Antoni Halor

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Antoni Halor
Antoni Halor
Data i miejsce urodzenia 12 lipca 1937
Siemianowice Śląskie
Data i miejsce śmierci 10 lutego 2011
Katowice
Zawód reżyser
Lata aktywności 1960 - 1991

Antoni Halor (ur. 12 lipca 1937 r. w Siemianowicach Śląskich, zm. 10 lutego 2011 r. w Katowicach) – reżyser filmowy i telewizyjny, artysta plastyk, literaturoznawca, publicysta.

Życie i twórczość[edytuj | edytuj kod]

Studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, gdzie uzyskał dyplom w 1965 r. oraz na Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej, Filmowej i Telewizyjnej w Łodzi, której dyplom otrzymał w 1971 r. Doktoryzował się na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach z zakresu literaturoznawstwa w 2004 r. (praca doktorska Legenda i prawda. Wokół wybranych mitów w kulturze śląskiej).

Autor i scenarzysta filmów dokumentalnych, fabularnych i animowanych, przedstawień Teatru Telewizji i innych widowisk telewizyjnych. Malarz, rysownik, grafik, ilustrator książek. Współzałożyciel grupy "Onejron". Od 1965 członek Związku Polskich Artystów Plastyków, od 1971 Stowarzyszenia Filmowców Polskich. Autor opowiadań, scenariuszy, esejów i szkiców z dziedziny sztuki, filmu i literatury. Autor licznych książek o kulturze, obyczajach i legendach Górnego Śląska.

Z wczesnej twórczości filmowej reżysera szczególny urok posiada nakręcony w kolorowej, szerokoekranowej konwencji westernu krótkometrażowy dokument "Pożegnanie kolejki" o likwidowanej wówczas dojazdowej kolejce górniczej kopalni "Siemianowice". Z kolei "Wzgórze Marsa albo Powrót powstańca śląskiego" jest znakomitą etiudą fabularną osadzoną w górnośląskim pejzażu, z godnymi odnotowania rolami Tadeusza Kwinty i Marii Hornik, którzy trzy lata później pojawili się także w jedynym pełnometrażowym fabularnym filmie reżysera pt. "Opis obyczajów". W pierwszej połowie lat 70. Antoni Halor reżyserował większość filmów we współpracy z Józefem Gębskim.

"Testament" to dokument o obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu, opowiedziany prozą Tadeusza Borowskiego. Film ten wstrząsnął sumieniami Europejczyków, którzy próbowali zapomnieć o II wojnie światowej. Wielokrotnie nagradzany na festiwalach i przeglądach (m. in. nagroda Srebrnego Lajkonika na festiwalu KFF w Krakowie w 1970 r., nagroda na MFF w Tours 1971 r., kopia trafiła nawet do zbiorów Museum of Modern Art w Nowym Jorku, co samo w sobie stanowi wielki zaszczyt). "Testament" pozwolił A. Halorowi zapisać się w annałach światowej kinematografii i zdobyć powszechne uznanie. Na szczególną uwagę zasługują jednak także kolejne filmy dokumentalne, jak "Czarne-zielone" i "Czarne słońce" (realistyczne filmy o ciężkiej pracy górników węgla kamiennego, wyróżnienie na festiwalu w Krakowie w 1971 r., zdjęte z ekranu przez cenzurę); "Notatnik 14" (nagroda Brązowego Lajkonika w 1973 r.); "Jeden plus jeden" (nagroda w Tampere oraz najlepszy film roku 1974 na festiwalu w Londynie); "Człowiek z laską" (wybitny film o generale i wojewodzie Jerzym Ziętku, wyróżniony na festiwalu w Krakowie i uhonorowany Nagrodą Główną w 1979 r. w Łodzi); "Słoneczko jasne zza czarnych gór" (dokumentalny zapis wspomnień i pieśni z aktorskim udziałem sędziwych, ostatnich żyjących powstańców śląskich); "Siedem zegarków Gustawa" (pełnometrażowy, fabularyzowany film dokumentalny o Gustawie Morcinku – I nagroda ZWSD "Epoka" w 1987 roku); "Ulica, o której trochę wiem" – dokument o przemianie obyczajowej, jaka dotknęła górnośląskie osiedla robotnicze, z elementami autobiografii twórcy. W obsadzie dwóch ostatnich filmów zrealizowanych w WFDiF wyróżnia się rola Andrzeja Lipskiego. Ostatni film twórcy to telewizyjny dokument "Małe i niespodziewane odkrycie Śmierci" poświęcony odkryciu cennej polichromii w drewnianym kościółku w Bierdzanach, którego dokonał bytomski artysta Paweł Sznela. Autorem zdjęć w wielu filmach Antoniego Halora był utalentowany operator i późniejszy dokumentalista Michał Bukojemski, z którym reżyser współpracował już w PWSTiF. Twórca nawiązał również współpracę z łódzkim Se-Ma-Forem, tworzył i współtworzył liczne spektakle telewizyjne, przedstawienia teatralne i teledyski muzyczne.

