Cal

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy jednostki miary. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
cal, inch (in, ″)
Układ jednostki imperialne
Wymiar \left[ \mathrm{m} \right]
Jednostka długości, drogi, wysokości, szerokości
Typowe symbole wielkości l, L, x, s, w, h
w jednostkach SI \mathrm{1\,in = {0,0254\,m}}
w jednostkach CGS \mathrm{1\,in = {2,54\,cm}}

Cal (ang. inch) – pozaukładowa jednostka miary długości odpowiadająca początkowo potrojonej długości średniego ziarna jęczmienia. Jedna z tzw. jednostek imperialnych. W USA ta jednostka miary jest podstawową jednostką miary używaną m.in. w budownictwie, medycynie, policji (np. do pomiaru wzrostu człowieka), mechanice i wielu innych dziedzinach.

1″ = 1 in = 25,4 mm, zwany też „calem międzynarodowym”.

Spis treści

Wartości cala dawniej [edytuj]

Dawniej cal miał różne wartości, np.:

  • 1 cal angielski = 25,3995 mm
  • 1 cal polski = 24,8 mm (tzw. cal staropolski) lub = 24,0 mm (cal nowopolski, 1819-1848)
  • 1 cal pruski = 26,17 mm
  • 1 cal francuski = 27,069 948 75 mm (szerokość kciuka króla Francji - prawo 19 Frimaire roku VIII (10 grudnia 1799) ) dokładnie 750/27706 metra we Francji i Québec
  • 1 cal reński = 26,1541 mm
  • 1 cal rosyjski = 25,3995 mm
  • 1 cal wiedeński = 26,3402 mm

Ponadto w USA jest jeszcze w użyciu amerykański cal geodezyjny ≈ 25,4000508 mm, a dokładniej:

  • 1 m = 39,37 cali geodezyjnych[1]

Długość cala angielskiego również nie była stała, był on bowiem kilkakrotnie kalibrowany.

  • 1819 – około 25,400438 mm
  • 1895 – 25,37649999978 mm
  • 1922 – 25,399956 mm
  • 1932 – 25,399950 mm
  • 1947 – 25,399931 mm

Rury calowe [edytuj]

Średnice zewnętrzne wybranych calowych rur stalowych o średniej grubości ścianek[2]:

  • 2″ = 60,3 mm
  • 1½″ = 48,3 mm
  • 1¼″ = 42,4 mm
  • 1″ = 33,7 mm
  • ¾″ = 26,9 mm
  • ½″ = 21,3 mm

Ciekawostka - "polski cal wojskowy" z 2005 r. [edytuj]

W okresie od 19 marca do 22 kwietnia 2005 r. obowiązującą definicją prawną cala w wojsku polskim była definicja 1 in = 25,4 m, tzn jeden cal jest równy dwudziestu pięciu metrom i czterdziestu centymetrom. Definicja ta została ustanowiona w załączniku do rozporządzenia ministra gospodarki i pracy z dnia 15 lutego 2005 r. w sprawie jednolitości miar i dokładności pomiarów związanych z obronnością i bezpieczeństwem państwa (Dz.U. 2005 nr 37 poz. 328[3]), a zniesiona obwieszczeniem prezesa rady ministrów z dnia 15 kwietnia 2005 r. o sprostowaniu błędów (Dz.U. 2005 nr 66 poz. 581). Wyżej wymieniony załącznik do rozporządzenia zawierał także nietypowe definicje cala kwadratowego i cala sześciennego.

Zobacz też [edytuj]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło cal w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Opis na stronie www.numericana.com (ang.)
  2. Wymiary i ciężary rur calowych o średniej grubości ścianek. W: Pomoce projektowe. Mefa, s. 1. [dostęp 2012-12-12].
  3. http://isap.sejm.gov.pl/Download;jsessionid=E7E2100C070B58982482AB15E8C66BCB?id=WDU20050370328&type=2