Góry Lewockie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Położenie Gór Lewockich na mapie Słowacji
Położenie Gór Lewockich na mapie Centralnych Karpat Zachodnich
Góry Lewockie
Góry Lewockie GC1.jpg
Megaregion Region Karpacki
Prowincja Karpaty Zachodnie
Podprowincja Centralne Karpaty Zachodnie
Makroregion Obniżenie Liptowsko-Spiskie
Mezoregion Góry Lewockie
Zajmowane
jednostki
administracyjne
Słowacja
kraj preszowski
Góry Czerchowskie i Góry Lewockie, widok z Jarzębiny
Wikimedia Commons

Góry Lewockie (t. Pogórze Lewockie; słow. Levočské vrchy; 514.74) – pasmo górskie w Obniżeniu Liptowsko-Spiskim łańcucha Centralnych Karpat Zachodnich. Leży we wschodniej Słowacji, w historycznym regionie Spisz, w obecnym kraju preszowskim.

Góry Lewockie są zbudowane ze zrębowego fliszu podhalańskiego – piaskowców, łupków iłowych, zlepieńców i brekcji. Są słabo sfałdowane, mają postać erozyjnego płaskowyżu, ograniczonego ze wszystkich stron uskokami.

Góry tworzy centralny masyw z wybiegającymi z niego promieniście krótkimi ramionami, rozdzielonymi głęboko wciętymi dolinami.

Na północy i zachodzie Góry Lewockie opadają w Kotlinę Popradzką, a na południu – w Kotlinę Hornadzką. Na południowym wschodzie graniczą z Braniskiem i Bachureniem, a na północnym wschodzie – z Górami Czerchowskimi. Pod względem hydrologicznym należą do zlewni Popradu i Hornádu, a przez pasmo biegnie europejski dział wód, rozgraniczający dorzecze Morza Bałtyckiego i Czarnego. Na obszarze Gór leżą źródła Torysy, dopływu Hornádu.

Najwyższe szczyty Gór Lewockich:

Klimat Gór Lewockich jest chłodny. Przeciętne temperatury stycznia wynoszą -6 ÷ -7 °C, lipca 14 ÷ 16 °C. Opady wynoszą 700 ÷ 900 mm rocznie. Góry leżą w cieniu opadowym Tatr, co wyraźnie zmniejsza ilość opadów.

Grzbiety Gór Lewockich są trudno dostępne. Pokrywają je zwarte lasy świerkowe z domieszką jodły, głównie w dolinach. Na południowym i południowo-zachodnim skraju pasma zachowały się lasy bukowo-dębowe z domieszką jodły.

Obrzeża Gór zostały skolonizowane po najazdach tatarskich w XIII wieku przez osadników niemieckich. Miasta w otaczających dolinach – Lewocza, Lubica, Kieżmark, Podoliniec, Lubowla, Lipany – rozwijały się dzięki górnictwu i rzemiosłu. Od XIII do XV wieku wioski w obniżeniach podgórskich (Torysky, Repaše, Olšavica) podlegały kolonizacji wołoskiej. Od XV do XVIII wieku część Gór należała, tytułem zastawu, do Polski. Rejon Gór Lewockich zamieszkuje ludność różnoetniczna - słowacka, polska, rusińska (łemkowska) i niemiecka, jak również Cyganie.

Poligon wojskowy "Javorina"[edytuj | edytuj kod]

Na początku lat 50. XX w. zapadła decyzja o utworzeniu na terenie Gór Lewockich górskiego poligonu wojskowego o powierzchni 313 km². Między lutym a kwietniem 1952 r. czechosłowacka armia wysiedliła w tym celu całkowicie 4 wsie: Blažov, Dvorce, Lubické Kúpele i Ruskinowce. Poligon objął także tereny rolne i leśne należące administracyjnie do 23 innych miejscowości. Zamknięte dla ruchu zostały wszystkie drogi, przecinające jego teren. Na poligonie prowadziły ćwiczenia wojska pancerne i obrony przeciwlotniczej. Po zdławieniu "Praskiej wiosny" w 1968 r. na terenie poligonu przez wiele lat stacjonowały jednostki armii radzieckiej.

Od 1992 r. mieszkańcy czterech wysiedlonych wsi zaczęli otrzymywać zgody na odwiedzanie miejsc, w których znajdowały się ich domy. Z dniem 31 grudnia 2005 r. poligon został oficjalnie zamknięty. Od 1 stycznia 2011 r. rozpoczął się proces przejmowania jego terenów przez władze cywilne i dawnych właścicieli.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krystyna Jawecka (red.): Mapa przeglądowa Europy. Czechosłowacja. Skala 1:1000 000. Warszawa-Wrocław: PPWK, 1983.
  • Jerzy Kondracki: Karpaty, wydanie drugie poprawione. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1989. ISBN 83-02-04067-3.
  • Juraj Kordováner, Zdeněk Šír (red.): Levočské vrchy. Turistická mapa. 1:50.000, 3. wydanie. Harmanec: VKÚ a.s., 2002. ISBN 80-8042-313-X.
  • Tadeusz M. Trajdos [red.]: Spisz i Orawa. W 75 rocznicę powrotu do Polski północnych części obu ziem. Kraków: Wydawnictwo i Drukarnia "Secesja", 1995, s. wklejka-mapa. ISBN 83-904802-0-4.
  • Maciej Pinkwart: Północna Słowacja. Przewodnik krajoznawczy dla zmotoryzowanych. Zakopane - Łódź: Agencja Wydawnicza "Interfart", 1996, s. 9. ISBN 83-86939-01-X.