Design

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Locki Lego
Należąca do klasyki designu lampa PH5 Poul Henningsena, zaprojektowana w roku 1958

Wzornictwo[1][2], in. design (z ang. design /dɪˈzaɪn/, wzór) lub dizajn[3] – wieloznaczny termin odnoszący się do przedmiotów użytkowych i dzieł sztuki mogący oznaczać ich wygląd albo projektowanie[4].

Termin powszechnie wiązany ze wzornictwem przemysłowym, grafiką użytkową i sztuką użytkową.

Etymologia słowa[edytuj | edytuj kod]

Pochodzi z łac. designare: 'wyznaczać', 'mianować'; wł. disegno: 'rysunek', 'wzór'; fr.: désigner: 'wskazywać', 'wyznaczać'. W późniejszym czasie termin został przejęty przez inne języki, współczesne użycie upowszechniło się w wersji angielskiej jako "design"[potrzebne źródło].

Design jako cecha produktu[edytuj | edytuj kod]

  • W znaczeniu podstawowym design jest wyglądem[5] czegoś, co powstało na podstawie projektu z myślą o wytwarzaniu kolejnych egzemplarzy, przy czym liczba wytworzonych egzemplarzy nie ma znaczenia – liczy się sam zamiar powielania. W tym znaczeniu design przejmuje całą paletę stylów od wizualnych dziedzin sztuki, a więc może być design klasyczny, nowoczesny, futurystyczny itp.
  • W znaczeniu szerszym do wyglądu dochodzą takie cechy jak funkcjonalność i ergonomia.

Design odnosi się nie tylko do produktów trwałych, czy statycznych – ale także do widowiska, np. pokazu sztucznych ogni czy spektaklu fontann wodnych.

Design jako projekt[edytuj | edytuj kod]

Często zamiast projekt (designerski), mówi się design, i tylko z kontekstu wynika, z którym pojęciem mamy do czynienia. Design jako cecha produktu, nie jest projektem, na bazie którego ten produkt powstał lub powstanie, podobnie jak czerwień nie jest projektem czerwonej torebki, lecz jej cechą[potrzebne źródło].

Jeśli widzimy produkt finalny, a nie znamy jego projektu, to używanie pojęcia design jako projekt niesie ze sobą ryzyko błędu. Wyjaśni to przykład, w którym omawianą cechą jest wygląd, określany – dla uproszczenia – potocznymi słowami: "ładny" lub "brzydki". Określenie "ładny design" (jako projekt) – nie musi być prawdziwe, bo projekt mógł być brzydki, a wykonawca wykonał dzieło niezgodnie z projektem. Można jednak się upierać, że dzieło powstało w oparciu o inny projekt, który właśnie był ładny. Rzeczywiście mogło tak być, ale to nie znaczy, że ładny wygląd zawsze jest skutkiem ładnego projektu, niekoniecznie oryginalnego. Możliwa jest bowiem sytuacja, w której wykonawca zaczął wykonywać dzieło w oparciu o oryginalny (brzydki) projekt, ale w trakcie pracy nieco improwizował, wprowadzając spontaniczne zmiany, na skutek których uzyskał efekt lepszy od zamierzonego przez projektanta. Wówczas stwierdzenie "ładny design" w sensie "projekt designu" jest fałszywe, bo ładnego projektu nie było.

Design jako dziedzina sztuki użytkowej[edytuj | edytuj kod]

Projektanci (nierzadko artyści) w tej dziedzinie, nazywani są designerami, a przedmiotem ich działalności jest design jako projekt.

