Tarnowskie Góry

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tarnowskie Góry
Rynek
Rynek
Herb Flaga
Herb Tarnowskich Gór Flaga Tarnowskich Gór
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat tarnogórski
Gmina gmina miejska
Aglomeracja górnośląska
Prawa miejskie 1526
Burmistrz Arkadiusz Czech
Powierzchnia 83,72 km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

61 002[1]
729 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 32
Kod pocztowy 42-600 do 42-609 oraz 42-680 i 42-612
Tablice rejestracyjne STA
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Tarnowskie Góry
Tarnowskie Góry
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Tarnowskie Góry
Tarnowskie Góry
Ziemia 50°27′N 18°52′E/50,450000 18,866667Na mapach: 50°27′N 18°52′E/50,450000 18,866667
TERC
(TERYT)
2243313041
SIMC 0943813
Urząd miejski
Rynek 4
42-600 Tarnowskie Góry
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikisłownik Hasło Tarnowskie Góry w Wikisłowniku
Strona internetowa
BIP

Tarnowskie Góry (śl. Tarnowský Góry[2], niem. Tarnowitz, czes.: Tarnovské Hory, Tarnovice, łac. Montes Tarnovicenses) – miasto i gmina w południowo-zachodniej Polsce, w województwie śląskim, siedziba powiatu tarnogórskiego, na północnym krańcu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), historycznie na Górnym Śląsku. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego.

Według danych z 31 grudnia 2012 miasto liczyło 61 002 mieszkańców[1].

Położenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Tarnowskie Góry leżą na północ od Bytomia, na południe od Lublińca i na północny zachód od Piekar Śląskich. Przez miasto przepływa Stoła (Bobrowniki Śląskie, Osada Jana, Śródmieście-Centrum, Lasowice, Sowice i Strzybnica), Drama (Repty Śląskie) i Pniowiec (dzielnica Pniowiec). Miasto leży na skraju Niziny i Wyżyny Śląskiej. Tarnowskie Góry są głównym miastem Garbu Tarnogórskiego.

Najwyższymi wzniesieniami są Sucha Góra (352 m n.p.m.) i Srebrna Góra (347 m n.p.m.), a najniżej położone są Dolina Stoły (254 m n.p.m.) oraz dolina jej dopływu – Granicznej Wody (255 m n.p.m.).

Miasto od Bytomia dzieli 12 km, od Gliwic 22 km, od Katowic 25 km, a od Lublińca 26 km.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Miasto zajmuje obszar 83,47 km² (zajmując w przybliżeniu 13% powierzchni powiatu tarnogórskiego) i składa się z 11 dzielnic:

Granice[edytuj | edytuj kod]

Tarnowskie Góry graniczą z

Kody pocztowe[edytuj | edytuj kod]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Ludność Tarnowskich Gór.

Dane z 31 grudnia 2012[1]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 61 002 100 31 623 51,8 29 379 48,2
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
728,6 377,7 350,9

Mieszkalnictwo[edytuj | edytuj kod]

Osada Jana

Tereny zabudowy wielorodzinnej zajmują 311,06 ha, w tym zabudowanych jest 42,37% powierzchni. Największy odsetek terenów mieszkaniowych skupia się w dzielnicy śródmiejskiej, a zwłaszcza w samym centrum miasta, jak również w jednostkach nazywanych umownie Śródmieście-Północny Zachód i Śródmieście-Południe. Wśród pozostałych dzielnic, największy odsetek terenów mieszkaniowych posiadają dzielnice: Lasowice, Osada Jana i Stare Tarnowice (dzięki osiedlu „Przyjaźń”).

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Alejka w zespole przyrodniczo-krajobrazowym „Park w Reptach i Dolina Dramy”

Według danych z 2002 Tarnowskie Góry mają obszar 83,47 km², w tym: użytki rolne 36%, użytki leśne 39%[potrzebne źródło].

