Filipp Golikow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Filip Golikow)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Filipp Iwanowicz Golikow
Филипп Иванович Голиков
Filipp Iwanowicz Golikow
Marszałek Związku Radzieckiego Marszałek Związku Radzieckiego
Data i miejsce urodzenia 29 lipca 1900
Borisowo
Data i miejsce śmierci 29 lipca 1980
Moskwa
Przebieg służby
Lata służby 19181980
Siły zbrojne Red star.svg Armia Czerwona
Główne wojny i bitwy wojna domowa w Rosji,
II wojna światowa,
wojna zimowa z Finlandią, II wojna światowa:
Odznaczenia
Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Rewolucji Październikowej Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonego Sztandaru Order Suworowa I klasy Order Kutuzowa I klasy Order Czerwonego Sztandaru Pracy Order Czerwonej Gwiazdy Order Czerwonej Gwiazdy Order "Za Służbę Ojczyźnie w Siłach Zbrojnych ZSRR" III stopnia Medal 100-lecia urodzin Lenina Medal za Obronę Stalingradu Meedal za Obronę Moskwy Medal za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 Medal 20-lecia zwycięstwa nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 Medal 30-lecia zwycięstwa nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 Medal Weterana Sił ZSRR Medal "20 lat Radzieckich Sił Zbrojnych" Medal "30 lat Radzieckich Sił Zbrojnych" Medal "40 lat Radzieckich Sił Zbrojnych" Medal "50 lat Radzieckich Sił Zbrojnych" Medal "60 lat Radzieckich Sił Zbrojnych"

Filipp Iwanowicz Golikow, ros. Филипп Иванович Голиков (ur. 29 lipca 1900 we wsi Borisowo, zm. 29 lipca 1980 w Moskwie) – radziecki dowódca wojskowy, dowódca kilku frontów podczas II wojny światowej, Marszałek Związku Radzieckiego (1961), szef wywiadu wojskowego GRU (1940–1941), deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 1. (1938–1946), 4., 5. i 6. kadencji (1954–1965).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodzony 29 lipca 1900 (16 lipca według kalendarza juliańskiego), we wsi Borisowo na zachodniej Syberii w rodzinie chłopskiej. W 1918, wieku 18 lat, wstąpił do partii komunistycznej RKP(b) i Armii Czerwonej. Jako żołnierz oddziałów specjalnych uczestniczył w tłumieniu antybolszewickich wystąpień chłopskich i walczył w wojnie domowej, m.in. w składzie 1. Chłopskiego Komunistycznego Pułku Strzelców "Czerwone Orły". Po zakończeniu wojny domowej dowodził pułkiem, następnie do 1931 pracował w pionie politycznym. Oddelegowany został wówczas na zaoczne studia do Akademii Wojskowej im. Michaiła Frunzego, którą ukończył w 1933. Po ukończeniu akademii dowodził kolejno: 61 Dywizją Strzelców, 8 Samodzielną Brygadą Zmechanizowaną, 45 Korpusem Zmechanizowanym i Winnicką Grupą Armijną (od listopada 1938). Od 1938 sprawował funkcję członka Rady Wojennej Białoruskiego Okręgu Wojskowego.

17 września 1939, jako dowódca 6 Armii uczestniczył w agresji na Polskę, podczas której przyjął kapitulację Lwowa oraz zdobył Tarnopol.

Służba w wywiadzie wojskowym[edytuj | edytuj kod]