Zakres użycia terminu[edytuj | edytuj kod]

Pojęcie designu wykorzystywane jest w takich dziedzinach jak:

Słowo design nie ma zastosowania do:

  • zabytków[6]
  • tworów natury, np. wydmy, drzewa czy kwiaty, chyba, że nastąpiła świadoma, twórcza ingerencja człowieka i powstał twór typu drzewko bonsai lub układ roślin, jednak zaprojektowany z myślą o jego dalszym powielaniu.
  • przedmiotów powstałych na skutek świadomej działalności człowieka, ale jako efekt niezamierzony, np. odpad produkcyjny.
  • przedmiotów powstałych w jednym egzemplarzu, bez zamiaru dalszego powielania, np. unikatowe dzieło architektury, czy architektury krajobrazu.
  • dzieła sztuki, zwłaszcza wykonanego z zamiarem wystawienia w galerii.

Historia designu[edytuj | edytuj kod]

Historia designu w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Instytucją mającą niezwykły wpływ na rozwój projektowania w Polsce miało stowarzyszenie Warsztaty Krakowskie powstałe w 1913 roku. Zajmowało się ono takimi dziedzinami jak projektowanie mebli, metalu, galanterii skórzanej, tkactwem, zabawkarstwem, introligatorstwem, batikiem i farbiarstwem. Do stowarzyszenia należeli tak wybitni twórcy jak Wojciech Jastrzębowski, Karol Homolacs, Zofia Stryjeńska, Bonawentura Lenart, Antoni Buszek, Józef Czajkowski, Karol Stryjeński, Kazimierz Młodzianowski. a związani z nim byli m.in.: Karol Tichy, Eleonora Plutyńska. Dowodem międzynarodowego uznania dla Warsztatów Krakowskich był ogromny sukces podczas Międzynarodowej Wystawie Sztuk Dekoracyjnych i Nowoczesnego Przemysłu w Paryżu w 1925 roku, gdzie Polacy w tym wielu twórców Warsztatów Krakowskich otrzymali aż 189 wyróżnień. Po rozwiązaniu Warsztatów Krakowskich, w 1926 r., powołano w Warszawie Spółdzielnię Artystów Ład. W 1950 roku powstał założony przez profesor Wandę Telakowską Instytut Wzornictwa Przemysłowego (IWP), jedna z pierwszych instytucji zajmujących się wzornictwem przemysłowym w Europie. W instytucie powstawały pierwsze powojenne projekty dla wszystkich gałęzi polskiego przemysłu[potrzebne źródło].

W 1963 został utworzony Wydział Form Przemysłowych na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie jako pierwsza w Polsce szkoła wzornictwa. Wydział prowadzi kształcenie w zakresie sztuki projektowania o kierunku wzornictwo ze specjalnościami projektowanie produktu oraz komunikacji wizualnej. Pierwszy Wydział Wzornictwa Przemysłowego powołano w 1977 w warszawskiej ASP. Wybitnymi przedstawicielami polskiego designu związanymi z warszawską uczelnią byli: Jerzy Sołtan, Lech Tomaszewski, Andrzej Jan Wróblewski[potrzebne źródło].

Polskie uczelnie kształcące w kierunku projektowanie/wzornictwo przemysłowe[edytuj | edytuj kod]

Polskojęzyczne czasopisma o designie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Henry de Morant: Historia sztuki zdobniczej od pradziejów do współczesności. Warszawa: Wydawnictwo „Arkady”, 1981, s. 465–492. ISBN 83-213-2966-7.
  2. Bernd Polster, Claudia Neumann, Markus Schuler, Frederick Leven: Nowoczesne wzornictwo od A do Z. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2010, s. 6–10. ISBN 978-83-7626-977-1.
  3. Słowniki podają wyłącznie formę design, jednak forma dizajn przyjęła się w środowisku i literaturze; więcej w: Aleksandra Cieślikowa: Design czy dizajn? (pol.). Kwartalnik 2+3D. [dostęp 2011-09-14].
  4. design w internetowym słowniku języka polskiego PWN (sjp.pwn.pl).
  5. design. W: słownik języka polskiego [on-line]. PWN. [dostęp 2012-05-14].
  6. Sylwia Bargieł: Czym jest design?. wnetrza.onet.pl, 2010-05-07. [dostęp 2012-12-30].