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Tarnowskie Góry leżą w obrębie śląsko-krakowskiej dzielnicy klimatycznej. Charakteryzuje ją przewaga wpływów oceanicznych nad kontynentalnymi oraz sporadyczne oddziaływanie docierających tu od południowego zachodu przez Bramę Morawską mas powietrza zwrotnikowego. Docierają tu również zimne masy powietrza arktycznego z północy – głównie w chłodnej połowie roku.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Parki i ochrona przyrody:

Nazwa Powierzchnia Dzielnica
Park Miejski 21,5 ha Śródmieście
Zespół „Park w Reptach i Dolina Dramy” 233,6 ha Repty
Park Redena  ?? Śródmieście
Park Klasztorny OO. Kamilianów  ?? Osada Jana
Park Kunszt  ?? Bobrowniki Śląskie
Zespół „Doły Piekarskie” 24 ha Bobrowniki Śląskie
Park Piny  ?? ha Osada Jana

Rezerwaty przyrody:

Nazwa rezerwatu Powierzchnia Przedmiot ochrony
Segiet 24,65 ha w którym rośnie 149 gatunków roślin, w tym wiele rzadkich i chronionych. Naturalny las bukowy graniczy tu z objętym ochroną, dawnym wyrobiskiem dolomitu – „Blachówka”.

W mieście występują 123 pomniki przyrody (122 przyrody ożywionej i 1 nieożywionej), m.in.:

Władze miasta[edytuj | edytuj kod]

Herb na budynku ratusza
Ratusz

Burmistrz[edytuj | edytuj kod]

Urzędującym burmistrzem jest od 2006 Arkadiusz Czech. W wyborach samorządowych 2006 uzyskał w I turze wynik 23,68%, a w II – 51%[3].
W kolejnych, w 2010 uzyskał w I turze wynik 41,04%, a w II – 69,33%[4]. Zarówno w wyborach 2006, jak i w 2010 jego głównym kontrkandydatem był poprzedni burmistrz – Kazimierz Szczerba.

Tarnowskie Góry są największym, co do liczby ludności, miastem w Polsce, w którym władzę wykonawczą sprawuje burmistrz, a nie prezydent miasta.

Atrybutem burmistrza jest łańcuch z Herbem Wielkim Tarnowskich Gór wykonany z metalu barwy srebrnej; łańcuch używany jest podczas oficjalnych i uroczystych wystąpień.

Wiceburmistrzowie[edytuj | edytuj kod]

Burmistrz Tarnowskich Gór ma dwóch zastępców (wiceburmistrzowie). W kadencji (2010-2014) są to:

  • Piotr Skrabaczewski, zastępca burmistrza ds. gospodarczych[5]
  • Jolanta Tuszyńska, zastępca burmistrza ds. społecznych[6]

Rada Miejska[edytuj | edytuj kod]

W skład Rady Miejskiej w Tarnowskich Górach wchodzi 23 radnych[7]. Obecnym przewodniczącym Rady jest Stanisław Kowolik (PiS), a wiceprzewodniczącymi Franciszek Nowak i Marek Jaworski, obaj z Inicjatywy Obywatelskiej Powiatu Tarnogórskiego[7].

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Herb Miasto Kraj
HUN Békéscsaba COA.jpg
Békéscsaba Węgry
COA Kutna Hora.png
Kutná Hora Czechy
Wappen Bernburg (Saale).png
Bernburg Niemcy
Blason Méricourt.svg
Méricourt Francja

Nazwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Tarnowskie Góry wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie[8].

Nazwa miasta pochodzi od wsi wchłoniętej przez miasto, której nazwa wywodzi się od tarniny - Tarnowice (obecnie dzielnica – Stare Tarnowice) oraz słowa gory, co w po staropolsku oznaczało kopalnie. W pruskim urzędowym dokumencie z 1750 wydanym w języku polskim w Berlinie przez Fryderyka Wielkiego miasto wymienione jest pośród innych śląskich miejscowości jako „Tarnowskie Gory”[8]. Na pierwszej mapie Śląska, którą w 1561 narysował Martin Helwig z Nysy Miasto nosi nazwę Tarnowitz. W czeskojęzycznych dokumentach miejskich miasto nosi też nazwę Tarnovice.

Niemiecki geograf oraz językoznawca Heinrich Adamy zalicza miasto do grupy miejscowości, których nazwy wywodzą się od staropolskiego słowa oznaczającego krzew „tarniny”, lub tarni określającego miejsce wegetacji tej rośliny -"von tarn = Schwarzdorn, Schlehdorn (purnus spinosa)"[9]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako pierwotną wymienia on staropolską formę Tarnowicz podając jej znaczenie "Schlehdornstadt" - "Miasto tarniny"[9]. Niemcy zgermanizowali nazwę na Tarnowitz[9] w wyniku czego utraciła ona swoje pierwotne znaczenie.

