Izaak Grünbaum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Izaak Grünbaum
יצחק גרינבוים
Yitzhak Gruenbaum 1948.jpg
Data i miejsce urodzenia 24 listopada 1879
Warszawa
Data i miejsce śmierci 7 września 1970
Gan Shmuel
1. Minister spraw wewnętrznych Izraela
Przynależność polityczna Blok Mniejszości Narodowych (Polska)
Ogólni Syjoniści (Izrael)
Okres urzędowania od 14 maja 1948
do 10 marca 1949
Następca Chaim Mosze Szapira
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Izaak Grünbaum w czasach II Rzeczypospolitej

Izaak Grünbaum (Yitzhak/Icchak Gruenbaum), ps. literacki Coir (ur. 24 listopada 1879 w Warszawie, zm. 7 września 1970 w Gan Shmuel) – żydowski działacz syjonistyczny w II Rzeczypospolitej, poseł na Sejm Ustawodawczy i Sejm I, II i III kadencji II RP, jeden z sygnatariuszy deklaracji niepodległości Izraela.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był absolwentem szkoły żydowskiej w Płońsku, później uczęszczał do gimnazjum w gubernialnym Płocku. Studiował prawo i medycynę na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim. W czasie studiów zaangażował się w ruch syjonistyczny, stworzył i szefował organizacji "Kadima" (hebr. Naprzód!). Przed I wojną światową praktykował jako adwokat, jednak w 1911 został skreślony z listy adwokatów.

W 1905 był uczestnikiem Kongresu Syjonistycznego w Bazylei. W latach 1909–1911 mieszkał w Wilnie, gdzie szefował Centralnemu Komitetowi Syjonistycznemu. W 1911 został aresztowany i poddany procesowi sądowemu wraz z innymi działaczami syjonistycznymi w Rosji. Za swoją działalność pięciokrotnie więziony.

Oprócz polityki i adwokatury zajmował się również dziennikarstwem: był redaktorem "Tygodnika Żydowskiego" (pisma syjonistycznego wydawanego w języku polskim w latach 1906–1907, na początku lat 20. został szefem gazety "Hajnt".

W 1919 współzakładał i był członkiem prezydium Tymczasowej Żydowskiej Rady Narodowej. Grünbaum pełnił także wysokie funkcje w organizacjach syjonistycznych, był m.in. Członkiem Centralnego Komitetu Organizacji Syjonistycznej w Polsce oraz członkiem Wydziału Wykonawczego Światowej Organizacji Syjonistycznej.

W Polsce posłował od 1919, początkowo na Sejm Ustawodawczy a potem na Sejm I, II i III kadencji (do 1932). W 1919 wybrano go do specjalnej komisji badającej antysemickie zajścia w Pińsku na Polesiu. W 1922 był jednym z inicjatorów powołania Bloku Mniejszości Narodowych, który odniósł sukces w pierwszych ogólnopolskich wyborach (35 mandatów dla mniejszości żydowskiej w sejmie).

W 1932 wyjechał na stałe do Palestyny. 14 maja 1948 znalazł się wśród sygnatariuszy deklaracji o powołaniu państwa Izrael. W latach 1948–1949 stał na czele MSW w Rządzie Tymczasowym Izraela, zaś w latach 1949–1950 był skarbnikiem Agencji Żydowskiej. W wyborach do Knesetu 1949 wystawił własną listę, ale nie zdobyła ona żadnego mandatu. W konsekwencji Grünbaum wycofał się z życia publicznego. W 1960 osiadł na stałe w kibucu Gan Shmuel gdzie pozostał do końca życia.

Wydał kilka książek, m.in. "Polityka żydowska w Polsce w ostatnich dziesięcioleciach" (Warszawa 1930), Fun majn dor (w jidysz: "O moim pokoleniu"', Tel Awiw 1959; wersja hebrajska nosi tytuł "Pnej ha-dor"). Był redaktorem Encyclopedia of the Diaspora.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Miał syna Eliezera (ur. 1909), oskarżanego przez władze francuskie o kolaborację z Niemcami w obozie Auschwitz. Elizer zginął w 1948 w walkach z Arabami pod Jerozolimą.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J.M. Majchrowski, K. Stepan, G. Mazur: Kto kim był w drugiej Rzeczypospolitej. Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza "BGW", 1994. ISBN 83 7066 569 1.
  • Szymon Rudnicki: Żydzi w parlamencie II Rzeczypospolitej. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2004, s. 411-419. ISBN 83-70596-39-8.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]