Doktor Faustus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Okładka pierwszego wydania z 1947 r.

Doktor Faustus. Żywot kompozytora niemieckiego Adriana Leverkühna opowiedziany przez przyjaciela. (Doktor Faustus. Das Leben des deutschen Tonsetzers Adrian Leverkühn erzählt von einem Freunde.) – napisana w latach 19431947 powieść autorstwa Thomasa Manna. Oparta jest na motywie Fausta: tytułowy bohater podpisuje (lub wskutek choroby wydaje mu się, że podpisuje) pakt z diabłem, dzięki któremu zyskuje natchnienie do tworzenia sztuki. Aby jednak podpisanie paktu było możliwe, mimo swych zainteresowań muzycznych oddaje się początkowo studiom filozoficznym, później zaś — teologii.

Zarys treści[edytuj | edytuj kod]

Właściwy czas akcji powieści obejmuje lata 19001935 i jest opisywany przez narratora (postać Serenusa Zeitbloma) z perspektywy czasów II wojny światowej. Podwójna narracja pozwala potraktować życie Adriana Leverkühna i jego pakt (bądź obłęd) jako metaforę historii Niemiec. Wymowne jest, że Zeitbloom opisuje końcowy etap choroby Leverkühna wtrącając uwagi o bombardowaniu Drezna i Jeny.

Kreacja postaci Leverkühna, będącej kontaminacją życiorysów Mozarta, Nietzschego i Strawinskiego, wymagała od Manna dużego nakładu pracy, toteż korzystał on z pomocy specjalistów z wielu dziedzin. Konsultantem muzycznym był Theodor Adorno: wpływ jego estetyki widoczny jest już w tytule (nie przypadkiem Tonsetzer zamiast Komponist). Rozważania o technice kompozytorskiej wyraźnie natomiast nawiązywały do techniki dwunastotonowej Arnolda Schönberga, który miał zresztą o to ogromne pretensje do pisarza. Znajdującą się na końcu powieści informację, że rzeczywistym autorem techniki serialnej jest Schönberg, Mann umieścił na żądanie kompozytora, którego zirytowało przypisanie jego wynalazku diabłu. Przewidywania Adorna dotyczące rozwoju kultury (i zmierzchu dziewiętnastowiecznego mitu religii sztuki) znajdują swój wyraz w postawie Leverkühna, która jest negacją nowożytnej tradycji kultury niemieckiej. Nie przypadkiem jednym z jego największych utworów miała być Apocalypsis cum figuris – kompozycja inspirowana renesansowymi drzeworytami Dürera. Dla niemieckiej kultury powrót do czasów przed reformacją byłby bowiem niemal tożsamy z powrotem do niebytu.

Adaptacje[edytuj | edytuj kod]