Amu-daria

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Amu-daria
Amu-daria
Delta Amu-darii w 1994 roku
Lokalizacja Azja
 Afganistan
 Tadżykistan
 Turkmenistan
 Uzbekistan
Źródło Pamir, połączenie rzek Pandż i Wachsz
Ujście południowe Jezioro Aralskie, Jezioro Sarykamyskie (poprzez kanały nawadniające)
Długość 1425 km
Powierzchnia zlewni 465 500 km²
Największe dopływy Kofarnihon, Surchan-daria, Szierabad, Kunduz
mapa
Mapa dorzecza Amu-darii
Mapa dorzecza Amu-darii
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Rzeki Azji
Kraje leżące w zlewisku Amu-darii; kontury Jeziora Aralskiego z lat 60. XX wieku.

Amu-daria (w starożytności Oksus, Oxus, Transoxana, Transoksjana, arab. Dżajahun) – rzeka w Uzbekistanie, Turkmenistanie i Afganistanie, jej odcinek stanowi także granicę Tadżykistanu (na całej swej długości stanowi odcinki granicy afgańsko-tadżyckiej, afgańsko-uzbeckiej, afgańsko-turkmeńskiej oraz turkmeńsko-uzbeckiej). Długość 1425 km[1], powierzchnia dorzecza 465,5 tys. km².

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

Powstaje z połączenia rzek Pandż i Wachsz. Płynie między pustyniami Kara-kum i Kyzył-kum, w dolnym i środkowym biegu brak dopływów. W górnym biegu dopływy: Kofarnihon, Surchan-daria, Sherobod (prawe) i Kunduz (lewy). Do lat 60. XX wieku uchodziła do Jeziora Aralskiego tworząc deltę, w pobliżu której znajdowało się miasto (dziś – w większości opuszczone i wciąż wyludniające się) Moʻynoq. Obecnie większość wody jest tracona, odprowadzana poprzez nieszczelne kanały na uzbeckie pola bawełny i rzeka wysycha, zanim dotrze do jeziora. Część wód trafia także do depresyjnej kotliny Sarykamyskiej, w której w XX wieku utworzył się duży zbiornik – Jezioro Sarykamyskie. Wykorzystywanie Amu-darii do nawadniania okolicznych terenów po II wojnie światowej, poprzez budowę kanałów, przyczyniło się nie tylko do szybkiego wysychania rzeki, ale również silnego zanieczyszczenia jej nawozami, ściekami i pestycydami, a także doprowadziło do wtórnego zasolenia gleb.

Przypisy

  1. Biorąc po uwagę najodleglejsze źródło i najdalszy odpływ, okresowo 2540 km.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Amu-daria w Wikisłowniku