Ichtiozaury

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ichtiozaury
Ichthyosauria
Blainville, 1835
Ichtiozaury na obrazie Heinricha Hardera (1916)
Ichtiozaury na obrazie Heinricha Hardera (1916)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Nadrząd Ichthyopterygia
Rząd ichtiozaury
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Ichtiozaury (Ichthyosauria, od gr. ichtio – ryba + sauros – jaszczur) – rząd gadów morskich, które pojawiły się we wczesnym triasie, a największe zróżnicowanie osiągnęły od środkowego triasu do środkowej jury. We wczesnej kredzie zaczęły ustępować miejsca plezjozaurom, a od cenomanu także i mozazaurom, by ostatecznie wymrzeć w późnej kredzie, w turonie, ok. 25 mln lat przed wielkim wymieraniem kredowym. Były jednymi z najpowszechniejszych wśród wyższych kręgowców morskich. W erze mezozoicznej wiele z nich zajmowało niszę ekologiczną, którą obecnie zajmują delfiny. Miały podobny do nich pociskowaty kształt, przednie kończyny przekształcone w płetwy i ogon zakończony dużą pionową płetwą napędową w kształcie półksiężyca, podobnie jak tuńczyki.

Pierwszy kompletny szkielet ichtiozaura odnalazła Mary Anning w 1811, w klifie nadmorskim w południowej Anglii. Największy okaz, zaliczany do gatunku Shonisaurus sikanniensis/Shastasaurus sikanniensis[1], którego przedstawiciele mogli osiągać 23 metry długości, odnalazła Elizabeth Nicholls w 1991 na terenie Kolumbii Brytyjskiej w Kanadzie. Wcześniej za największego uchodził dochodzący do 16 metrów długości Shonisaurus popularis.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Kształt ciała[edytuj | edytuj kod]

Ichthyosaur01.jpg

Typowy jurajski ichtiozaur miał krótkie ciało, lekko bocznie spłaszczone, kształtu wrzecionowatego, zakończone dobrze rozwiniętą płetwą ogonową kształtu księżyca, podobnie jakie mają współczesne tuńczyki i makrele, co znaczy, że musiały rozwijać znaczne prędkości. Prawdopodobnie mogły pływać z prędkością nawet 70 km/h.

Płetwa grzbietowa[edytuj | edytuj kod]

Najwcześniejsze rekonstrukcje ichtiozaurów pomijały płetwę grzbietową, która nie nie była usztywniona elementami kostnymi. Dopiero odnalezienie świetnie zachowanych okazów w 1890 w Fossillagerstätte w Holzmaden w Niemczech ujawniło ślady płetwy grzbietowej.

Szkielet[edytuj | edytuj kod]

Pas miednicowy utracił połączenie z kręgosłupem i był słabiej rozwinięty od pasa barkowego. Żebra ciągnęły się aż po nasadę ogona wzdłuż całego tułowia. Ogonowy odcinek kręgosłupa charakterystycznie zagięty ku dołowi.

Kończyny[edytuj | edytuj kod]

Wiosłowate kończyny przednie miały zredukowaną długość. Kości ramieniowe bardzo krótkie, natomiast palce wydłużone przez wykształcenie licznych, dodatkowych segmentów palcowych (hiperfalangia). U niektórych form uległa zwiększeniu ilość palców (hiperdaktylia), a u innych zmniejszeniu poniżej 5 (hipodaktylia).

Głowa[edytuj | edytuj kod]

Czaszka zakończona długim dziobem, powstałym wskutek przerostu kości międzyszczękowych i nosowych, chociaż kości szczękowe nie były duże. Część skroniowa czaszki mocno zredukowana. Zewnętrzne otwory nosowe były mocno przesunięte ku tyłowi i usadowione tuż przed oczodołami.

Oczy[edytuj | edytuj kod]

Oczy wielkości małej piłki, największe do tej pory wśród kręgowców, zapewniały doskonałą widoczność w ciemnych, głębokich wodach lub pozwalały polować nocą. Opatrzone były w dobrze wykształconą twardówką w postaci pierścienia drobnych kościstych płytek.

