Fryderyk August Jerzy Saski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Książę Jerzy Saski

Fryderyk August Jerzy Ferdynand Albert Karol Antoni Paweł Marceli Saski (niem. Friedrich August Georg Ferdinand Albert Karl Anton Paul Marcellus von Sachsen) (ur. 15 stycznia 1893 w Dreźnie, zm.14 maja 1943 w Groß Glienicker See, niedaleko Berlina) – ostatni następca tronu Saksonii, kapłan Kościoła rzymskokatolickiego, jezuita.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Fryderyk August Jerzy Saski urodził się jako pierwszy syn następcy tronu Fryderyka Augusta Saksońskiego - późniejszego króla Fryderyka Augusta III - i Luizy Saksońskiej, z domu arcyksiężnej Austrii-Toskanii, córki księcia Toskanii Ferdynanda IV i księżniczki parmeńskiej Alicji. Jego rodzeństwo stanowili książęta Fryderyk Krystian i Ernest Henryk oraz księżniczki Małgorzata, Maria Alix i Anna Pia. Rodzice małego księcia, zwanego później Jerzym, rozwiedli się w 1903 roku, po tym jak Luiza uciekła, będąc w ciąży z ich ostatnim dzieckiem. Atmosfera w rodzinnym domu księcia Jerzego od dawna nie była dobra. Księżna Luiza przysparzała swojemu mężowi mnóstwa zmartwień wywołując rozliczne skandale. Księżna romansowała między innymi z nauczycielem języka swoich dzieci, André Giron. Fryderyk August III był zmuszony podjąć kroki restrykcyjne wobec małżonki, na co ta odpowiedziała ucieczką.

Książę Jerzy (z lewej) i jego brat Fryderyk Krystian na fotografii z 1900 roku

Wychowanie i lata dziecięce[edytuj | edytuj kod]

Ojciec Jerzego, który po odejściu matki w roku 1902 przejął wyłączną odpowiedzialność rodzicielską za dzieci, specjalną wartość w jego wychowaniu przykładał do przekazania wiary chrześcijańskiej i nacechowanego katolicyzmem prowadzenia się. Jerzy wraz ze swoim rodzeństwem nauczany był przez prywatnych nauczycieli w jednej ze „szkół książęcych” utworzonych przez jego ojca na dworze saksońskim. Większość nauczycieli protestanckich miała z pewnością znaczenie dla jego późniejszego ekumenicznego nastawienia.

Żołnierz[edytuj | edytuj kod]

Po zdaniu egzaminu dojrzałości książę koronny Jerzy wstąpił w roku 1912 do armii saksońskiej. W czasie pierwszej wojny światowej służył w 17. dywizji piechoty jako oficer sztabowy. Z czasów służby w armii zachował się taki oto obraz księcia: Podczas musztry 1. Pułku Grenadierów Przybocznych w Dreźnie książę koronny Jerzy Saksoński nie miał łatwo. Był średniego wzrostu, wśród olbrzymów, którzy kompanii przybocznej nadawali imponujący wygląd, sprawiał jednak raczej wrażenie małego. Książę prowadził pierwszy pluton i stał tam obok najwyższego mężczyzny w armii saksońskiej. Kiedy ten "prawdziwy olbrzym skrzydłowy" odwracał się i spokojnie poruszał, "książę koronny ze swoimi krótkimi nóżkami musiał wykonywać całkiem absurdalnie wielkie kroki" i podczas przemarszu krokiem defiladowym regularnie zostawał z tyłu. Na to szef kompanii, Lionel Graf Vitzthum von Eckstädt, wołał ze swego wysokiego rumaka głosem, który można było usłyszeć w sąsiednich pułkach: Wasza Królewska Wysokość nie jest w linii![1] W uznaniu za zasługi i wierną postawę książę Jerzy 30 sierpnia 1916 otrzymał Order Wojskowy św. Henryka.[2]

Ruciany Herb Wettinów (obecnie herb Saksonii)

Od następcy tronu do księdza[edytuj | edytuj kod]

Upadek monarchii w Niemczech wskutek przegranej pierwszej wojny światowej i związana z tym również abdykacja jego ojca jako króla saksońskiego, oznaczają zasadniczy wyłom w planach życiowych Jerzego. Po ukończeniu przez niego już po egzaminie dojrzałości w roku 1912 trzymiesięcznego studium nauk społeczno-politycznych, Jerzy studiował ekonomię polityczną na Uniwersytecie Wrocławskim. Jeszcze w roku 1919 zdecydował się jednak zrezygnować z sukcesji tronu saksońskiego. Zamiast tego zdecydował się pójść za życzeniem, z którym nosił się od swojej młodości i zostać kapłanem katolickim. Decyzja ta była bardzo kontrowersyjna dla zwolenników monarchii i spotkała się ze znacznymi wątpliwościami również w kościele katolickim. Biskup Franciszek Löbmann (wikariusz apostolski Saksonii i prefekt apostolski Łużyc) i arcybiskup wrocławski Kardynał Adolf Bertram początkowo byli jeszcze zdania, że książę koronny Jerzy powinien nadal ponosić odpowiedzialność polityczną za Saksonię. Od semestru zimowego 1919/20 studiował więc na Uniwersytecie Eberharda Karola w Tybindze, a następie na Uniwersytecie Wrocławskim, najpierw tylko filozofię, a dopiero od semestru zimowego 1920/21 do 1923 teologię na Uniwersytecie Alberta Ludwika we Fryburgu. W czasie swoich studiów ekonomii politycznej we Wrocławiu został członkiem katolickiego zrzeszenia studentów Winfridia (przejętego 25 lutego 1919); w Tybindze uzyskał on członkowstwo katolickiego zrzeszenia studentów Guestfalia, we Fryburgu w Breisgau katolickiego zrzeszenia studentów Hohenstaufen, a w Dreźnie katolickiego zrzeszenia studentów Saxo-Thuringia.