W 1612 polską nazwę miejscowości Tarnowskie Góry wspomina Walenty Roździeński w swoim staropolskim poemacie o śląskim hutnictwie pt. "Officina ferraria abo Huta i warstat z kuźniami szlachetnego dzieła żelaznego. W dziele opisuje on powstanie nazwy miasta oraz moment jego utworzenia za czasów Jana II Dobrego we fragmencie "Zatym książę rozkazał, aby wysiekano, On las a na tym miejscu miasto zbudowano., A stąd ludzie — zszedszy sie zewsząd — w krótkiej chwili, Robiąc kruszce, niemałe miasto zbudowali, Któremu od Tarnowie zaraz dali imię, Tarnowskie Góry: to stąd, iż gruntu a ziemie, Wielką sztukę od tej wsi sobie oderwali,, Kędy prawie przednią część miasta zbudowali."[10][11]

Polską nazwę Góry Tarnowskie w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[12].

Symbole miasta[edytuj | edytuj kod]

W herbie obok złotego orlego skrzydła z herbu Jana II Dobrego, księcia opolskiego, górnośląskiego Piasta, znajduje się także pół czarnego orła z herbu Hohenzollernów, których przedstawicielem był Jerzy Fryderyk von Ansbach fundator herbu. Młotki symbolizują najważniejsze zajęcie pierwszych mieszkańców miasta – gwarków. Labry i klejnot nad hełmem czynią ten herb dostojniejszym[potrzebne źródło].

Flagę miasta tworzą barwy srebrna (biała), czarna i złota (żółta). Flaga nawiązuje do herbu.

Na pieczęci miejskiej widnieje herb miasta i jego nazwa otaczająca herb kołem. Pieczęcie te widnieją na dokumentach wydawanych przez reprezentantów władzy samorządowej Tarnowskich Gór.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Tarnowskich Gór.
Widok miasta Tarnowskie Góry w I poł. XVIII wieku – rysunek Friedriecha Bernharda Wernhera

Historia miasta jest bardzo związana z wydobyciem rud srebra, ołowiu i cynku. Według legendy, pierwszą bryłę kruszcu srebronośnego wyorał chłop Rybka ok. 1490 co w 1612 w swoim dziele "Officina ferraria" zanotował Walenty Roździeński następującymi słowami "Srebrny kruszec w Bytomiu, na górach wnet nastał, Iny zasię od kruszca w mili zalanego,, Naleziony przez chłopa Rybkę niejakiego."[13] Od tego czasu na teren dzisiejszego miasta zaczęli przybywać osadnicy, powstawały pierwsze osady górnicze.

Ówczesny właściciel ziem, Jan II Dobry, książę opolsko-raciborski, oraz margrabia Jerzy von Ansbach w 1526 nadali powstającemu miastu przywilej wspierający górnictwo, tj. „akt wolności górniczej”. W tym samym roku Tarnowskie Góry otrzymały prawa miejskie, a dwa lata później ogłoszony został tzw. Ordunek Gorny. Jest to okres szybkiego rozwoju górnictwa rud srebronośnych oraz miasta, w którym równie intensywnie rozwija się handel i rzemiosło. Wybudowano wtedy wiele istniejących do dziś kamienic.

W połowie XVI w. Tarnowskie Góry były największym ośrodkiem górnictwa kruszcowego na Górnym Śląsku. Wielu zwolenników znalazła tu reformacja. Jej utrwalenie nastąpiło po śmierci Jana II Dobrego (1532), kiedy miasto przeszło pod panowanie Hohenzollernów. W 1529 protestanci wybudowali pierwszy drewniany kościół, a dwa lata później na jego miejscu – murowany.

W 1531 utworzono szkołę ariańską (braci polskich), której rektorem na przeł. XVI i XVII w. był Daniel Franconius, wybitny ariański pedagog i poeta. Świetności miasta kres położyła wojna trzydziestoletnia (1618-1648). W 1676 w Tarnowskich Górach wybuchła zaraza, która ustąpiła po „procesji błagalnej” do Piekar. Na pamiątkę tego zdarzenia tarnogórzanie zobowiązali się udawać corocznie w niedzielę po 2 lipca do Sanktuarium Matki Boskiej Piekarskiej. Tradycja ta trwa do dzisiaj.

