Filip Golikow

Filip Iwanowicz Golikow Филипп Иванович Голиков
Marszałek Związku Radzieckiego
Data i miejsce urodzenia	29 lipca 1900 Borysowo
Data i miejsce śmierci	29 lipca 1980 Moskwa
Przebieg służby
Lata służby	1918–1980
Siły zbrojne	Armia Czerwona
Główne wojny i bitwy	wojna domowa w Rosji, II wojna światowa, wojna zimowa z Finlandią, II wojna światowa: bitwa pod Moskwą, bitwa stalingradzka
Odznaczenia

Filip Iwanowicz Golikow, ros. Филипп Иванович Голиков (ur. 29 lipca 1900 we wsi Borysowo, zm. 29 lipca 1980 w Moskwie) – radziecki dowódca wojskowy, dowódca kilku frontów podczas II wojny światowej, Marszałek Związku Radzieckiego (1961), szef wywiadu wojskowego GRU (1940–1941), deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 1. (1938–1946), 4., 5. i 6. kadencji (1954–1965).

Życiorys

Dzieciństwo i młodość

Urodzony 29 lipca 1900 (16 lipca według kalendarza juliańskiego), we wsi Borysowo na zachodniej Syberii w rodzinie chłopskiej. W 1918, wieku 18 lat, wstąpił do partii komunistycznej RKP(b) i Armii Czerwonej. Jako żołnierz oddziałów specjalnych uczestniczył w tłumieniu antybolszewickich wystąpień chłopskich i walczył w wojnie domowej, m.in. w składzie 1. Chłopskiego Komunistycznego Pułku Strzelców "Czerwone Orły". Po zakończeniu wojny domowej dowodził pułkiem, następnie do 1931 pracował w pionie politycznym. Oddelegowany został wówczas na zaoczne studia do Akademii Wojskowej im. Michaiła Frunzego, którą ukończył w 1933. Po ukończeniu akademii dowodził kolejno: 61 Dywizją Strzelców, 8 Samodzielną Brygadą Zmechanizowaną, 45 Korpusem Zmechanizowanym i Winnicką Grupą Armijną (od listopada 1938). Od 1938 sprawował funkcję członka Rady Wojennej Białoruskiego Okręgu Wojskowego.

17 września 1939, jako dowódca 6 Armii uczestniczył w agresji na Polskę, podczas której przyjął kapitulację Lwowa oraz zdobył Tarnopol.

Służba w wywiadzie wojskowym

W 1940, po przywróceniu stopni oficerskich w Armii Czerwonej, został mianowany generałem lejtnantem. W lipcu tego roku objął stanowisko szefa Głównego Zarządu Rozpoznania - zastępcy szefa Sztabu Generalnego. Odbudowa struktur całkowicie zdezorganizowanego po krwawych czystkach z końca lat trzydziestych GRU i ponowne przekształcenie go w zdolną do efektywnego działania służbę wywiadowczą, była w znacznej mierze zasługą Golikowa. Agenci GRU wielokrotnie ostrzegali o przygotowaniach Niemiec do wojny ze ZSRR, śląc raporty do Moskwy, które lądowały na biurku Golikowa. Jednakże aby przypodobać się Józefowi Stalinowi i uniknąć ewentualnego gniewu, ukrywał on przed nim niepomyślne informacje o przygotowaniach Niemiec do ataku na Związek Radziecki, wierząc w skuteczność paktu o nieagresji. W przeddzień inwazji niemieckiej na ZSRR, GRU przekazywało Moskwie ostrzeżenia o narastającej groźbie wybuchu wojny, jednak wszystkie tego rodzaju informacje były ignorowane przez Stalina.

II wojna światowa

Po napaści Niemiec na ZSRR 22 czerwca 1941, Golikow nie został zwolniony z zajmowanego stanowiska szefa wywiadu wojskowego i nie podzielił losu swoich poprzedników. Wręcz przeciwnie, pozostając szefem GRU i zastępcą szefa Sztabu Generalnego Armii Czerwonej, został mianowany także przewodniczącym pierwszej misji radzieckiej, która udała się do Londynu i Waszyngtonu w nadziei uzyskania pomocy wojskowej (zob. Lend-Lease). W październiku 1941, po odwołaniu z funkcji szefa GRU, podczas kontrofensywy moskiewskiej, Golikow dowodził 10 Armią, następnie w lutym 1942 objął dowództwo nad 4 Armią Uderzeniową, a w kwietniu został dowódcą Frontu Briańskiego. Po krótkim okresie dowodzenia Frontem Woroneskim w lipcu 1942, Golikowa mianowano w sierpniu 1942 zastępcą dowódcy Frontu Stalingradzkiego i dowódcą 1 Armii Gwardii. Podczas wykonywaniu swych obowiązków przy obronie Stalingradu, został mocno skrytykowany przez Nikitę Chruszczowa.