W dniu 15 lipca 1924 w Trzebnicy (Śląsk) został wyświęcony na kapłana przez biskupa miśnieńskiego dr Christian’a Schreiber’a, a następnego dnia odprawił na zamku królewskim Sibyllenort (Szczodre) swoją pierwszą ofiarę mszy; kaznodzieją prymicyjnym był jego wuj Maksymilian. Początkowo pracował jako kapłan pomocniczy w swojej rodzinnej diecezji miśnieńskiej. Po pobycie w celach naukowych w kolegium jezuickim (Canisianum) w Innsbrucku (Austria) wstąpił jesienią 1925 roku do górnoniemieckiej prowincji Towarzystwa Jezusowego (zakonu jezuitów), w roku 1927 zdecydował się jednak na wschodnioniemiecką prowincję jezuitów, do której należała jego saksońska ojczyzna, i w latach 1928-1930 przebywał w jezuickim kolegium studenckim w Valkenburgu. Od roku 1933 pracował w duszpasterstwie w Berlinie; tworząc tam placówkę zakonu „Canisius-Kolleg“ z katolickim „gimnazjum nad jeziorem Lietzensee“ i w roku 1936 złożył w wielkim mieście swoje ostatnie śluby. W swoich rozległych praktykach religijnych i licznych wykładach w całych Niemczech angażował się m. in. w sprawę ekumenizmu. Zwłaszcza w ramach ruchu „Una-Sancta“ pielęgnował on duchową przyjaźń z osobami różnych wyznań.

Ulrich von Hassel przed Volksgerichtshof 1944

Przeciwnik narodowego socjalizmu[edytuj | edytuj kod]

Obserwując wzmagające się nastroje antysemickie prawicy powiedział on w jednym ze swoich licznych wykładów w roku 1929 w Miśni: Miłość jest nakazem chwili w stosunkach katolików i protestantów, a ponadto również wobec naszych żydowskich współobywateli.[3] Tak więc ojciec Jerzy od początku nastawiony był nieprzychylnie do narodowego socjalizmu. Nie mógł znieść, że NSDAP, a po roku 1933 państwowi możnowładcy zniesławili i próbowali zniszczyć wpojone jemu osobiście wartości – monarchiczne i dynastyczne tradycje w Saksonii oraz podstawy zachodniego chrześcijaństwa. O ile z jednej strony czuł się dotknięty w swej rodzinnej dumie, z drugiej strony dostrzegał znaczne utrudnienia w swojej działalności duszpasterskiej. Jako krytyk reżimu, w szczególności jednak jako członek saksońskiej rodziny królewskiej, która zrzekła się prawa do tronu, jako kapłan katolicki i jako członek zakonu jezuitów ojciec Jerzy był szczególnie podejrzany dla narodowosocjalistycznych możnowładców. Również w związku z tym, że pomagał żydom w wyjeździe i ukrywał opozycjonistów, znajdował się pod szczególną obserwacją Gestapo. Od czasu do czasu musiał ukrywać się przed jego inwigilacją; jego mieszkanie zakonne było wielokrotnie przeszukiwane. Czy i jaki miał rzeczywiście wpływ na ruch oporu, wymaga jeszcze zbadania.

W dniu 14 maja 1943 ojciec Jerzy utopił się na skutek ustania pracy serca podczas kąpieli w jeziorze Groß Glienicker See, bezskutecznie wzywając pomocy. Jego zwłoki znaleziono dopiero trzy tygodnie później i w dniu 16 czerwca 1943 został on pochowany w Nowej Krypcie Wettynów w drezdeńskim kościele nadwornym, dzisiejszej katedrze Św. Trójcy. Miejsce spoczynku zmarłego zostało znieważone, gdy w roku 1945 żołnierze rosyjscy, prawdopodobnie w poszukiwaniu łupów wojennych, otwarli sarkofag, a następnie raz jeszcze przez wielką powódź w sierpniu 2002 roku.

Przypisy

  1. Klaus Günzel: Chciałbym być sam.Życie bez kompromisów: Jerzy, ostatni książę koronny Saksonii, Die Zeit, 23/1998, s. 1.
  2. Der Königlich Sächsische Militär-St. Heinrichs-Orden 1736–1918, Ein Ehrenblatt der Sächsischen Armee, Wilhelm und Bertha von Baensch-Stiftung, Dresden 1937, S.558
  3. Klaus Günzel, op. cit., s. 3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Clemens Brodkorb, Christoph Kentrup: Georg von Sachsen. Kronprinz – Priester – Jesuit. 2. Auflage. Verlag F. W. Cordier, Heiligenstadt 2004, ISBN 3-929413-86-8.
  • Johannes Sembdner: Georg von Sachsen. Kronprinz – Oberstleutnant – Tertiarier – Pater SJ. Verlag F. W. Cordier, Heiligenstadt 2006, ISBN 3-929413-97-3.
  • Walter Fellmann: Sachsens letzter König, Friedrich August III., Berlin 1992.
  • Erika Bestenreiner: Luise von Toskana. Skandal am Königshof, Piper, München 2000, ISBN 3-492-23194-2