16 grudnia 1740 wkroczeniem wojsk pruskich na Śląsk rozpoczęły się wojny śląskie. Po zakończeniu pierwszej z nich w 1742 miasto przeszło spod panowania austriackiego pod pruskie. W latach 80. XVIII w. powstała z inicjatywy Fryderyka Wilhelma von Redena rządowa kopalnia i huta „Fryderyk” – nazwana od królewskiego imienia, w której w 1788 uruchomiono pierwszą na kontynencie europejskim, sprowadzoną z Anglii, maszynę parową do odwadniania wyrobisk górniczych.

W 1803 otwarto pierwszą szkołę górniczą, kilkanaście lat później wydrążono nową sztolnię „Fryderyk”, założono drukarnię, wybrukowano rynek i ul. Krakowską i Lubliniecką, założono nowe fabryki i hutę żelaza, rozpoczęto budowę wodociągów miejskich. Również wtedy powstała Spółka Bracka jako instytucja ubezpieczająca górników. W 1857 uruchomiono pierwszą linię kolejową do Opola. Rozwój miasta przypieczętowało powstanie w 1873 Starostwa Tarnogórskiego.

Podczas plebiscytu mieszkańcy miasta prawie w 85% opowiedzieli się za Niemcami[14][15], z kolei mieszkańcy powiatu Tarnowskie Góry opowiedzieli się za przynależnością do Polski – za Polską głosowało 62%, za przynależnością do Niemiec 38% (w tym prawie 10% tzw. emigrantów). W 1922 miasto włączono do Polski.

Na początku XX w. wyczerpały się zasoby rud i zakończyło się wydobycie kruszcu.

Kultura i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Wychodząca z Rynku ul. Gliwicka wraz z podcieniami

Muzyka[edytuj | edytuj kod]

Muszla koncertowa w tarnogórskim parku

W Tarnowskich Górach działają różne grupy muzyczne:

Cykliczne imprezy kulturalne[edytuj | edytuj kod]

  • Dni Gwarków – trzydniowy festyn organizowany od 1957. Charakterystyczną częścią tej imprezy jest barwny pochód ulicami miasta, podczas którego przebierańcy wcielają się w historyczne lub legendarne postacie. Odbywają się one we wrześniu.
  • Piknik Gwarecki – organizowany przez Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej na terenie Skansenu Maszyn Parowych i Kopalni Zabytkowej w czerwcu.
  • Ogólnopolskie Warsztaty Twórcze Osób Niepełnosprawnych – trzydniowa impreza na przełomie września i października, organizowana z inicjatywy Urzędu Miasta i Zakładu Rehabilitacji Zawodowej Inwalidów dla niepełnosprawnych plastyków amatorów.
  • Tarnogórskie Wieczory Muzyki Organowej i Kameralnej – cykl koncertów organowych i kameralnych odbywających się we wrześniu i w październiku w kościele ewangelicko-augsburskim.
  • Dzień Kultury Ulicznej
  • Tarnogórskie Spotkania Jazzowe

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Zabytkowa Kopalnia Rud Srebronośnych
Poczta
Altana w parku
Parowóz Tp1 stojący przy Zespole Szkół Techniczno-Usługowych
Parowóz Ty45-217 – pomnik przed Tarnogórskim zakładem taboru kolejowego
Wieża ciśnień, w której obecnie znajduje się pub

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • szlak turystyczny czerwony Szlak Husarii Polskiej: Będzin-Kozłowa Góra-Orzech-Nakło Śląskie-Tarnowskie Góry, Rynek-Repty Stare. Długość trasy: 156 km.
  • szlak turystyczny zielony Szlak Stulecia Turystyki: Rybnik-Tworóg-Brynek, Hanusek-Boruszowice-Miasteczko Śląskie-Miasteczko Śląskie, Rynek -Chechło, Nakło-Tarnowskie Góry. Długość trasy: 138 km.
  • szlak turystyczny niebieski Szlak Powstańców śląskich: Bytom-Segiet (szlak czarny)-Repty Nowe-Sztolnia Czarnego Pstrąga (szlak żółty)-Laryszów-Wilkowice, Zbrosławice-Kępczowice-Góra św. Anny-Sierakowice. Długość trasy: 184 km.
  • szlak turystyczny żółty Szlak Gwarków: Sztolnia Czarnego Pstrąga- Stare Tarnowice Kościół-Tarnowskie Góry, Rynek-Tarnowskie Góry PKP-Lasowice-Chechło, Nakło-Żyglin, Kościół-Leśniczówka, Mieczysko-Kolonia Woźnicka. Długość trasy: 27 km.
  • szlak turystyczny czarny Szlak Segiecki: Segiet-Kopalnia Zabytkowa-Tarnowskie Góry, Rynek-Tarnowskie Góry PKP-Puferki-Pniowiec. Długość trasy: 12 km.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Obwodnica

