Getto krakowskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Na mapach: 50°02′43″N 19°57′17″E / 50.045277777778, 19.954722222222

Brama getta, 1941

Getto krakowskie (niem. Der judische Wohnbezirk in Krakau - Żydowska dzielnica mieszkaniowa w Krakowie (oficjalna nazwa z czasów okupacji), jid. קראָקעווער געטאָ - Krokewer geto) – getto dla ludności żydowskiej w Krakowie[1], założone w 1941 roku przez hitlerowskie władze okupacyjne w krakowskiej dzielnicy Podgórze. Było jednym z pięciu największych gett utworzonych przez hitlerowców w Generalnym Gubernatorstwie w czasie II wojny światowej. Przed wojną Kraków zamieszkiwała 60-80 tysięczna społeczność żydowska, w getcie znalazło się około 17 tysięcy osób.

Spis treści

Informacje [edytuj]

Granatowy policjant kontroluje dokumenty w getcie, 1941
Rozporządzenie o znamionowaniu Żydów z 18 listopada 1939

Prześladowania Żydów rozpoczęły się wkrótce po rozpoczęciu okupacji we wrześniu 1939 roku. Na Żydów nałożono obowiązek uczestniczenia w pracach przymusowych (wrzesień 1939), noszenia opasek identyfikacyjnych (listopad 1939), synagogi w Krakowie zostały zamknięte, a kosztowności zarekwirowane.

Do maja 1940 z rozkazu niemieckich władz okupacyjnych zarządzono deportację Żydów z terenu miasta Krakowa. Z ok. 68 tys. zostało tylko ok. 15 tys. pracowników żydowskich i członków ich rodzin.

Getto krakowskie zostało powołane zarządzeniem gubernatora dystryktu krakowskiego dra Otto Wächtera z 3 marca 1941 roku, z dniem zamknięcia wyznaczonym na 21 marca. Getto powstało w części dzielnicy Podgórze, którą pierwotnie zamieszkiwało 3 tys. ludzi, na powierzchni ok. 20 hektarów i obejmowało 15 ulic (lub ich fragmentów) oraz 320 domów i 3167 pokojów. Dzielnica została otoczona drutem kolczastym, a w kwietniu rozpoczęto wznoszenie wysokiego muru (w kształcie żydowskich nagrobków – macew) otaczającego getto, będącego symbolem losu ludzi skazanych na niewolnictwo. Fragment muru getta zachował się m.in. przy ulicy Lwowskiej, obecnie znajduje się na nim pamiątkowa tablica. Do getta prowadziły cztery bramy: na placu Zgody (obecnie Plac Bohaterów Getta), u wylotu ul. Lwowskiej, tuż obok na ul. Limanowskiego, oraz u wylotu ul. Limanowskiego na Rynek Podgórski. Bramy do getta były pod silną strażą. Okna wychodzące na stronę "aryjską" zostały zamurowane. Mieszkańcom getta od początku doskwierało ogromne przeludnienie – tam, gdzie poprzednio żyło 3,5 tysiąca osób, nagle stłoczono 16 tysięcy ludzi. Metraż na jedną osobę wynosił zaledwie 2 m².

Wznoszenie murów getta, maj 1941
Deportacja Żydów z getta, marzec 1943
Mienie porzucone przez deportowanych, marzec 1943

15 października 1941 roku na mocy zarządzenia Hansa Franka dzielnica stała się oficjalnie dzielnicą zamkniętą: za jej przekroczenie bez specjalnej przepustki groziła kara śmierci. Dnia 15 października 1941 roku Gubernator generalny wydał w Warszawie rozporządzenie o karze śmierci na Żydów opuszczających tereny getta oraz na Polaków udzielających im pomocy. Było to tzw. trzecie rozporządzenie o ograniczeniach pobytu w Generalnym Gubernatorstwie i odwoływało się do dekretu Hitlera z 12 października 1939 roku. W art. I paragraf 4b karze śmierci podlegali zarówno Żydzi opuszczający teren getta jak również osoby pomagające uciekinierom oraz ich ukrywające. Śmierci podlegały również osoby zachęcające do takich aktów, a czyn usiłowany karany był tak samo jak dokonany[2].

Pod koniec maja 1942 roku okupanci hitlerowscy podjęli na terenie Krakowa wielkie akcje deportacji ludności żydowskiej do obozów zagłady. W nocy z 31 maja na 1 czerwca 1942 funkcjonariusze Gminy Żydowskiej w asyście OD-manów przeprowadzili kontrolę tzw. kart rozpoznawczych, która stała się pretekstem do wysiedlenia ok. 5 tysięcy ludzi. 30 maja 1942 roku Niemcy rozpoczęli systematyczną wywózkę Żydów z getta do obozu zagłady w Bełżcu. W ciągu następnych miesięcy wywieziono tysiące osób. 27 października 1942 roku deportowano 5 tysięcy ludzi (także chorych ze szpitala i dzieci z sierocińca), a 28 października ok. 6 tysięcy Żydów wywieziono lub pognano na piechotę do obozu przejściowego w Płaszowie. Pod koniec roku getto podzielono na dwie części – "A" przeznaczoną dla osób zdolnych do pracy oraz "B" dla dzieci, osób starszych i chorych. Linia graniczna przechodziła wzdłuż placu Zgody. W marcu 1943 roku komendant obozu pracy w Płaszowie Amon Göth polecił przesiedlić mieszkańców getta A do płaszowskiego kacetu.

W dniach 13-14 marca 1943 roku hitlerowcy przeprowadzili ostateczną likwidację getta. Na czele operacji stanął SS-Sturmbannführer Willi Haase. 8 tysięcy Żydów uznanych za zdolnych do pracy zostało przetransportowanych do obozu Kraków-Płaszów. Około 2 tysięcy zostało zamordowanych przez Niemców podczas likwidacji getta, a reszta w obozie Auschwitz-Birkenau.

W getcie krakowskim powstały żydowskie grupy oporu (Żydowska Organizacja Bojowa), które ze wsparciem Armii Krajowej podejmowały różne działania dywersyjne, w tym akcje zbrojne. W odróżnieniu od getta warszawskiego nie doszło tutaj do wybuchu powstania przed likwidacją getta. Wydawana była gazeta dla Żydów - "Gazeta Żydowska"

Z niemal 70-tysięcznej społeczności żydowskiej w Krakowie wojnę przeżyło około tysiąc osób.

Delimitacja getta krakowskiego [edytuj]

Plan Krakowskiego Getta (eksponat w Muzeum Historycznego Miasta Krakowa)

Obręb getta wyznaczony był murami okalającymi następujące ulice:

Współczesne zabytkowe miejsca na terenie getta [edytuj]

Ocalałe fragmenty muru getta, ul. Limanowskiego 60

Literatura poruszająca temat getta krakowskiego [edytuj]

Znane osoby z getta krakowskiego [edytuj]

Przypisy

  1. ↑ "część nie jest nazywana gettem, jak miało to miejsce w dawnej dzielnicy żydowskiej, lecz «Judenviertel» (dzielnica żydowska)." (w:) Studia historyczne: Tom 50,Wydania 1-4, 2007 str. 210
  2. ↑ Dokument nr 67A, "Trzecie rozporządzenie o ograniczeniach pobytu w Generalnym Gubernatorstwie z dnia 15 października 1941 roku w "Okupacja i ruch oporu w Dzienniku Hansa Franka 1939-1945" KIW, Warszawa 1972, Tom I, str. 428.

Linki zewnętrzne [edytuj]

Commons in image icon.svg
  W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Getto krakowskie
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Getto_krakowskie&oldid=36580566”