W 1940, po przywróceniu stopni oficerskich w Armii Czerwonej, został mianowany generałem lejtnantem. W lipcu tego roku objął stanowisko szefa Głównego Zarządu Rozpoznania - zastępcy szefa Sztabu Generalnego. Odbudowa struktur całkowicie zdezorganizowanego po krwawych czystkach z końca lat trzydziestych GRU i ponowne przekształcenie go w zdolną do efektywnego działania służbę wywiadowczą, była w znacznej mierze zasługą Golikowa. Agenci GRU wielokrotnie ostrzegali o przygotowaniach Niemiec do wojny ze ZSRR, śląc raporty do Moskwy, które lądowały na biurku Golikowa. Jednakże aby przypodobać się Józefowi Stalinowi i uniknąć ewentualnego gniewu, ukrywał on przed nim niepomyślne informacje o przygotowaniach Niemiec do ataku na Związek Radziecki, wierząc w skuteczność paktu o nieagresji. W przeddzień inwazji niemieckiej na ZSRR, GRU przekazywało Moskwie ostrzeżenia o narastającej groźbie wybuchu wojny, jednak wszystkie tego rodzaju informacje były ignorowane przez Stalina.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Po napaści Niemiec na ZSRR 22 czerwca 1941, Golikow nie został zwolniony z zajmowanego stanowiska szefa wywiadu wojskowego i nie podzielił losu swoich poprzedników. Wręcz przeciwnie, pozostając szefem GRU i zastępcą szefa Sztabu Generalnego Armii Czerwonej, został mianowany także przewodniczącym pierwszej misji radzieckiej, która udała się do Londynu i Waszyngtonu w nadziei uzyskania pomocy wojskowej (zob. Lend-Lease). W październiku 1941, po odwołaniu z funkcji szefa GRU, podczas kontrofensywy moskiewskiej, Golikow dowodził 10 Armią, następnie w lutym 1942 objął dowództwo nad 4 Armią Uderzeniową, a w kwietniu został dowódcą Frontu Briańskiego. Po krótkim okresie dowodzenia Frontem Woroneskim w lipcu 1942, Golikowa mianowano w sierpniu 1942 zastępcą dowódcy Frontu Stalingradzkiego i dowódcą 1 Armii Gwardii. Podczas wykonywaniu swych obowiązków przy obronie Stalingradu, został mocno skrytykowany przez Nikitę Chruszczowa.

Z wysłanej do nas przez pewnego oficera ze Stalingradu depeszy wynikało, że Golikow zupełnie stracił głowę i zachowuje się jak szaleniec. Jego obecność nie tylko nie przyniosła nam nic dobrego, ale zaczyna być uciążliwa. Zwolniliśmy go z wszelkich obowiązków, a następnie spowodowaliśmy, że został odwołany.

Krytyka Chruszczowa podczas jego służby w sztabie Frontu Stalingradzkiego nie przeszkodziła Golikowowi w jego dalszej karierze. Od 22 października 1942 do 28 marca 1943 dowodził ponownie Frontem Woroneskim, a w maju 1943 został mianowany przez Józefa Stalina Szefem Głównego Zarządu Kadr Ludowego Komisariatu Obrony, gdzie pełnił służbę do 1950. Od 1944 organizował również repatriację ludności ZSRR z terenów odzyskanych od Niemców, co wiązało się także w wielu przypadkach z represjami ludności pod zarzutem współpracy z wrogiem.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

W latach 1956–1958 był komendantem Akademii Wojsk Pancernych, w 1958 po odwołaniu Gieorgija Żukowa ze stanowiska ministra obrony, Golikowowi powierzono funkcję szefa Głównego Zarządu Politycznego Armii Czerwonej oraz kierownika wydziału Komitetu Centralnego KPZR.

W 1961 Filipp Golikow został awansowany do stopnia Marszałka Związku Radzieckiego, przeszedł na honorową emeryturę rok później, w 1962. Zmarł 29 lipca 1980 w Moskwie i tam został pochowany.

Ponadto w latach 1937–1946 i 1954–1966 był deputowanym do Rady Najwyższej ZSRR, w latach 1941–1952 członkiem Komitetu Centralnego WKP(b), a w 1961–1966 – KC KPZR.

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Według niektórych publikacji był dwukrotnym Bohaterem Związku Radzieckiego[1], lecz większość źródeł nie podaje takiej informacji.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • B. Potyrała, H. Szczegóła – Czerwoni marszałkowie. Elita Armii Radzieckiej 1935-1991, Wyd. WSP im. Tadeusza Kotarbińskiego, Zielona Góra 1997, ISBN 83-86832-23-1
  • B. Potyrała, W. Szlufik – Who is who? Trzygwiazdkowi generałowie i admirałowie radzieckich sił zbrojnych z lat 1940-1991, Wyd. WSP, Częstochowa 2001, ISBN 83-7098-662-5
  • Słownik biograficzny marszałków Związku Radzieckiego, t. I, Koszalin 2004
  • Mała Encyklopedia Wojskowa, t. I, Wyd. MON, Warszawa 1971
  • Encyklopedia II wojny światowej, Wyd. MON, Warszawa 1975
  • (ros.) W. Jegorszyn – Feldmarszałkowie i marszałkowie, Moskwa 2000
  • (ros.) K. Zalesskij – Imperium Stalina. Biograficzny słownik encyklopedyczny, Moskwa 2000
  • (ros.) Radziecka Encyklopedia Wojskowa, Moskwa
  • (ros.) Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 7, s. 16, Moskwa 1969-1978
  • (ros.) Wojskowy słownik encyklopedyczny, Moskwa 1986
  • Филипп Иванович Голиков – Проект ХРОНОС (ros.)
  • Wyżsi dowódcy Związku Radzieckiego (ros.)