Jeździec polski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy obrazu Rembrandta. Zobacz też: Lisowczycy – strona ujednoznaczniająca.
Jeździec polski
Jeździec polski
Autor Rembrandt
Rok wykonania 1655-57
Technika wykonania olej na płótnie
Rozmiar 115 x 135 cm
Muzeum Frick Collection
Obraz Juliusza Kossaka Lisowczyk na białym koniu

Jeździec polski (The Polish Rider) lub Lisowczyk – jeden z dwóch portretów konnych w twórczości Rembrandta powstały ok. 1655-57 r. Obecnie ozdoba nowojorskiej Kolekcji Fricka.

Płótno nabył w Amsterdamie ok. 1790-93 roku Michał Kleofas Ogiński (polski poseł w Holandii) lub Michał Kazimierz Ogiński (hetman wielki litewski) dla króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, który umieścił je w pałacu w Łazienkach. Po abdykacji monarchy obraz nabył od niego Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki, w 1815 r. dzieło znalazło się w rękach Stroynowskich, a ostatecznie ozdobiło galerię rodziny Tarnowskich w pałacu w Dzikowie. Jego sprzedaż przez Zdzisława Tarnowskiego za ocean w 1910 r. spotkała się ze sprzeciwem opinii publicznej.

Jeździec nosi strój określany mianem "polski lub wschodni": kołpak – szpiczastą czapkę bez daszka pochodzenia mongolskiego z lisiego, wilczego, lub rysiego futra, zielony pikowany jedwabny żupan pełniący rolę miękkiej zbroi, obcisłe czerwone spodnie i żółte skórzane buty z cholewami do połowy łydki. Lewą ręką prowadzi wodze konia, zaś w prawej dzierży nadziak. Przy siodle pod prawym kolanem ma przytroczoną szablę ciężką o rękojeści zamkniętej, a u lewego boku lekką o rękojeści otwartej. Ponadto ma u lewego boku łuk refleksyjny i kołczan ze strzałami z prawego boku. Pod siodłem rozpięta jest skóra drapieżnika, a koń ma na modę turecką zawieszony na ogłowiu buńczuk-podgardle.

Do dziś toczy się spór kogo przedstawia obraz. Według jednych jest to portret ostatniego Lisowczyka. Przemawia za tym wiarygodność ubioru i broni co może oznaczać, że malarz korzystał z żywego modelu, a nie ze sztucznie dobranych rekwizytów lub wzorów graficznych. Z kolei historyk sztuki Jan Białostocki uważa, że tytuł miał być aluzją do osoby ariańskiego pisarza i myśliciela Jonasza Szlichtynga, polskiego emigranta, którego literacki pseudonim brzmiał "Eques Polonus", czyli szlachcic lub Jeździec polski.

Juliusz Kossak namalował kopię tego obrazu pt. Lisowczyk na białym koniu. Różnice polegają na tym, że jeździec Rembrandta nie ma wąsów, a szabla u jego lewego boku jest na obrazie Kossaka ledwie widoczna.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rembrandt Harmensz van Rinn 1606-1669, z serii: „Wielka kolekcja sławnych malarzy” nr 9, Oxford Educational, Poznań 2006, ISBN 83-7425-495-5
  • Henryk Wisner: Lisowczycy., Dom Wydawniczy BELLONA, Warszawa 2004. (wyd. II, poprawione i uzupełnione)
  • Zdzisław Żygulski (junior): Polska. Broń wodzów i żołnierzy. Kraków: Kluszczyński, 1998.