Michał Kleofas Ogiński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Michał Kleofas Ogiński
Michał Kleofas Ogiński
Michał Kleofas Ogiński
Ogiński
Ogiński
Data urodzenia 7 października 1765
Miejsce urodzenia Guzów
Data śmierci 15 października 1833
Miejsce śmierci Florencja
Rodzina Ogińscy
Rodzice Andrzej Ignacy Ogiński
Paula Szembek
Małżeństwo Izabela Lasocka (od 1789 do 1802), Maria de Néri (od 1802 r.)
Dzieci Tomasz Antoni Ogiński, Ireneusz Kleofas Ogiński, Franciszek Ksawery Ogiński, Amelia Załuska, Ida Ogińska, Emma Ogińska
Odznaczenia
Order Orła Białego Order Świętego Stanisława

Michał Kleofas Ogiński, z Retowa, książę (ur. 7 października 1765 w Guzowie, zm. 15 października 1833 we Florencji) – polski kompozytor i teoretyk muzyki, pamiętnikarz, pisarz polityczny, podskarbi wielki litewski (1793–1796), miecznik wielki litewski od 1789 roku[1], senator rosyjski, członek konfederacji targowickiej[2], członek konfederacji grodzieńskiej 1793 roku[3], uczestnik insurekcji kościuszkowskiej (na Litwie w 1794), konspirator niepodległościowy (po 1795), działacz emigracyjny, mason, kawaler maltański[4].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Guzowie niedaleko Sochaczewa, jako syn Andrzeja, miecznika litewskiego (późniejszego wojewody trockiego, i Pauli z Szembeków (1° voto Celestynowej Łubieńskiej, 2° voto Janowej Potockiej); brat przyrodni Feliksa Łubieńskiego i Prota Potockiego.

W latach 1786 i 1788, będąc komisarzem skarbowym, posłował na sejmy z województwa trockiego. W roku 1788 został kawalerem Orderu Świętego Stanisława[5]. W 1789 został kawalerem Orderu Orła Białego. Nadzwyczajny poseł koronny w Holandii (1790–1791). Na sejmie grodzieńskim w 1793 roku został mianowany przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego członkiem deputacji do traktowania z posłem rosyjskim Jakobem Sieversem[6]. 22 lipca 1793 roku podpisał traktat cesji przez Rzeczpospolitą ziem zagarniętych przez Rosję a 25 września cesji ziem zagarniętych przez Prusy w II rozbiorze Polski[7]. Sejm grodzieński (1793) nominował go do Rady Nieustającej[8].

Brał udział w powstaniu 1794 na Litwie. Później był agentem polskim w Konstantynopolu i w Paryżu. W roku 1802, po rozwodzie z Izabelą Lasocką (poślubioną w roku 1789), ożenił się z włoską śpiewaczką Marią de Neri. W roku 1810 wycofał się z działalności emigracyjnej i został senatorem rosyjskim. Odziedziczył po swoim stryju Franciszku Ksawerym Ogińskim (1742–1814) piękną posiadłość Zalesie[9] – położone w połowie drogi między Wilnem a Mińskiem. W roku 1822 przeniósł się na stałe do Włoch i w 1823 zamieszkał we Florencji.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Pochowany w Panteonie wielkich osobowości w kościele Santa Croce obok Galileusza, Michała Anioła, Rossiniego, Machiavellego, Księżnych Czartoryskich.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Komponował polonezy fortepianowe, romanse, pieśni, kadryle, menueta, walce oraz jedną operę pod tytułem „Zélis et Valcour ou Bonaparte au Caire” („Zelis i Valcour, czyli Napoleon w Egipcie”) w jednym akcie. Jednakże opera ta nigdy nie doczekała się wystawienia. Jest autorem Listów o muzyce oraz pamiętników „O Polsce i Polakach: od roku 1788 aż do końca roku 1815” wydanych po francusku jako „Mémoires de Michel Oginski sur la Pologne et les Polonais, deputs 1788 jusqu’a la fin de 1815.”[10] w Paryżu w 1827 roku. Dziś najbardziej znany jako autor poloneza a-moll Pożegnanie Ojczyzny[11].

