuj]
Powstaje z połączenia rzek Pandż i Wachsz. Płynie między pustyniami Kara-kum i Kyzył-kum, w dolnym i środkowym biegu brak dopływów. W górnym biegu dopływy: Kofarnihon, Surchan-daria, Sherobod (prawe) i Kunduz (lewy). Do lat 60. XX wieku uchodziła do Jeziora Aralskiego tworząc deltę, w pobliżu której znajdowało się miasto (dziś – w większości opuszczone i wciąż wyludniające się) Mo‘ynoq. Obecnie większość wody jest tracona, odprowadzana poprzez nieszczelne kanały na uzbeckie pola bawełny i rzeka wysycha, zanim dotrze do jeziora. Część wód trafia także do depresyjnej kotliny Sarykamyskiej, w której w XX wieku utworzył się duży zbiornik – Jezioro Sarykamyskie. Wykorzystywanie Amu-darii do nawadniania okolicznych terenów po II wojnie światowej, poprzez budowę kanałów, przyczyniło się nie tylko do szybkiego wysychania rzeki, ale również silnego zanieczyszczenia jej nawozami, ściekami i pestycydami, a także doprowadziło do wtórnego zasolenia gleb.
Przypisy
- ↑ Biorąc po uwagę najodleglejsze źródło i najdalszy odpływ, okresowo 2540 km.
Bibliografia [edytuj]
- Encyklopedia Audiowizualna Britannica – Geografia I, ISBN 978-83-60563-07-6.
