Anton Bernolák

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Anton Bernolák
Anton Bernolák
Data i miejsce urodzenia 3 października 1762
 Cesarstwo Austrii, Slanica
Data i miejsce śmierci 15 stycznia 1813
 Cesarstwo Austrii, Nowe Zamki

Anton Bernolák (ur. 3 października 1762 w Slanicy, zm. 15 stycznia 1813 w Nowych Zamkach) – słowacki językoznawca i ksiądz katolicki. Pierwszy skodyfikował i opracował reguły pisowni i gramatyki języka słowackiego[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W latach 1774–1778 uczęszczał do gimnazjum w Rużomberku. Później w latach 1778–1780 jako seminarzysta studiował retorykę i filozofię w Bratysławie, a w latach 1780–1782 filozofię w Trnawie. Rozpoczęte studia teologiczne w Wiedniu (1782–1784) ukończył w 1787 roku w generalnym seminarium duchownym w Bratysławie. Pierwszą miejscowością, w której posługiwał, była wieś Čeklís w powiecie Senec – dzisiejsze Bernolákovo. W latach 1791–1797 pracował jako sekretarz wikariusza archidiecezji w Trnawie. Od maja 1797 roku aż do śmierci był proboszczem w Nowych Zamkach.

W okresie studiów był zafascynowany reformą oświeceniową Marii Teresy i Józefa II. Stał się propagatorem słowackiego odrodzenia narodowego. Swoją uwagę skierował na językoznawstwo. W tym czasie podjął się zadania kodyfikacji i ujednolicenia języka słowackiego. Ortografię i gramatykę w dużej mierze oparł na dialekcie okolic Trnawy, niektóre elementy pochodziły z dialektów centralnych. Do rozpoczętego dzieła włączyli się również m.in. Juraj Fándly, Jozef Ignác Bajza, Ján Hollý, Alexander Rudnay, Martin Hamuljak. Działania podjęte przez Bernoláka doprowadziły do powstania ruchu, który przez kolejne 50 lat w pełni przeprowadził proces kodyfikacji języka słowackiego. Przyczynili się do tego m.in. Ľudovít Štúr, Jozef Miloslav Hurban, Michal Miloslav Hodža.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Divux rex Stephanus, magnus Hungarorum apostolus – Trnawa 1782.
  • Kritická filoogická rozprava o slovanských písmenách (Dissertatio-critica de literis Slavorum) – zbiorowe dzieło seminarzystów bratysławskich, które powstało pod kierownictwem Antona Bernoláka, 1787.
  • Stručná a zároveň ľahká ortografia (Linguae Slavonicae… compendiosa simul et facilis Orthographia) – podręcznik z nowymi zasadami ortograficznymi, 1787.
  • Slovenská gramatika (Gramatica Slavica) – podręcznik do gramatyki języka słowackiego, Bratysława 1790; w 1817 roku ukazał się w niemieckojęzycznym przekładzie.
  • Toto maličké písmo má sa pánovi Anti-Fándlymu do jeho vlastních ruk odevzdať, – dzieło polemiczne, 1790.
  • Etymológia slovanských slov (Etymológia vocum slavicarum) – podręcznik etymologiczny, Trnawa 1791.
  • Ňečo o epigrammatéch – 1794.
  • Ešče ňečo o epigrammatéch, anebožto málorádkoch M. W. P. Jozefa Bajza… (Vidané v Poli elízíském teho roku 1794) – dzieło napisane jako polemika z Jozefem Ignácym Bajzą, 1794.
  • Príhodná kázeň pri primíciách Jozefa Kunsta – kazanie, 1795.
  • O vážnosťi a ucťivosťi satvu kňažského príhodná kázeň – 1795.
  • Katechizmus z otázkami a odpoveďami… – 1796.
  • Na smrť… Stocsko Jurka – 1803.
  • Pohrebná kázeň – 1803.
  • Halottas beszéd – 1809.
  • Be-ik- tató beszéd – 1809.
  • Slowár Slowenskí, Česko-Laťinsko-Ňemecko-Uherskí – sześciotomowy słownik, który miał być podręcznikiem norm tworzenia słów (wydał go dopiero kanonik Juraj Palkovič w Budíně po śmierci Bernoláka), 1825/1827.

Pamiątki[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. J. Skowronek, M. Tanty, T. Wasilewski: Słowianie południowi i zachodni VI – XX wiek. s. 188.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • K. Habovštiaková: Bernolákovo jazykovedné dielo. Bratysława: 1968.
  • J. V. Gajdoš: Knižnica Antona Bernoláka. Martin: 1970.
  • J. Skowronek, M. Tanty, T. Wasilewski: Słowianie południowi i zachodni VI – XX wiek. Wyd. 1. Warszawa: Książka i Wiedza, 2005. ISBN 83-05-13401-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]