Dotychczas uważano[12], że melodia hymnu narodowego Polski do słów Wybickiego była wzięta z pieśni ludowej z Podlasia, a autorstwo melodii Ogińskiego wynika z nieporozumienia, bowiem Ogiński w 1797 r. posłał generałowi Dąbrowskiemu podobnie nazwany utwór Marsz dla Legionów. Jednakże ostatnio prowadzone badania historyczne przez jednego z potomków księcia Ogińskiego (Andrzeja Załuskiego) próbują wykazać, że to Ogiński był autorem melodii hymnu[13].

Od 2008 roku w Iwoniczu-Zdroju odbywa się Festiwal im. Księcia Michała Kleofasa Ogińskiego, podczas którego wykonywane są zarówno utwory Ogińskiego, jak i współczesnych mu kompozytorów polskich. Inicjatorem i dyrektorem artystycznym Festiwalu jest prof. Andrzej Pikul z Akademii Muzycznej w Krakowie.

Ważniejsze dzieła[edytuj | edytuj kod]

  1. Głos... w Izbie senatorskiej dnia 24 października 1786 miany, brak miejsca wydania (1786)
  2. Uwagi względem potrzebnych w Komisji Skarbu Litewskiego odmian, podane Prześwietnej Delegacji od Stanów zgromadzonych do słuchania rachunków tejże Komisji wyznaczonej... R. 1788 miesiąca 9-bra 7 dnia, brak miejsca wydania (1788)
  3. Głos... na sesji sejmowej dnia 24 lipca 1793 r. miany, brak miejsca wydania (1793); w czasie tego sejmu drukowano także osobno głosy z 2 i 23 września 1793
  4. Projekt... Ustanowienie deputacji dla ułożenia projektu formy rządu, brak miejsca wydania (1793)
  5. Zagajenie sesji publicznej Towarzystwa Dobroczynności d. 25 stycznia 1820 r., "Dzieje Dobroczynności Krajowej i Zagranicznej" 1820 i odb. Wilno 1820
  6. Pamiętniki Michała Kleofasa Ogińskiego O Polsce i Polakach. Od roku 1788 aż do końca roku 1815. T. 1. Poznań: 1870.
  7. Pamiętniki Michała Kleofasa Ogińskiego O Polsce i Polakach. Od roku 1788 aż do końca roku 1815. T. 2. Poznań: 1870.
  8. Michał Kleofas Ogiński: Listy o muzyce; oprac. Tadeusz Strumiłło; fr.: Lettres sur la musique adressées à un de ses amis de Florence en 1825 przeł. z francuskiego Zespół Tłumaczy PWM; red. Anna Papierzowa].. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1956, s. 135.
  9. fr: „Zélis et Valcour ou Bonaparte au Caire” (pol. „Zélis i Valcour, czyli Napoleon w Egipcie”, dosłownie „Zélis i Valcour, czyli Bonaparte w Kairze”) – opera jednoaktowa[14].

Przemówienia Ogińskiego ogłaszano ponadto w "Dziejach Dobroczynności Krajowej i Zagranicznej" (od roku 1820) oraz w "Posiedzeniach Publicznych Wileńskiego Towarzystwa Dobroczynności" (od roku 1818).

Michałowi Kleofasowi Ogińskiemu przypisywano błędnie autorstwo 3 dzieł: Książka in octavo majori; Powieści historyczne i moralne; Bajki i nie bajki. Ich rzeczywistym autorem był jego ojciec, Michał Kazimierz Ogiński.

Przekłady[edytuj | edytuj kod]

  • Katarzyna II carowa rosyjska: Imianiny gaspaszy Worczałkinoj, przekł. polski, tekst nieznany; posłużył do przekł. francuskiego J. Brykczyńskiego i G. de Baera: La Fête do jour de nom. Comédie en 5 actes traduite du polonais, "Chefs-d'Oeuvre des Théâtres Étrangers... Livraison 23: Chefs-d'Oeuvre du Théâtre Polonais", Paryż 1823, s. 287-405.

