Jiyuan (1885)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jiyuan / Saien
Saien (ex-Jiyuan) w 1895
Saien (ex-Jiyuan) w 1895
Klasa krążownik pancernopokładowy
Historia
Stocznia AG Vulcan Stettin, Stettin,  Cesarstwo Niemieckie
Położenie stępki 16 czerwca 1883
Wodowanie 1 grudnia 1883
 Cesarstwo chińskie
Nazwa Jiyuan
Wejście do służby październik 1885
 Nippon Kaigun
Nazwa Saien
Wejście do służby 12 lutego 1895
Los okrętu zatopiony na minie 30 listopada 1904
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 2300 ton
Długość 75 m
Szerokość 10,5 m
Zanurzenie 4,67 m
Prędkość 15 węzłów
Zasięg prawd. ok. 1000 nm
Załoga 180 (w służbie chińskiej)
240 (w służbie japońskiej)
Napęd
2 maszyny parowe, moc 2800 KM, 2 lub 4 kotły parowe, 2 śruby
Uzbrojenie
2 działa 210 mm (1xII),
1 działo 150 mm,
5 dział 47 mm,
4 wyrzutnie torpedowe 380 mm

Jiyuan (chiń. upr.: 济远; chiń. trad.: 濟遠; pinyin: Jìyuàn; starsze transkrypcje, spotykane w literaturze: Chi Yuan, Tsi Yuen) – chiński krążownik pancernopokładowy z końca XIX wieku. Zdobyty w czasie wojny chińsko-japońskiej służył później we flocie japońskiej jako Saien.

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Krążownik pancernopokładowy stosunkowo silnie opancerzony (pokład 76 mm, barbeta głównych dział – 254 mm) i uzbrojony. Zgodnie z ówczesną doktryną umieszczania możliwie największych dział na stosunkowo niewielkich jednostkach, posiadał parę armat Kruppa kalibru 210 mm (prawdopodobnie 10 t/22 kal.), umieszczonych we wspólnej barbecie przed nadbudówką, zakrytej od góry lżejszą obrotową osłoną. Artyleria średnia ograniczała się do jednego działa 150 mm o niskiej szybkostrzelności na rufie i lekkich działek 47 mm Hotchkissa. Na rejs do Chin został tymczasowo wyposażony w dwa maszty i ożaglowanie, ale zasadniczo posiadał jeden maszt bojowy i napęd w pełni parowy. Zapas węgla wynosił około 230 t.

Służba[edytuj | edytuj kod]

We flocie chińskiej[edytuj | edytuj kod]

„Jiyuan” został zbudowany w stoczni Vulcan w Szczecinie, równocześnie z dwoma pancernikami typu Dingyuan. Został ukończony w 1883, ale prawie 10 miesięcy spędził na próbach w Niemczech – zgodnie z cichym porozumieniem z Francją, strona niemiecka wstrzymywała przekazanie Chińczykom okrętów, które mogły wpłynąć na przebieg wojny chińsko-francuskiej (1884–5)[1]. 3 lipca 1885, wraz z pancernikami, wyruszył z Kilonii z niemiecką załogą i pod niemiecką banderą handlową. Pod koniec października został formalnie przekazany stronie chińskiej w Dagu i wszedł w skład floty Beiyang[2]. Wobec nieukończenia portu w Lüshun okręty spędziły zimę w Szanghaju. W 1889, po przeglądzie w Hongkongu, wziął udział w rejsie eskadry do Singapuru i Manili[3].

W 1894, wobec narastającego konfliktu z Japonią o Koreę, okręt został wysłany do eskortowania statków transportujących chińskie posiłki do Asanu. 25 lipca, niedługo po opuszczeniu portu, natknął się na trzy japońskie krążowniki („Yoshino”, „Naniwa” i „Akitsushima”). Nie jest do końca jasne czy „Jiyuan” słabo manewrował (być może uszkodzeniu uległa maszyna sterowa[4]), czy rzeczywiście zachowywał się nazbyt agresywnie, ale jego manewry zostały odczytane jako próba ataku i Japończycy otworzyli ogień, rozpoczynając pierwszą bitwę wojny chińsko-japońskiej.