Antoni Halor "Ocean I", olej, płótno

Twórczość plastyczna Antoniego Halora to w szczególności malarstwo i grafika. Od najmłodszych lat przyszły artysta wykazywał się nieprzeciętnym talentem plastycznym. Ręcznie ilustrował, a nawet kaligrafował książki, manuskrypty i śpiewniki. Wczesne prace malarskie zawierają liczne motywy pejzażu górnośląskiego. Rejs jachtem SY Siemion na Islandię, w którym artysta – posiadający patent sternika – wziął udział w 1977 r., zaowocował inspiracją do serii Atlantyków. Wystawy indywidualne m.in. Warszawa 1967, Katowice 1979, 2003, Saarbrücken 1973 r. Ponadto brał udział w wystawach zbiorowych w kraju i za granicą. Jego prace znajdują się w kolekcjach krajowych i zagranicznych (Austria, Czechy, Francja, Niemcy, Słowacja, Kanada, Szwecja, Holandia).

Pod koniec lat 80. A. Halor zaczął się skłaniać w stronę twórczości literackiej, co było w pewnym stopniu związane ze słabnącym stanem zdrowia. W dziedzinie tej poświęcił się szczególnie problematyce obyczajowości i folkloru Górnego Śląska. Konsekwentnie gromadzona i stale wzbogacana wiedza naukowo-literacka, historyczna i filozoficzna twórcy zaowocowała licznymi publikacjami prasowymi i książkowymi. Powstały m.in. cykle: "Podania i legendy naszych miast" (1987), "O słynnych zbójcach Eliaszu i Pistulce" (1988) i prowadzony przez wiele lat na łamach "Śląska" - od pierwszego numeru miesięcznika aż do śmierci- cykl "Pejzaż mitologiczny". Każdy rok przynosił nowe pozycje książkowe, zwykle związane z bardzo szeroko pojętą tematyką śląską, a często też z ukochanym rodzinnym miastem - Siemianowicami, jak: "Pilnuj obowiązku swego-rzecz o Piotrze Kołodzieju" (1992), "Wokół dawnej kaplicy siemianowickiego pałacu" (1998), "Żarty nieżarty księdza Stabika" (1999), "Przewodnik siemianowicki. Wędrówki po mieście i okolicy" (2000), "Siemianowickie koneksje Józefa Lompy" (2001), "Nasza buda. Szkice z historii I Liceum Ogólnokształcącego w Siemianowicach"(2004), "Kościół Krzyża Świętego w Siemianowicach" (2006). W latach 2004 - 2009 miasto wydawało corocznie książkowy "Kalendarz siemianowicki" autorstwa A. Halora. W 2010 r. A. Halor napisał jeszcze książkę o Wojciechu Korfantym, najsłynniejszym siemianowiczaninie, której wydanie spodziewane jest w 2012 r. Wiele tych pozycji zostało opublikowanych w ramach serii wydawniczej pn. "Biblioteka Siemianowicka" stworzonej przez A. Halora. Ważne miejsce w twórczości znajdują starannie opracowane "Podania i legendy mikołowskie", "Bożogrobcy i pudlyrze. Podania i legendy chorzowskie", "Rok obrzędowy na dawnej ziemi bytomskiej", publikacje o Górze Świętej Anny i hrabiach Gaszynach, architekturze i sztuce Głogówka, zabytkach Dolnego Śląska itp. Obok własnej twórczości A. Halor opracował i wydał również szereg publikacji obcych, w tym tłumaczeń z języków niemieckiego, francuskiego, angielskiego, rosyjskiego i łaciny, które poznał biegle w młodości.

Był w roku 1961 założycielem i pierwszym kierownikiem Studenckiego Dyskusyjnego Klubu Filmowego „Kino-oko” w Katowicach. Członek Stowarzyszenia Filmowców Polskich, Górnośląskiego Towarzystwa Literackiego, Towarzystwa Przyjaciół Siemianowic Śląskich. Nagroda Ziemi Bytomskiej im. J. Ligęzy za publikacje o folklorze Górnego Śląska 1989 r. Uhonorowany przez Zarząd Województwa Śląskiego Nagrodą im. Karola Miarki 2000 r. Dorobek twórcy doceniło śląskie środowisko literackie, na wniosek którego A. Halor w r. 2005 otrzymał odznakę honorową "Zasłużony dla kultury polskiej".

Artysta był wielkim bibliofilem, a przy tym pasjonatem muzyki klasycznej i westernu, doskonale grał na gitarze klasycznej i harmonijce ustnej, fotografował. W filmach z początkowego okresu twórczości był często zarówno autorem, jak i wykonawcą muzyki.

Władze Siemianowic Śląskich zorganizowały 30 września 2007 r. uroczysty benefis z okazji 70. urodzin artysty w kinoteatrze "Tęcza", połączony z wystawą twórczości plastycznej i pokazem filmów. W kwietniu 2012 r. imieniem Antoniego Halora nazwano w rodzinnym mieście odnowiony skwer przy ul. Katowickiej.