Tłumacz i źródło według Estreichera VI, 561 i L. Bernackiego. Natomiast według A. Ciechanowieckiego tłumaczem tym nie mógł być żaden z Ogińskich (s. 80).

Listy i materiały[edytuj | edytuj kod]

  1. Do Weygtynowskiego (S. Sołtyka) 8 listów ze Stambułu i Drezna z lat 1796-1797; do Piotra Potockiego ze Stambułu z 31 sierpnia 1796; do K. Dąbrowskiego ze Stambułu z 26 września 1796; do F. K. Rymkiewicza z 6 grudnia 1796; of H. Dąbrowskiego z Bukaresztu z 11 września 1796; od Deputacji z 22 września 1796; wyd. W. Smoleński: Emigracja polska w l. 1795-1797, "Przegląd Historyczny" t. 11 (1910) i odb. Warszawa 1911
  2. Do Napoleona I z 16 września 1796, ogł. E. Iwanowski: Z przeszłości minionej t. 2, Warszawa 1876, s. 74-75
  3. Do Jana Śniadeckiego z lat 1807-1824, rękopisy: Biblioteka Jagiellońska, sygn. 3116
  4. Do J. Zawadzkiego z Zalesia z 28 marca 1820, wyd. T. Turkowski w: Materiały do dziejów literatury i oświaty na Litwie i Rusi t. 1, Wilno 1935, s. 339.

Kilka pism procesowych Ogińskiego notuje Estreicher XXIII (1910) 297.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Urzędnicy centralni i dostojnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV-XVIII w. Spisy, oprac. H. Luiewicz, A Rachuba, Kórnik 1994, s. 100.
  2. Korwin [Kossakowski] S., Trzeci Maj i Targowica, Kraków 1890, s. 139.
  3. Volumina Legum, t. X, Poznań 1952, s. 54.
  4. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705–2008, 2008, s. 244.
  5. Zbigniew Dunin-Wilczyński: Order Św. Stanisława. Warszawa 2006, s. 195.
  6. Volumina Legum, t. X, Poznań 1952, s. 11-23.
  7. Volumina Legum t. X, Poznań 1952, s. 23, 36.
  8. Volumina Legum, t. X, Poznań 1952, s. 344.
  9. Zalesie (8) w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIV (Worowo – Żyżyn) z 1895 r.
  10. Mémoires de Michel Oginski sur la Pologne et les Polonais, deputs 1788 jusqu’a la fin de 1815.
  11. Autorstwo jego bywa jednak podważane: wiadomo, że jakiś polonez o tytule „Pożegnanie Ojczyzny” stał się popularny na emigracji w Paryżu w 1773 po upadku konfederacji barskiej i I rozbiorze Polski, gdy Michał Kleofas Ogiński miał 7 lat i dlatego należało by go przypisać Michałowi Kazimierzowi Ogińskiemu [za:] „Karnawał tej zimy [chodzi o zimę 1773/74] w Paryżu był polski i nawet moda zapanowała «á la Polonaise». Na wszystkich balach grano sławnego poloneza „Pożegnanie Ojczyzny”. Utwór ten jest przypisywany Michałowi Kleofasowi Ogińskiemu (1765–1833), lecz twórcą mógł być tylko Michał Kazimierz Ogiński (1730–1800)” [w:] Antoni Lenkiewicz: Kazimierz Pułaski (1745–1779). Wrocław: Wydawnictwo Biuro Tłumaczeń, 2004, s. 147. ISBN 83-88826-26-3.
  12. Józef Reiss: Mała historia muzyki. s. 98, Polskie Wydawnictwo Muzyczne 1987, ISBN 83-224-0104-3.
  13. Załuski Andrzej: Michał Kleofas Ogiński. Życie i twórczość. Polska Fundacja Kulturalna, 2003.
  14. Opera Composers: O (ang.). [dostęp 2010-02-08].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]