Kolejka (zbiorowość)
Kolejka – zwana też ogonem lub ogonkiem. Forma nietrwałej zbiorowości powstająca przy transakcji (kolejki mieszkaniowe w PRL były trwałe, gdyż okres oczekiwania wynosił czasem powyżej 20 lat, także oczekiwanie na samochód w NRD trwało kilkanaście lat). Wiąże się ona ze zbyt małą liczbą osób oferujących dany towar/usługę w stosunku do zapotrzebowania i czasu obsługi. W wyniku tej sytuacji powstaje zgromadzenie ludzi, którzy organizują kolejność obsługi.
Prawidłowy przebieg transakcji: klienci są obsługiwani według kolejności ich przybycia do kas (np. w sklepie) lub rejestracji (u lekarza). W niektórych przypadkach jest to zbiorowość rozproszona, np. wówczas, gdy osoby zamawiają kolejkę czyli ustalają kolejność transakcji, jednak nie przebywają w tej samej przestrzeni, w pobliżu dokonywania transakcji pozostają tylko osoby, które zostaną obsłużone w najbliższym czasie.
Niektóre instytucje publiczne prowadzą w sposób sformalizowany oficjalne kolejki oczekujących na dane limitowane świadczenie - np. kolejki mieszkaniowe w urzędach gminy, kolejki oczekujących na świadczenia zdrowotne finansowane przez NFZ.
W Wielkiej Brytanii kolejki tworzą się na przystankach autobusowych podczas oczekiwania na autobus. Wiąże się to z faktem, że pasażerowie wpuszczani są tylko przednimi drzwiami, a kolejność w kolejce może mieć wpływ na wpuszczenie do autobusu (zdarza się, że kierowca nie wpuszcza całej kolejki do autobusu, gdy uzna, że w środku jest już za dużo osób).
Spis treści |
[edytuj] Kolejka w kulturze
Różnego typu formy kolejek prezentowane były w wielu filmach Stanisława Barei, m.in. w Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz? czy w serialu Alternatywy 4. Motyw kolejki wykorzystany został także w kilku surrealistycznych skeczach Latającego cyrku Monty Pythona.
Motyw kolejki stał się inspiracją do utworu Psalm stojących w kolejce Krystyny Prońko.
[edytuj] Kolejki w czasach PRL
Kolejka w znaczeniu opisywanym powyżej była nieodłącznym atrybutem codzienności w czasach PRL. Kryzys gospodarczy i braki w zaopatrzeniu sprawiały, że tam, gdzie pojawiał się potrzebny towar ustawiała się kolejka ludzi chętnych do zakupu. Kolejki te przyjmowały rozmiary niespotykane po tym okresie. W szczególności do historii przeszły kolejki do zakupu mięsa czy wędliny. Tego typu kolejki formowały się często nawet przed dostawą pożądanego towaru. Niejednokrotnie oczekiwanie w kolejkach miało dramatyczny przebieg. W zatłoczonych sklepach, po długich godzinach oczekiwania zmęczeni i rozdrażnieni ludzie mogli popadać w konflikty, dochodziło czasem do przepychanek, awantur, mimowolnego lub świadomego wybijania szyby przez napierający tłum. W skrajnych wypadkach interweniowała milicja.
W wyniku powszechności zjawiska wykształciły się formy pomagające w organizacji:
- Lista kolejkowa – pomagająca w utrzymaniu porządku kolejki w przypadku, gdy termin udostępnienia dobra był przewidywany na czas dłuższy niż kilka godzin (np. dostawa towaru, na ogół przemysłowego w rodzaju sprzętu AGD czy mebli, miała nastąpić za kilka dni). Kolejność osób w kolejce była zapisywana, a każda taka osoba miała obowiązek stawić się o określonej godzinie i podczas odczytywania listy zgłosić swoją obecność. Niestawienie się powodowało wykreślenie z listy. Terminy obowiązkowej obecności zależały od długości oczekiwania - w przypadku okresu kilkudniowego było to na ogół 3-4 razy na dobę. Szczegóły zasad danej listy kolejkowej były ustalane w drodze konsensusu wśród osób, które zapoczątkowywały listę.
- Komitet kolejkowy – grupa osób pilnujących kolejności kolejki, nieodzowna w przypadku powstania listy kolejkowej. Komitet kolejkowy informował o istnieniu listy te osoby, które pojawiały się po jej zapoczątkowaniu, zapisywał na nią i był odpowiedzialny za sprawdzanie obecności.
- Rezerwacja miejsca.
W swoistych "kolejkach" (nie polegających jednak na fizycznym oczekiwaniu w jednym miejscu) mieszkaniowych oczekiwano nawet powyżej 20 lat, również wieloletnie były okresy oczekiwania na instalację telefonu.
[edytuj] Automaty kolejkowe
Ze względu na częste spory i nieścisłości co do kolejności obsługi petenta/klienta coraz powszechniej stosowane są automaty kolejkowe, gdzie o kolejności obsługi decyduje nadany przez automat przy wejściu numer. W przypadku obsługi wielostanowiskowej, przy kolejnych stanowiskach podawany jest kolejny numer klienta/petenta, który może być teraz obsłużony. Urządzenia te często stosowane są w przychodniach lekarskich, bankach i urzędach.