Drogowy[edytuj | edytuj kod]

Tarnowskie Góry leżą na skrzyżowaniu dróg krajowych:

Ponadto przez Tarnowskie Góry ma przebiegać droga ekspresowa S11 łącząca Pomorze (dokładnie Kołobrzeg) ze Śląskiem.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

W Tarnowskich Górach istnieje dobrze rozwinięta komunikacja miejska. Działa tu MZKP Tarnowskie Góry, który obsługuje 58 linii autobusowych, a przez gminy MZKP przebiega 18 linii obsługiwanych przez KZK GOP. Obsługę linii dla MZKP zapewnia PKM Świerklaniec i przewoźnicy prywatni.

30 kwietnia 2013 otwarty został nowoczesny dworzec autobusowy z zadaszonymi peronami, placem manewrowym i parkingiem dla kilkunastu autobusów oraz samochodów (zastosowany został system "park and ride"). Koszt projektu "Przystanek Europa - regionalne centrum obsługi pasażerskiej w Tarnowskich Górach" wyniósł 20,6 mln złotych, z czego 11 mln złotych wyniosło dofinansowanie ze środków Unii Europejskiej[16].

Kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Dworzec Kolejowy w Tarnowskich Górach

Tarnowskie Góry leżą na:

Miasto posiada zabytkowy dworzec kolejowy z 1888. Z zewnątrz posiada neoklasycystyczną kamieniarkę, lecz wewnątrz został on przebudowany w latach PRL-u. Gmach dworca w maju i czerwcu 2007 został dokładnie odrestaurowany i jest teraz jednym z najpiękniejszych budynków tego typu na Górnym Śląsku.

W pobliżu Tarnowskich Gór znajduje się jedna z największych stacji rozrządowych Europy, która osiąga długość kilku kilometrów od stacji w Miasteczku Śląskim do stacji w Tarnowskich Górach. Co bardzo ważne i trwale związane z koleją tarnogórską jest odpalenie jednej z pierwszych w Europie maszyn parowych, w 1788 (druga na świecie).

Przez miasto biegnie trasa towarowa. Jednak zmiany szlaków oraz dużo lepszy stan torów i trakcji na innych trasach, przyczynił się dużego zmniejszenia częstotliwości jeżdżących przez Tarnowskie Góry pociągów towarowych. Taki stan rzeczy widziany jest także w przypadku pociągów pasażerskich.

Lotniczy[edytuj | edytuj kod]

W odległości ok. 20 km od Tarnowskich Gór znajduje się port lotniczy Katowice-Pyrzowice.

Ok. 15 km na północny zachód od miasta, w 2013 oddano do użytku śmigłowcowe lądowisko Brynek, które zarządzane jest przez Nadleśnictwo Brynek.

Media[edytuj | edytuj kod]

Tygodniki
  • „Dziennik Tarnogórski”, cotygodniowy dodatek do Dziennika Zachodniego, ukazuje się w piątki.
  • Gwarek”, ukazuje się we wtorki.
Miesięczniki
  • „Łamigłówek Religijny”. Ogólnopolski miesięcznik zadań umysłowych dla dzieci i młodzieży. Wydawany w latach 1992–2009, w tym w Tarnowskich Górach w latach 2007–2009.
Kwartalniki
  • „Montes Tarnovicensis”, kwartalnik. Czasopismo historyczne wydawane od 2000 przez Oficynę Monos. Ukazuje się cztery razy w roku: Wielkanoc, początek wakacji, „Gwarki”, Boże Narodzenie.
Media elektroniczne
  • TG STACJA Telewizja z Miasta Gwarków, istnieje od czerwca 2013.
  • Telewizja internetowa gwarek.tv jest środkiem masowego przekazu działającym na podstawie wpisu do rejestru dzienników i czasopism pod pozycją Pr 433 postanowieniem Sądu Okręgowego w Gliwicach.
  • Portal Powiatu Tarnogórskiego tg.net.pl – istnieje od 1999, zarejestrowany tytuł prasowy – figuruje w rejestrze dzienników i czasopism pod pozycją Pr 261 postanowieniem Sądu Okręgowego w Gliwicach. Wizytówka powiatu w każdym zakresie: przede wszystkim historii i tradycji, ale również prezentacji dnia dzisiejszego. Aktualizowany codziennie. Za działalność dziennikarską i edukacyjną Sejmik Województwa Śląskiego nadał we wrześniu 2011 redaktorowi naczelnemu portalu Zbigniewowi Markowskiemu Złotą Odznakę „Za zasługi dla Województwa Śląskiego”.
  • Portal TarnowskieGory24.Info, istnieje od 2012, zarejestrowany w rejestrze dzienników i czasopism pod pozycją 703 postanowieniem Sądu Okręgowego w Częstochowie
Wydawnictwa
  • Wydawnictwo św. Macieja Apostoła, od 2009.

