Heksogen

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Heksogen
Heksogen Heksogen
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C3H6N6O6
Inne wzory C3H6N3(NO2)3
Masa molowa 222,12 g/mol
Wygląd biały, drobnokrystaliczny proszek[1]
Identyfikacja
Numer CAS 121-82-4
PubChem 8490[3]
Podobne związki
Podobne związki oktogen
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Heksogen (cyklonit, T4, Hx, RDX – od ang. royal demolition explosive lub research department explosive) – organiczny związek chemiczny, jedna z nitroamin heterocyklicznych, stosowana jako materiał wybuchowy.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Prędkość detonacji cyklonitu wynosi 8380 m/s przy gęstości 1,70 g/cm³, 8740 m/s przy gęstości 1,82 g/cm³. W temperaturze pokojowej jest bardzo stabilny – spala się nie wybuchając. Do detonacji niezbędne jest użycie zapalnika. Heksogen staje się jednak bardzo wrażliwy w postaci krystalicznej poniżej −4 °C.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Heksogen jest jednym z najpotężniejszych materiałów wybuchowych kruszących. Ma szerokie zastosowanie jako militarny materiał wybuchowy, zarówno samodzielnie w postaci różnych ładunków, jak i jako składnik wielu mieszanin. Po dodaniu do niego plastyfikatorów i innych składników powstają plastyczne materiały wybuchowe, takie jak C4. Wbrew opinii niektórych Semtex jest tylko podobny do C4, zaś zrobiony jest z pentrytu. Heksogen jest też składnikiem m.in. A-IX-2, HBX, torpeksu, H-6, heksalu, HTA. Stosowany do napełniania spłonek pobudzających, lontów detonujących i artyleryjskich pocisków małokalibrowych oraz w mieszaninie z trotylem jako heksolit napełnia się nim korpusy pocisków artyleryjskich, bomb lotniczych, min i torped[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Heksogen otrzymano po raz pierwszy w 1897[4], ale na większą skalę zastosowano dopiero po II wojnie światowej. Wcześniejszemu rozpowszechnieniu stała na przeszkodzie wysoka cena metanolu – jednego z głównych surowców używanych do jego produkcji. Można go także produkować z użyciem etanolu.

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

Heksogen otrzymywany jest w reakcji stężonego kwasu azotowego z urotropiną[4]. Uproszczony zapis reakcji[5]:

(CH2)6N4 + 10HNO3 → (CH2-N-NO2)3 + 3CH2(ONO2)2 + NH4NO3 + 3H2O

Produktami ubocznymi procesu są azotan amonu i diazotan metanodiolu, CH2(ONO2)2. Związki te powstają także w głównej reakcji ubocznej[5]:

(CH2)6N4 + 16HNO3 → 6CH2(ONO2)2 + 4NH4NO3

Inną metodą syntezy heksogenu jest nitrowanie urotropiny mieszaniną kwasu azotowego i azotanu amonu w obecności bezwodnika octowego (podobnie produkuje się jeszcze silniejszy oktogen).

Synthesis hexogen.svg

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Heksogen (ang.). The Chemical Database. The Department of Chemistry, University of Akron. [dostęp 2012-11-03].
  2. 2,0 2,1 Heksogen (ang.) w bazie ChemIDplus. United States National Library of Medicine. [dostęp 2012-11-03].
  3. Heksogen – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  4. 4,0 4,1 4,2 Andrzej Ciepliński, Ryszard Woźniak: Encyklopedia współczesnej broni palnej (od połowy XIX wieku). Warszawa: Wydawnictwo WiS, 1994, s. 84. ISBN 83-86028-01-7.
  5. 5,0 5,1 K.-M. Luo, S.-H. Lin, J.-G. Chang, T.-H. Huang. Evaluations of kinetic parameters and critical runaway conditions in the reaction system of hexamine-nitric acid to produce RDX in a non-isothermal batch reactor. „Journal of Loss Prevention in the Process Industries”. 15 (2), s. 119–127, 2002. doi:10.1016/S0950-4230(01)00027-4.