Cal

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy jednostki miary. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
cal, inch (in, ″)
Układ jednostki imperialne
Wymiar \left[ \mathrm{m} \right]
Jednostka długości, drogi, wysokości, szerokości
Typowe symbole wielkości l, L, x, s, w, h
w jednostkach SI \mathrm{1\,in = {0,0254\,m}}
w jednostkach CGS \mathrm{1\,in = {2,54\,cm}}

Cal (ang. inch) – pozaukładowa jednostka miary długości odpowiadająca początkowo potrojonej długości średniego ziarna jęczmienia. Jedna z tzw. jednostek imperialnych. W USA ta jednostka miary jest podstawową jednostką miary używaną m.in. w budownictwie, medycynie, policji (np. do pomiaru wzrostu człowieka), mechanice i wielu innych dziedzinach.

1″ = 1 in = 25,4 mm, zwany też „calem międzynarodowym”.

W zapisie do oznaczenia cala stosuje się symbol bis (o numerze unikodowym U+2033).

Wartości cala dawniej[edytuj | edytuj kod]

Dawniej cal miał różne wartości, np.:

  • 1 cal angielski = 25,3995 mm
  • 1 cal polski = 24,8 mm (tzw. cal staropolski) lub = 24,0 mm (cal nowopolski, 1819-1848)
  • 1 cal pruski = 26,17 mm
  • 1 cal francuski = 27,069 948 75 mm (szerokość kciuka króla Francji – prawo 19 Frimaire roku VIII (10 grudnia 1799) ) dokładnie 750/27706 metra we Francji i Québecu
  • 1 cal reński = 26,1541 mm
  • 1 cal rosyjski = 25,3995 mm
  • 1 cal wiedeński = 26,3402 mm

Ponadto w USA jest jeszcze w użyciu amerykański cal geodezyjny ≈ 25,4000508 mm, a dokładniej:

  • 1 m = 39,37 cali geodezyjnych[1]

Długość cala angielskiego również nie była stała, był on bowiem kilkakrotnie kalibrowany.

  • 1819 – około 25,400438 mm
  • 1895 – 25,37649999978 mm
  • 1922 – 25,399956 mm
  • 1932 – 25,399950 mm
  • 1947 – 25,399931 mm

Rury calowe[edytuj | edytuj kod]

Średnice zewnętrzne wybranych calowych rur stalowych o średniej grubości ścianek[2]:

  • 2″ = 60,3 mm (jest to średnica zew. rury z uwzględnieniem grubości ścianki) DN 50
  • 1½″ = 48,3 mm (jest to średnica zew. rury z uwzględnieniem grubości ścianki) DN 40
  • 1¼″ = 42,4 mm (jest to średnica zew. rury z uwzględnieniem grubości ścianki) DN 32
  • 1″ = 33,7 mm (jest to średnica zew. rury z uwzględnieniem grubości ścianki) DN 25
  • ¾″ = 26,9 mm (jest to średnica zew. rury z uwzględnieniem grubości ścianki) DN 20
  • ½″ = 21,3 mm (jest to średnica zew. rury z uwzględnieniem grubości ścianki) DN 15

Wyjaśnienie: Inne wartości są wynikiem grubości ścianki rury o danej średnicy, ponieważ:

  • 1 cal = 25.4 mm i w hydraulice rura tzw 1-calowa też ma 1 cal tylko, że jest to wartość wewnętrznej średnicy (tj otwór przepływu),
  • natomiast żeby rurę można było gwintować musi być grubsza, stąd rura o wew. średnicy 1 cal ma ściankę grubości 4,15 mm i dlatego zewnętrzna średnica rury ma wymiar 33.7 mm (dla różnych rozmiarów są różne grubości ścianki)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło cal w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Opis na stronie www.numericana.com (ang.)
  2. Wymiary i ciężary rur calowych o średniej grubości ścianek. W: Pomoce projektowe. Mefa, s. 1. [dostęp 2012-12-12].