Pierwsza salwa trafiła w mostek, zginęli zastępca dowódcy i oficer wachtowy. Potem trafiona została barbeta dział 210 mm, cała załoga zginęła. Pozbawiony głównych dział, z rozbitymi nadbudówkami i kominem, kpt. Fang Boqian podjął decyzję o wycofaniu się. Podczas ucieczki, pocisk z rufowego działa prawdopodobnie trafił krążownik „Yoshino”[a], nie wyrządzając większych szkód. „Jiyuan” dotarł do Weihaiwei poważnie postrzelany, mając na pokładzie 16 zabitych i 25 rannych[4]. Za opuszczenie dwóch pozostałych okrętów chińskich kpt. Fang został skazany na śmierć, dano mu jednak szansę na wykazanie się w przyszłych starciach[5]. Uszkodzenia okrętu ograniczały się do nadbudówek, podwodną część kadłuba zabezpieczył pancerny pokład. Po naprawach w Lüshun krążownik był w stanie dołączyć do eskadry już 7 sierpnia. Prawdopodobnie wtedy także przemalowano go na jednolicie szary kolor[6].

17 września wrogie floty starły się u ujścia rzeki Yalu. „Jiyuanowi” wyznaczono skrajną pozycję na lewym skrzydle chińskim, ale zajmował ją niedługo, bo zaraz na początku uciekł z pola walki. Jedynym „osiągnięciem” okrętu było zderzenie się z płonącym krążownikiem „Chaoyong[b]. „Jiyuan” lekko uszkodzony, dotarł następnego dnia do Lüshun. Dowódca okrętu, po powrocie reszty floty, został powtórnie skazany i ścięty za tchórzostwo[7]. Twierdził co prawda (w czym popierali go niektórzy oficerowie), że okręt był ciężko uszkodzony i nie nadawał się do akcji[8], lecz amerykański dowódca pancernika „Zhenyuan”, Philo McGiffin, zapisał, że jego osobista inspekcja krążownika wykazała uszkodzenie jedynie rufowego działa 150 mm[9].

We flocie japońskiej[edytuj | edytuj kod]

Po klęsce pod Yalu flota chińska udała się do bazy w Weihaiwei. Po dwutygodniowym oblężeniu twierdza poddała się, a okręty zostały przejęte przez flotę japońską. „Jiyuan”, przemianowany na „Saien” (zmiana dotyczyła wyłącznie sposobu odczytywania tych samych znaków chińskich), w 1895 zdołał jeszcze wziąć udział w ataku na Kaohsiung, będąc obecnym przy ostrzale tamtejszych baterii nadbrzeżnych[10][c].

Wartość bojowa zdobyczy oceniana była nisko[11]. Przyporządkowany jako krążownik 3 klasy, około 1898 został nieco przebudowany, otrzymał 3 dodatkowe działa małokalibrowe, zmieniono też wyrzutnie torped na osiemnastocalowe. Brał udział w blokadzie Port Artur podczas wojny rosyjsko-japońskiej. 30 listopada 1904 wszedł na minę, postawioną przez kuter z pancernika Pierieswiet i zatonął na pozycji 38°51′N 121°05′E/38,850000 121,083333[12].

Uwagi

  1. Trafienie zgłaszali też artylerzyści kanonierki „Guangyi”.
  2. H. H. Wilson, str. 100, twierdzi, że okrętem, z którym zderzył się „Jiyuan”, był raczej „Yangwei”.
  3. J.W. Davidson błędnie określa krążownik jako okręt stoczni Armstronga.

Przypisy

  1. R.N.J. Wright, str. 54.
  2. R.N.J. Wright, str. 66.
  3. R.N.J. Wright, str. 81.
  4. 4,0 4,1 Fred. T. Jane: The Imperial Japanese Navy. Londyn: W. Thacker & Co., 1904, s. 105–106. (ang.)
  5. H.W. Wilson, Ironclads in action..., s. 71
  6. R.N.J. Wright, str. 89.
  7. R.N.J. Wright, str. 91.
  8. H.W. Wilson, Ironclads in action..., s. 100
  9. Philo Norton McGiffin: The Battle of the Yalu. Personal Recollections by the Commander Chinese Ironclad “Chen Yuen.” (ang.). W: Century Illustrated Monthly Magazine [on-line]. maj-październik 1895. [dostęp 2010-08-22].
  10. James W. Davidson: The Island of Formosa, Past and Present. London: Macmillian & Co, 1903, s. 357–8. (ang.)
  11. Fred. T. Jane: The Imperial Japanese Navy. London: W. Thacker & Co., 1904, s. 168. (ang.)
  12. Hansgeorg Jentsura, Dieter Jung, Peter Mickel: Warships of the Imperial Japanese Navy, 1869–1945. Naval Institute Press, 1976, s. 99. ISBN 087021893X. (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Richard N.J. Wright: The Chinese Steam Navy, 1862-1945. London: Chatham Publishing, 2001. ISBN 1-86176-144-9. (ang.)
  • Herbert Wrigley Wilson: Ironclads in Action; a Sketch of Naval Warfare from 1855 to 1895. London: S. Low, 1896. (ang.)