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Ochrona środowiska jest traktowana priorytetowo w polityce inwestycyjnej miasta[potrzebne źródło]. W 1997 w Tarnowskich Górach-Rybnej oddano do użytku nowoczesne, ekologiczne składowisko odpadów komunalnych. Podstawowymi inwestycjami realizowanymi w celu poprawy stanu środowiska, a zwłaszcza ochrony wód podziemnych są: kanalizacja kolejnych rejonów miasta oraz budowa centralnej oczyszczalni ścieków o docelowej przepustowości 7500 m³ na dobę. Ochrona atmosfery, w tym eliminacja niskiej emisji, realizowana jest od początku lat 90. XX w. poprzez gazyfikację Gminy i propagowanie paliw ekologicznych[potrzebne źródło].

W 1997 została zakończona realizacja programu restrukturyzacji rolnictwa PHARE II. Jego zasadniczym celem było utrzymanie działalności rolniczej na terenach, na których występuje zanieczyszczenie gleb w sposób zapewniający produkcję bezpiecznej żywności. Problemem ekologicznym jest zagrożenie ze strony zwałowisk odpadów niebezpiecznych po byłych zakładach chemicznych. Gmina jest żywo zaangażowana w program unieszkodliwiania tych odpadów i rekultywację skażonych terenów[potrzebne źródło].

Podstawową zasadą w rozwiązywaniu problemów ekologicznych gminy jest stosowanie prewencji, dlatego zorganizowano w 1993 I Regionalną Szkołę „Czystej Produkcji” dla wszystkich zakładów tarnogórskich. W ramach tego programu zminimalizowano szkodliwy wpływ zakładów przemysłowych na środowisko. Niektóre z nich obecnie wdrażają systemy zarządzania środowiskowego – zgodnie z ISO 14001[potrzebne źródło].

Gmina posiada Program Ochrony Środowiska, który stanowi podstawowe narzędzia prowadzenia polityki ekologicznej. Realizacja programu ma doprowadzić do poprawy środowiska naturalnego, efektywnego zarządzania środowiskiem oraz zapewnić skuteczne mechanizmy chroniące środowisko przed degradacją[potrzebne źródło].

Gmina wdrożyła również Regionalny System Zarządzania Środowiskowego (REMAS), który zawiera w sobie m.in. elementy międzynarodowych norm serii ISO 14000. Obecnie w ramach doskonalenia systemu zarządzania środowiskowego Gmina zapoznaje się z wymaganiami systemu ekozarządzania i audytu (EMAS).

W 2011 zaczęła działać Centralna Oczyszczalnia Ścieków (COŚ) ulokowana w rejonie ulicy Grzybowej. Powstała ona w ramach pierwszego etapu projektu budowy w mieście systemu wodno-kanalizacyjnego[17].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Gmach Banku spółdzielczego

Tarnowskie Góry są jednym z 3 miast powiatowych na Śląsku oraz jednym z 18 miast w Polsce zaliczanych do klasy A pod względem atrakcyjności inwestycyjnej (dane Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową w Warszawie). Tarnowskie Góry systematycznie zmieniają swój wizerunek – miasta przemysłowego, poprzez przekształcanie zakładów branży metalowej, obsługujących górnictwo i przemysł chemiczny, w miasto przyjazne dla innych form wytwórczości i usług, przychylne mieszkańcom i przyjezdnym[potrzebne źródło].