Słuch[edytuj | edytuj kod]

Najprawdopodobniej utraciły błonę bębenkową, co było wynikiem przystosowania do dużego ciśnienia wody, a fale dźwiękowe odbierały elementami kostnymi, tak jak wieloryby.

Zęby[edytuj | edytuj kod]

Zęby jednakowe, ostro zakończone, z rowkowaną powierzchnią, posiadały korzeń i koronę. Rozmieszczone wzdłuż brzegu szczęki w jednym szeregu. W jednej szczęce ich liczba mogła dochodzić do 200. Wydłużony pysk, uzbrojony w liczne szpiczaste zęby, u szeregu form wykazywał tendencję do ich zaniku, aż do wykształcenia całkowicie bezzębnych szczęk, służących jedynie do zgniatania pokarmu.

Paleobiologia[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie ichtiozaury były drapieżnikami: żywiły się szybko pływającymi belemnitami (głowonogi) oraz rybami. Większe ichtiozaury mogły polować na duże kręgowce, w tym gady morskie, nie wyłączając nawet innych ichtiozaurów. Niektóre gatunki ichtiozaurów odżywiały się oskuropionymi bezkręgowcami, takimi jak amonity, małże, ślimaki oraz stawonogi, np. skorupiaki.

Badania przeprowadzone przez Bernarda i współpracowników, polegające na porównaniu składu izotopu tlenu w zębach z tymi występującymi u ryb, sugerują, że ichtiozaury były w stanie utrzymywać wysoką i stałą temperaturę ciała w ekosystemach oceanicznych od tropików do wód chłodnych. Szacowana temperatura ciała, wynosząca 35–39 °C, sugeruje wysokie tempo przemiany materii, wymagane do drapieżnictwa i szybkiego przemierzania dużych odległości[2].

Rodziny tego rzędu[edytuj | edytuj kod]


Ichthyosauria

?Parvinatator




Quasianosteosaurus


Hueneosauria

Mixosauria




Toretocnemidae




Cymbospondylidae


Merriamosauria

Pessopteryx (=Merriamosaurus)




Besanosaurus




Shastasaurus




Shonisaurus




Mikadocephalus




Californosaurus




Callawayia


Parvipelvia

Macgowania



Hudsonelpidia


Neoichthyosauria

Temnodontosaurus




Leptonectidae




Suevoleviathan


Thunnosauria

Ichthyosaurus




Stenopterygius



Ophthalmosauridae




















Ichthyosauria są tu definiowane za Motanim (1999) jako klad obejmujący gatunek Ichthyosaurus communis i wszystkie taksony bliżej z nim spokrewnione, niż z Grippia longirostris[3]. Maisch i Matzke (2000) oraz Maisch (2010) używają nazwy Ichthyosauria w szerszym znaczeniu, zaliczając do tej grupy wszystkich przedstawicieli Ichthyopterygia; przy przyjęciu tej terminologii do ichtiozaurów należałoby też zaliczyć najbardziej bazalnych przedstawicieli Ichthyopterygia - rodzaje Thaisaurus i Utatsusaurus oraz grupę Grippidia[4][5].

Przypisy

  1. P. Martin Sander, Xiaohong Chen, Long Cheng i Xiaofeng Wang. Short-Snouted Toothless Ichthyosaur from China Suggests Late Triassic Diversification of Suction Feeding Ichthyosaurs. „PLoS ONE”. 6 (5), s. e19480, 2011. doi:10.1371/journal.pone.0019480 (ang.). 
  2. Aurélien Bernard i inni. Regulation of body temperature by some Mesozoic marine reptiles. „Science”. 328 (5984), s. 1379–1382, 2010. doi:10.1126/science.1187443 (ang.). 
  3. Ryosuke Motani. Phylogeny of the Ichthyopterygia. „Journal of Vertebrate Paleontology”. 19 (3), s. 473–496, 1999 (ang.). 
  4. Michael W. Maisch, Andreas T. Matzke. The Ichthyosauria. „Stuttgarter Beiträge zur Naturkunde Serie B (Geologie und Paläontologie)”. 298, s. 1–159, 2000 (ang.). 
  5. Michael W. Maisch. Phylogeny, systematics, and origin of the Ichthyosauria – the state of the art. „Palaeodiversity”. 3, s. 151–214, 2010 (ang.). 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]