Iwkowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Iwkowa
Widok ogólny
Widok ogólny
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat brzeski
Gmina Iwkowa
Liczba ludności (2006) 2699
Strefa numeracyjna (+48) 14
Kod pocztowy 32-861
Tablice rejestracyjne KBR
SIMC 0820967
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Iwkowa
Iwkowa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Iwkowa
Iwkowa
Ziemia 49°48′50″N 20°35′36″E/49,813889 20,593333Na mapach: 49°48′50″N 20°35′36″E/49,813889 20,593333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Kościół Nawiedzenia NMP
Nowy kościół
Wnętrze nowego kościoła
Przydrożna figurka i widok na Bukowiec

Iwkowawieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie brzeskim, w gminie Iwkowa.

Położenie miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Iwkowa położona jest w południowej części powiatu brzeskiego, na Pogórzu Wiśnickim. Leży w pięknej kotlinie wzdłuż rzek Bela i Białka. Od północnej strony nad Iwkową wznosi się Pasmo Szpilówki z takimi szczytami, jak: Piekarska Góra (515 m), Szpilówka (512 m), Bukowiec (494 m), od wschodu Machulec (Mahulec) (480 m) i inne wzniesienia nad Jeziorem Czchowskim[1]. Od zachodniej o południowej strony Iwkowa ograniczona jest wzniesieniami Rogozowej (536 m) i Sołtysich Gór (436 m)[1]. Od wschodu wieś graniczy z Tropiemm, a od zachodu z Rajbrotem. 2 km od wsi położony jest zamek Tropsztyn.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnowskiego. Miejscowość jest siedzibą gminy Iwkowa. Reforma administracyjna kraju w 1975 r. zlikwidowała powiaty i Iwkowa znalazła się w nowo powstałym województwie tarnowskim. Kolejna reforma administracyjna kraju przywróciła Iwkową do powiatu brzeskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Etymologicznie nazwa wsi wywodzi się od imienia Iwo (Iwon).

Iwkowa powstała z połączenia dwóch osad. W 1334 królowa Jadwiga Łokietkowa, wdowa po Władysławie Łokietku, wystawiła przywilej lokacyjny terenom położonym wzdłuż rzeki Bela. Iwkowa w średniowieczu stanowiła część ziemi sądeckiej. Tędy już od czasów przedhistorycznych ciągnął się trakt „Wielka Droga”, zwany również „Starą Drogą”, łączący Polskę z Węgrami, co sprzyjało rozwojowi osadnictwa. Administracyjnie Iwkowa należała do ziemi sądeckiej do upadku Rzeczypospolitej.

Pod zaborem austriackim Iwkowa funkcjonuje jako dominium w ramach cyrkułu bocheńskiego. W wyniku reformy administracyjnej z 1867 wieś wchodziła w skład powiatu brzeskiego, w którym pozostawała nieprzerwanie do 1975.

Jeszcze w XIX w. oraz obecnie najpopularniejszym[2][3] nazwiskiem w Iwkowej było miano Szot, które wywodzi się od bawarskiego Schotte, czyli Szkot[4].

Kościół Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny[edytuj | edytuj kod]

Drewniany kościół cmentarny pw. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny z XV w.; jednonawowy, konstrukcji zrębowej; wnętrze: polichromia figuralna z XVII w., kopia gotyckiego witrażu z I. poł. XV w. Niska wieża konstrukcji słupowej. Nawa i prezbiterium nakryte stromym dachem wielopołaciowym wspartym na gotyckiej więźbie storczykowej. Na ścianach zachowana częściowo późnorenesansowa polichromia z 1619 ze scenami Męki Pańskiej i aniołami oraz apostołami. Dwa portale z XV w prowadzące do nawy., zwieńczone łukami trójlistnymi. W oknie prezbiterium kopia gotyckiego witraża z wizerunkiem Najświętszej Marii Panny. Wyposażenie świątyni z XVII-XVIII w.: barokowy ołtarz z 1688, ołtarze boczne z obrazy Ukrzyżowania i św. Antoniego z XVII w., organy, gotyckie rzeźby grupy Ukrzyżowania na belce tęczowej. Na plebanii niewielkie muzeum parafialne, w zbiorach którego znajduje się m.in. cenna rzeźba św. Doroty z końca XV w.

W kościele pw. Nawiedzenia NMP w Iwkowej witraże Madonny z Dzieciątkiem fundacji Wierzbięty z Branic.

Muzeum parafialne im. ks. Jana Piechoty[edytuj | edytuj kod]

Muzeum pariafialne ks. Jana Piechoty zawiera unikatowe zbiory sztuki ludowej minionego okresu, które przez długi czas gromadził proboszcz parafii ks. Jan Piechota. Jest to filia Muzeum Diecezjalnego w Tarnowie. Zebrane w nim zbory świadczą dzisiaj o starodawności miejscowego kultu i biegłości w sztuce artystów ludowych. Obok świętych figurek, które niegdyś wypełniały ołtarzyki kapliczek, ramiona krzyży można zobaczyć także modlitewniki, stare fotografie prezentujące miejscowe wydarzenia i ludzi z tamtych czasów. Dodatkową atrakcją są gospodarskie sprzęty: sochy, pługi i szereg archaicznych narzędzi, których przeznaczenia nieraz trudno dociec.

Inne zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Pustelnia św. Urbana – kaplica na północnych stokach góry Bukowiec, postawiona w miejscu, gdzie dawniej podobno znajdowała się pustelnia Urbana. Obok kaplicy źródło św. Urbana
  • Kapliczka z 2. połowy XVIII w. mająca ściany pokryte płaskorzeźbami
  • Figurki przydrożne
Widok ogólny miejscowości
Widok ogólny miejscowości

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Beskid Wyspowy 1:50 000 Mapa turystyczna. Kraków: Wyd. Compass, 2006. ISBN 83-89165-86-4.
  2. Parafia Iwkowa pw. Podwyższenie Krzyża św.; Liber natorum.
  3. Spis telefonów 1998: Telekomunikacja Polska; Województwo nowosądeckie.
  4. Kazimierz Rymut, Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-etymologiczny, tom II. Kraków 2001; (s. 548) ISBN 83-87623-35-0.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]