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Budynek Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Staszica

Tarnowskie Góry mają bogatą historię szkolnictwa. Tu w 1531 powstała różnowiercza szkoła. W 1713 otwarte zostało pierwsze polskie gimnazjum na Śląsku prowadzone przez Jezuitów. Niedługo potem, bo w 1754 powstała szkoła protestancka. W 1803 założono tu pierwszą na ziemiach polskich szkołę górniczą, która istniała do 1933. W okresie pruskim, założono m.in. Królewskie Gimnazjum Realne (Königliches Realgymnasium zu Tarnowitz) w 1874 (późniejsze Państwowe Gimnazjum Męskie im. Księcia Jana II Opolskiego od 1922, obecnie Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica, nazwa patrona od 1960) i niemiecką szkołę realną w 1908 (od 1922 Publiczna Szkoła Powszechna nr 1, której w 1927 nadano imię Jana III Sobieskiego). Szczególnie w okresie międzywojennym miasto słynęło z dobrze rozwiniętego szkolnictwa (Gimnazjum Męskie, Gimnazjum Żeńskie, Seminarium Nauczycielskie, „Szkoła Raciborzanek”).

Obecnie od 2003 funkcjonuje w Tarnowskich Górach uczelnia – Filia Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Opolu.

Oprócz 10 szkół podstawowych i 6 gimnazjów istnieje tu 9 zespołów szkół o charakterze zawodowym: budowlanym, ekonomicznym, gastronomicznym, hotelarskim, mechanicznym, elektronicznym, odzieżowym, medycznym, kolejowym oraz chemicznym. Młodzież ma też możliwość pobierania nauki w 6 liceach ogólnokształcących (I L.O. im. Stefanii Sempołowskiej, II L.O. im. Stanisława Staszica,IV L.O. w Zespole Szkół Technicznych i Ogólnokształcących, VI Liceum Ogólnokształcącym z wojskowością, Zespole Szkół Chemiczno-Medycznych i Ogólnokształcących im. M. Skłodowskiej-Curie, Salezjańskim Ośrodku Szkolno- Wychowawczym) i Centrum Kształcenia Ustawicznego. Ponadto w mieście jest też Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia oraz Specjalny Ośrodek Szkolno Wychowawczy.

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Chrześcijaństwo[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Lasowicach
Kościół ewangelicko-augsburski


Buddyzm[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

Drużyny i obiekty sportowe
Nazwa klubu Sekcje sportowe
UKS Gwiazda Tarnowskie Góry siatkówka
KS Strzybnica piłka nożna, judo
UKS Judo Ahinsa Tarnowskie Góry judo
Gwarek Tarnowskie Góry piłka nożna
Tarnowiczanka Stare Tarnowice piłka nożna
Klub Sportowy „ZGODA-Repty” Repty Śląskie piłka nożna
Górnik Bobrowniki Śląskie piłka nożna
UKS „Dwójka” Judo Tarnowskie Góry judo
Kolejowy Ośrodek Rekreacji i Sportu „Śląsk” podnoszenie ciężarów, kajakarstwo, kulturystyka i piłka nożna
Międzyszkolny Klub Sportowy” Skarbek” piłka ręczna kobiet, tenis stołowy mężczyzn i kobiet
Tarnogórski Klub Taternictwa Jaskiniowego PTTK taternictwo
Automobilklub Tarnogórski bezpieczeństwo ruchu drogowego, karting, turystyka motocyklowa i karawaning, pojazdy zabytkowe i motocykle, turystyka motorowa osób niepełnosprawnych
Polski Związek Wędkarski Koło nr 72 „Zamet” wędkarstwo
Uczniowski Klub Hokeja na Trawie „Ósemka” hokej
Integracyjny Klub Szachowy „Tęcza” szachy
SS Strzybniczanka Tarnowskie Góry szachy
Koszykarski Klub Sportowy Tarnowskie Góry koszykówka[19]


Jedna z wielu kamienic na Starym Mieście

Osoby związane z Tarnowskimi Górami[edytuj | edytuj kod]

Honorowi obywatele miasta[edytuj | edytuj kod]

Rada Miejska nadała tytuł Honorowego Obywatela Miasta do tej pory za wybitne osiągnięcia[20]:

  • ks. prof. Remigiusz Sobański – osiągnięcia w dziedzinie prawa kanonicznego
  • Raymond Wawzyniak – działalność na rzecz współpracy partnerskiej pomiędzy Mericourt a Tarnowskimi Górami
  • ks. prałat Stefan Wylężek – wkład w krzewienie kultury chrześcijańskiej
  • ks. dr Gustaw Klapuch – osiągnięcia w dziedzinie praw człowieka w oparciu o moralność chrześcijańską, teologii i działalności społecznej
  • Joachim Janik – osiągnięcia w dziedzinie prawa karnego w czasie wieloletniego pełnienia funkcji prezesa Sądu Okręgowego w Opolu, wiceprezesa Krajowej Rady Sądownictwa, doradcy ministra sprawiedliwości i wykładowcy Uniwersytetu Opolskiego
  • prof. Jan Miodek – popularyzowanie wartości kulturalnych Ziemi Gwarków oraz podnoszenie prestiżu Tarnowskich Gór
  • pułkownik Bernard Drzyzga – zasługi na ziemi ojczystej dokonane czynem żołnierza, patrioty i dowódcy Armii Krajowej
  • prof. Bożena Hager-Małecka – zasługi w ratowaniu zdrowia śląskich dzieci
  • Bolesław Lubosz – zasługi w twórczości literackiej upowszechniającej m.in. historię i tradycje miasta oraz kulturotwórczą aktywność w jego teraźniejszym życiu
  • Maria Pańczyk-Pozdziej – działalność na rzecz popularyzacji śląskich tradycji, gwary i kultury
  • ks. Jan Twardowski – twórczość literacką,
  • dr Guidotto Henckel von Donnersmarck – zasługi rodu Henckel von Donnersmarck dla rozwoju miasta i regionu
  • prof. Andrzej Kwolek – działalność naukową, dydaktyczną i społeczną w dziedzinie rehabilitacji medycznej

Pozostałe osoby[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2012 r. Stan w dniu 31 XII. , 2013-06-05. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 2083-3342. 
  2. Nazwa śląska za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. Użyto rozszerzonej wersji alfabetu proponowanego przez Grzegorza Wieczorka oraz Towarzystwo Piastowania Śląskiej Mowy „Danga” – wymowa w tymże słowniku – Tarnowsky Góry.
  3. Wyniki wyborów 2006 w Tarnowskich Górach.
  4. Wyniki wyborów 2010 w Tarnowskich Górach.
  5. BIP UM Tarnowskie Góry. zastępca burmistrza ds. gospodarczych.
  6. BIP UM Tarnowskie Góry. zastępca burmistrza ds. społecznych.
  7. 7,0 7,1 Rada Miejska. Skład osobowy Rady Miejskiej. Kadencja 2010-2014 [dostęp 17-02-2013].
  8. 8,0 8,1 Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”.
  9. 9,0 9,1 9,2 Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 54.
  10. Walenty Rożdzieński, Officina ferraria abo huta i warstat z kuźniami szlachetnego dzieła żelaznego przez Walentego Roździeńskiego teraz nowo wydana, Kraków 1612.
  11. Officina ferraria abo Huta i warstat z kuźniami szlachetnego dzieła żelaznego : poemat z roku 1612 wersja cyfrowa na PBI.
  12. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.30.
  13. Officina ferraria abo Huta i warstat z kuźniami szlachetnego dzieła żelaznego : poemat z roku 1612 w wersji cyfrowej na stronach PBI
  14. Wyniki plebiscytu w Landkreis Tarnowitz (powiecie tarnogórskim).
  15. Historia Tarnowskich Gór.
  16. PAP: Tarnowskie Góry. Otwarto dworzec autobusowy za ponad 20 mln zł (pol.). Gazeta Wyborcza, 30.04.2013. [dostęp 2013-05-01].
  17. W Tarnowskich Górach oddano do użytku Centralną Oczyszczalnię Ścieków (pol.). dziennikzachodni.pl za: PAP, 2011-11-28. [dostęp 2012-07-10].
  18. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 22 maja 2014.
  19. Koszykarski Klub Sportowy Tarnowskie Góry.
  20. Honorowi Obywatele. [dostęp 2011-08-20].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Historia Tarnowskich Gór, p. red. prof. Jana Drabiny, Tarnowskie Góry 2000.
  • Herb i barwy Tarnowskich Gór, A. Kuzio-Podrucki, D. Woźnicki, Tarnowskie Góry 2002.
  • Sławni na Tarnogórskiej Ziemi, A. Kuzio-Podrucki, D. Woźnicki, Tarnowskie Góry 2003.
  • „Zeszyty Tarnogórskie” nr 1-52 (wydawnictwo ciągłe), wyd. Instytut Tarnogórski i Muzeum, Tarnowskie Góry 1986-2007.
Wikimedia Commons