Apsyda (astronomia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Elementy eliptycznej orbity ciała niebieskiego (A) krążącego wokół Ziemi (B). Literami F i H zaznaczono, kolejno, perycentrum (perygeum) i apocentrum (apogeum).

Apsyda – jeden z dwóch skrajnych punktów orbity eliptycznej. Apsydami są:

  • perycentrum (peryapsis) – punkt orbity najbliższy środkowi masy układu, zwykle ciału centralnemu o masie znacznie większej od mniejszego ciała obiegającego, tzw. punkt największego zbliżenia; grecki przedrostek pery- oznacza w tym kontekście "przy"[1]
  • apocentrum (apoapsis) – punkt orbity najdalszy środkowi masy układu, tzw. punkt największego oddalenia; grecki przedrostek apo- oznacza w tym kontekście "odległy" lub "oddalony"[2].

Linia łącząca apsydy orbity nazywa się linią apsyd.

Ujęcie matematyczne[edytuj | edytuj kod]

Wartości apsyd można wyznaczyć z następujących równań:

  • Perycentrum:
maksymalna prędkość  v_\mathrm{per} = \sqrt{ \frac{(1+e)\mu}{(1-e)a} } \, przy najmniejszej odległości, co daje r_\mathrm{per}=(1-e)a\!\, (odległość perycentrum)
  • Apocentrum:
najmniejsza prędkość  v_\mathrm{ap} = \sqrt{ \frac{(1-e)\mu}{(1+e)a} } \, przy największej odległości r_\mathrm{ap}=(1+e)a\!\, (odległość apocentrum),
gdzie:

Własności[edytuj | edytuj kod]

e=\frac{r_\mathrm{ap}-r_\mathrm{per}}{r_\mathrm{ap}+r_\mathrm{per}}=1-\frac{2}{\frac{r_\mathrm{ap}}{r_\mathrm{per}}+1}

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Apsydy ważnych ciał niebieskich, w szczególności Układu Słonecznego, mają własne nazwy. Pochodzą one od greckiej, względnie łacińskiej, nazwy ciała niebieskiego.

Ciało centralne Nazwa peryapsis Nazwa apoapsis
Czarna dziura perinigricon, perimelasma[a] aponigricon, apomelasma[a]
Galaktyka perygalacticon apogalacticon
Gwiazda peryastron apoastron[3]
Jowisz peryjowium, peryzene apjowium, apozene
Księżyc perycyntion[b], peryselenium, perylune[b], perysel, peryselene apocyntion[b], aposelenium[3], apolune[b], aposel, aposelene
Mars peryreum, periareion apareum, apoareion
Merkury peryhermion apohermion
Neptun peryposeidion apoposeidion
Pluton[c] peryhadion apohadion
Saturn perysaturnium, perykrone apsaturnium, apokrone
Słońce peryhelium aphelium, apfelium
Uran peryuranion apouranion
Wenus peryafrum, perycytherion, perycytherean, perikrition apafrum, apocytherion, apocytherean, apokrition
Ziemia perygeum apogeum

Apsydy orbity Ziemi[edytuj | edytuj kod]

Ziemia przechodzi przez aphelium i peryhelium swojej orbity, odpowiednio, w lipcu i w styczniu. Z powodu zjawiska precesji, związek apsyd z porami roku na Ziemi ulega stopniowemu odwróceniu z okresem 25 765 lat.

Daty i godziny przejścia Ziemi przez apsydy na najbliższe lata
Rok Peryhelium (UTC+1) Aphelium (UTC+2)
2011 3 stycznia, godz. 20 4 lipca, godz. 17
2012 5 stycznia, godz. 02 5 lipca, godz. 06
2013 2 stycznia, godz. 06 5 lipca, godz. 17
2014 2 stycznia, godz. 13 4 lipca, godz. 02
2015 4 stycznia, godz. 08 6 lipca, godz. 22
2016 3 stycznia, godz. 00 4 lipca, godz. 18
2017 4 stycznia, godz. 15 3 lipca, godz. 22
2018 3 stycznia, godz. 07 6 lipca, godz. 19
2019 3 stycznia, godz. 06 4 lipca, godz. 24
2020 5 stycznia, godz. 09 4 lipca, godz. 14

Uwagi

  1. 1,0 1,1 Terminy pery- i apomelasma (z greckiego) zostały użyte przez Geoffreya Landisa w 1998, nim w literaturze naukowej (w 2002) pojawiły się terminy peri- i aponigricon (z łaciny)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Formy z -cynthion, według niektórych, zarezerwowane są dla sztucznych satelitów Księżyca. Inni rezerwują końcówkę -lune dla obiektów wystrzelonych z Księżyca, zaś -cynthion dla wystrzelonych spoza Księżyca. Forma -cynthion była używana w programie Apollo, zgodnie z decyzją NASA z 1964
  3. Od 2006 roku Pluton nie jest uznawany za planetę.

Przypisy

  1. "peri-, pery-" w Władysław Kopaliński: Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, pierwsze wydanie w Internecie
  2. "apo-" w Władysław Kopaliński: Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, pierwsze wydanie w Internecie
  3. 3,0 3,1 Apocentrum - WIEM, darmowa encyklopedia

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]