Z wysłanej do nas przez pewnego oficera ze Stalingradu depeszy wynikało, że Golikow zupełnie stracił głowę i zachowuje się jak szaleniec. Jego obecność nie tylko nie przyniosła nam nic dobrego, ale zaczyna być uciążliwa. Zwolniliśmy go z wszelkich obowiązków, a następnie spowodowaliśmy, że został odwołany.

Krytyka Chruszczowa podczas jego służby w sztabie Frontu Stalingradzkiego nie przeszkodziła Golikowowi w jego dalszej karierze. Od 22 października 1942 do 28 marca 1943 dowodził ponownie Frontem Woroneskim, a w maju 1943 został mianowany przez Józefa Stalina Szefem Głównego Zarządu Kadr Ludowego Komisariatu Obrony, gdzie pełnił służbę do 1950. Od 1944 organizował również repatriację ludności ZSRR z terenów odzyskanych od Niemców, co wiązało się także w wielu przypadkach z represjami ludności pod zarzutem współpracy z wrogiem.

Okres powojenny

W latach 1956–1958 był komendantem Akademii Wojsk Pancernych, w 1958 po odwołaniu Gieorgija Żukowa ze stanowiska ministra obrony, Golikowowi powierzono funkcję szefa Głównego Zarządu Politycznego Armii Czerwonej oraz kierownika wydziału Komitetu Centralnego KPZR.

W 1961 Filip Golikow został awansowany do stopnia Marszałka Związku Radzieckiego, przeszedł na honorową emeryturę rok później, w 1962. Zmarł 29 lipca 1980 w Moskwie i tam został pochowany.

Ponadto, w latach 1937–1946 i 1954–1966 był deputowanym do Rady Najwyższej ZSRR, w latach 1941–1952 członkiem Komitetu Centralnego WKP(b), a w 1961–1966 – KC KPZR.

Awanse

• kombryg – 26 listopada 1935
• komdyw – 31 grudnia 1937
• komkor – 8 stycznia 1938
• generał lejtnant – 4 czerwca 1940
• generał pułkownik – 19 stycznia 1943
• generał armii – 8 maja 1959
• Marszałek Związku Radzieckiego – 8 maja 1961

Odznaczenia i wyróżnienia

Według niektórych publikacji był dwukrotnym Bohaterem Związku Radzieckiego, lecz większość źródeł nie podaje takiej informacji.

• Order Lenina – czterokrotnie (1941, 1945, 1950, 1960)
• Order Rewolucji Październikowej (1968)
• Order Czerwonego Sztandaru – czterokrotnie (1933, 1942, 1944, 1949)
• Order Suworowa I klasy (1943)
• Order Kutuzowa I klasy (1944)
• Order Czerwonego Sztandaru Pracy (1980)
• Order Czerwonej Gwiazdy – dwukrotnie (1936, 1970)
• Order "Za Służbę Ojczyźnie w Siłach Zbrojnych ZSRR" III stopnia (1975)
• Medal 100-lecia urodzin Lenina
• Medal za Obronę Stalingradu
• Medal za Obronę Moskwy
• Medal za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945
• Medal 20-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945
• Medal 30-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945
• Medal Weterana Sił Zbrojnych ZSRR
• Medal jubileuszowy XX-lecia Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej
• Medal jubileuszowy 30-lecia Radzieckiej Armii i Marynarki Wojennej
• Medal 40-lecia Sił Zbrojnych ZSRR
• Medal 50-lecia Sił Zbrojnych ZSRR
• Medal 60-lecia Sił Zbrojnych ZSRR
• Honorowa Złota Broń z godłem ZSRR (1968)

Bibliografia

• B. Potyrała, H. Szczegóła – Czerwoni marszałkowie. Elita Armii Radzieckiej 1935-1991, Wyd. WSP im. Tadeusza Kotarbińskiego, Zielona Góra 1997, ISBN 83-86832-23-1
• B. Potyrała, W. Szlufik – Who is who? Trzygwiazdkowi generałowie i admirałowie radzieckich sił zbrojnych z lat 1940-1991, Wyd. WSP, Częstochowa 2001, ISBN 83-7098-662-5
• Słownik biograficzny marszałków Związku Radzieckiego, t. I, Koszalin 2004
• Mała Encyklopedia Wojskowa, t. I, Wyd. MON, Warszawa 1971
• Encyklopedia II wojny światowej, Wyd. MON, Warszawa 1975
• (ros.) W. Jegorszyn – Feldmarszałkowie i marszałkowie, Moskwa 2000
• (ros.) K. Zalesskij – Imperium Stalina. Biograficzny słownik encyklopedyczny, Moskwa 2000
• (ros.) Radziecka Encyklopedia Wojskowa, Moskwa
• (ros.) Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 7, s. 16, Moskwa 1969-1978
• (ros.) Wojskowy słownik encyklopedyczny, Moskwa 1986
• Филипп Иванович Голиков – Проект ХРОНОС (ros.)
• Wyżsi dowódcy Związku Radzieckiego (ros.)