Filmografia (wybór)[edytuj | edytuj kod]

AKF "Śląsk" (1960-1965)[edytuj | edytuj kod]

  • O P... sentymentalnie 1960, dok. 8mm
  • De Rerum Natura 1961, dok. 8mm
  • Andante Molto Cantabile 1962, eksp. 8mm
  • Rozdzielenie wód 1962, eksp. 8mm
  • Transmutacja 1963, fab. eksp. 8mm
  • Szkoła 1964, dok. 8mm
  • Moja hałda 1964, dok. 8mm
  • Kancjonarz jarosławski 1964, dok. 8mm
  • Chrysopea albo Mysterium Coniunctionis czyli jak kamień filozoficzny znaleźć można i należy 1965, fab. eksp. kolor 16mm
Kadr z filmu "Wzgórze Marsa", 1969

PWSTiF (1966-1969)[edytuj | edytuj kod]

  • Asy 1967, anim. z aktorem kolor
  • Sobowtór 1967, groteska trick.
  • Sennik sarmacki 1967, eksp. kolor
  • Zdjęcie ślubne 1967, etiuda fab.
  • Pożegnanie kolejki 1968, dok. kolor cinemascope
  • Początek eksperymentu 1968, dok. etiuda reportaż
  • Wzgórze Marsa 1969, fab. (absolutorium)
Antoni Halor, reżyser filmowy i telewizyjny, artysta plastyk

Twórczość samodzielna (1969-1990)[edytuj | edytuj kod]

  • Czy chciałbyś pojechać na Wyspy Kanaryjskie 1969, rep. TV
  • Testament 1970, dok. kolor
  • Cztery pasje po angielsku 1970, dok.
  • Sopot 70 1970, muz.
  • Drzewo szczęśliwe 1970, anim.
  • Czarne-zielone 1971, dok.
  • Czarne słońce 1971, dok. TV
  • Herosi 1971, dok.
  • Człowiek równa się człowiek 1972, anim.
  • Jeden plus jeden 1972, dok.
  • Nieustraszeni wykonawcy Mozarta 1972, anim.
  • Joan Baez 1972, muz.
  • Notatnik 14 1973, dok.
  • Opis obyczajów 1973, fab.
  • Adam i Ewa 1973, dok. fab. 16mm TV
  • Wszystkie moje dzieci 1974, dok. fab.
  • Kto? 1975, dok.
  • Klowni 1975, dok.
    Antoni Halor "Wenus śląska", olej, płótno, część tryptyku ze zbiorów Muzeum Górnośląskiego
  • Teatr z wyobraźni 1975, dok.
  • Suity francuskie J. S. Bacha 1975, muz. 16mm TV
  • Plener przemysłowy 1976, dok.
  • Teatr wyobraźni 1976, dok.
  • Jacht 1978, dok.
  • Słonko jasne zza czarnych gór 1978, dok.
  • Człowiek z laską czyli portret człowieka praktycznego 1978, dok.
  • Czekanie 1980, dok.
  • Odyseusz 1981, dok.
  • Konrad 1984, dok.
  • Siedem zegarków Gustawa albo eremita skoczowski Morcinek 1986, dok. fab., 16 mm TV
  • Ulica, o której trochę wiem 1989, dok.
  • Małe i niespodziewane odkrycie Śmierci 1990, dok., TV

Realizacje telewizyjne – Teatr TV (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Ponadto kilka przedstawień Teatru Sensacji, kilkanaście widowisk rozrywkowych m.in. Barbórka 70 1970, Lekcja tańca dla dorosłych 1971, Haszek&Szwejk 1976, słuchowiska i audycje radiowe.

Antoni Halor "Skarbnik", ilustracja książki

Dorobek literacki (wybór)[edytuj | edytuj kod]

  • Siemianowice. Przewodnik po mieście, 1969
  • Podania i legendy naszych miast, 1987
  • O słynnych zbójcach Eliaszu i Pistulce, 1988
  • O Górze Św. Anny i hrabiach Gaszynach, 1990
  • Pilnuj obowiązku swego – rzecz o Piotrze Kołodzieju, 1992
  • Kalendarz na rok 1994. Nasza ziemia, 1993
  • Podania i legendy mikołowskie, 1995
  • Pejzaż mitologiczny, 1996
  • Opowieści miasta z rybakiem w herbie. Podania i legendy siemianowickie, 1997
  • Bożogrobcy i Pudlyrze. Podania i legendy chorzowskie, 1998
  • Wokół dawnej kaplicy siemianowickiego pałacu, 1998
  • Żarty nieżarty księdza Stabika, 1999
  • Przewodnik Siemianowicki. Wędrówki po mieście i okolicy, 2000
  • Siemianowickie koneksje Józefa Lompy, 2001
  • Nasza buda. Szkice z historii I-go Liceum Ogólnokształcącego w Siemianowicach, 2004
  • Rok obrzędowy na dawnej ziemi bytomskiej, 2004
  • Kalendarze księdza Antoniego Stabika, 2004
  • Kościół Krzyża Świętego w Siemianowicach, 2006
  • Kalendarze siemianowickie na rok 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009
  • Wojciech Korfanty: Człowiek charakteru, 2012

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]