Atopowe zapalenie skóry

Atopowe zapalenie skóry

dermatitis atopica, eczema atopicum, neurodermitis

ICD-10 L20 L20.0 Świerzbiączka skazowa Besniera L20.8 Inne atopowe zapalenia skóry L20.9 Atopowe zapalenie skóry, nie określone

Atopowe zapalenie skóry, AZS (ang. atopic dermatitis, łac. dermatitis atopica, zwane też wypryskiem atopowym, egzemą, a niegdyś świerzbiączką (łac. prurigo) Besniera, wypryskiem alergicznym lub alergicznym zapaleniem skóry) to zaliczana do chorób atopowych choroba skóry, wywołana genetycznie uwarunkowaną nieprawidłową reakcją immunologiczną. Związana jest z nieprawidłową odpowiedzią odpornościową na małe dawki antygenów, w wyniku której dochodzi do nadmiernego wytwarzania przeciwciał IgE skierowanych głównie przeciwko tym alergenom.

Niektórzy zaliczają atopowe zapalenie skóry do chorób psychosomatycznych.

Etiopatogeneza

Skóra chorego pod wpływem substancji drażniących (mydło, rozpuszczalniki), alergenów (roztocze, sierść) lub pewnych pokarmów (jajka, mleko, białko pszenicy, czekolada, truskawki), traci barierę ochronną zbudowaną z lipidów (tzw. płaszcz lipidowy) i pada ofiarą innych szkodliwych substancji pochodzenia zewnętrznego.

Objawy i przebieg

AZS – typowa manifestacja atopii

Dziecko z atopowym zapaleniem skóry

Głównymi objawami atopowego zapalenia skóry są zaczerwienienie i suchość skóry, jej swędzenie i skłonność do nawrotowych zakażeń bakteryjnych. Zmiany najczęściej lokalizują się na zgięciach łokciowych i kolanowych, na twarzy i szyi, ale mogą obejmować całe ciało (patrz: erytrodermia). Atopowemu zapaleniu skóry często towarzyszą również inne schorzenia atopowe: astma oskrzelowa, sezonowy lub przewlekły katar sienny oraz alergiczne zapalenie spojówek.

Choroba ma przebieg wieloletni z okresami, kiedy objawy są mniej lub bardziej nasilone. W przebiegu choroby ma znaczenie stres emocjonalny, który sam nie jest bezpośrednią przyczyną objawów, ale poprzez wpływ układu nerwowego może stać się czynnikiem wyzwalającym objawy u osoby chorej.

Rozpoznanie

Opracowano kryteria rozpoznawcze AZS (kryteria Hannifina-Rajki).

• Kryteria większe

1. świąd
2. typowe umiejscowienie
3. przewlekły i nawrotowy przebieg
4. atopia u chorego lub w wywiadzie rodzinnym

• Kryteria mniejsze

1. suchość skóry (xerosis)
2. rogowacenie przymieszkowe (keratosis pilaris) i/lub rybia łuska (ichthyosis)
3. natychmiastowe odczyny skórne
4. podwyższone stężenie IgE w surowicy
5. początek w dzieciństwie
6. skłonność do nawrotowych zakażeń skóry
7. zaćma
8. nietolerancja wełny
9. nietolerancja pokarmów
10. zaostrzenia po stresach psychicznych
11. biały dermografizm

Do rozpoznania AZS wystarczające jest spełnienie 3 spośród 4 głównych kryteriów; mniejsze kryteria mają znaczenie uzupełniające.

Różnicowanie

Atopowe zapalenie skóry bywa mylone z łuszczycą. Inne jednostki chorobowe wymagające różnicowania z AZS to świerzbiączka objawowa (prurigo symptomatica) i świerzbiączka letnia (prurigo aestivalis).

Leczenie

Leczenie przyczynowe

Jeśli można stwierdzić czynniki uczulające, leczenie polega na eliminacji ich z otoczenia lub pokarmów chorego. Można też podejmować próby odczulania.

Leczenie objawowe

• środki przeciwhistaminowe
• kortykosteroidy ogólnie w okresie zaostrzeń i miejscowo w postaci maści, z unikaniem zaróbki lanolinowej (chorzy często są na nią wrażliwi)
• leki immunosupresyjne (np. cyklosporyna A - ogólnie, takrolimus - miejscowo, pimekrolimus - miejscowo)
• fotochemioterapia (PUVA), fototerapia - naświetlania UVA i UVB
• pielęgnacja i natłuszczanie skóry
• specjalistyczna odzież lecznicza dermasilk

Bibliografia

• Stefania Jabłońska, Sławomir Majewski Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową PZWL 2005, ISBN 83-200-3367-5.
• Andrzej Szczeklik (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków, 2005, ISBN 83-7430-031-0

Zobacz też

• alergia

Linki zewnętrzne

• Artykuł z eMedicine (ang.)
• Atopedia (pol.)
• Informacje dotyczące diety dla chorych z AZS (pol.)

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.