Manga

Postać mangowa; uwagę zwracają duże oczy, często nienaturalny kolor włosów

Manga (jap. 漫画, Manga^?) – komiks, obraz, rysunek, szkic, karykatura. Japońskie słowo wywodzące się ze sposobu ozdabiania rycin i innych form sztuki użytkowej. Współcześnie używane poza Japonią oznacza japoński komiks.

Manga wyewoluowała z połączenia ukiyo-e i wschodniego stylu rysowania, a swoją obecną formę przybrała krótko po II wojnie światowej. Manga jest drukowana głównie w czerni i bieli, nie licząc okładek i ewentualnie kilku pierwszych stron.

Popularne mangi są adaptowane na filmy i seriale anime.

Pochodzenie

Manga Kąpiący się ludzie, autor Hokusai Katsushika

Słowo manga znalazło się w powszechnym użytku po opublikowaniu w XIX wieku Hokusai Manga, zawierającej posortowane rysunki ze szkicowników znanego artysty ukiyo-e, Hokusaia. Jednakże, już giga (lit. zabawne obrazki) rysowane w XII wieku przez różnych artystów zawierają niektóre cechy mangi, takie jak zainteresowanie historią i prostą, syntetyczną linię.

W połowie XIX w, kiedy Japonia dokonała otwarcia na świat (era Meiji), zaczęto sprowadzać zachodnich artystów, by uczyli japońskich studentów europejskich metod i technik kreowania obrazu. W obecnej formie manga zaistniała dopiero po II wojnie światowej.

W XX wieku, słowo manga zaczęło odnosić się głównie do komiksu, który w kulturze japońskiej jest traktowany inaczej niż w amerykańskiej. Manga jest w Japonii formą sztuki i – jednocześnie – popularnej literatury. Podobnie jak jej amerykański odpowiednik, manga była i jest krytykowana za zawartą w niej przemoc i podteksty seksualne, ale nie ma zakazów prawnych, które by ją ograniczały. Ta wolność pozwala artystom rysować mangi dla każdej grupy wiekowej i na każdy temat.

Samo słowo manga używane jest do określenia japońskiego komiksu, najczęściej poza granicami Japonii, gdzie używa się określenia comics lub jego zjaponizowanej formy komikku. Manga natomiast przez osoby starsze kojarzona jest z humorystycznymi rysunkami, karykaturami lub satyrami społecznymi, a przez współczesnych z drzeworytami z okresu Edo. Dopiero w dalszej kolejności z komiksem.

Formaty mangi

Przykładowy sposób czytania oryginalnej mangi

Większość mang publikowana jest w periodycznie ukazujących się magazynach. Każdy z nich prowadzi zwykle od kilku do kilkunastu serii w odcinkach. Zazwyczaj po 20-40 stron na odcinek. Wydawnictwa te są drukowane na papierze o niskiej jakości i mogą mieć od 200 do ponad 850 stron. Mogą też zawierać pojedyncze historyjki i yonkomy (paski komiksowe). Takie serie, jeśli cieszą się powodzeniem, wydawane są przez wiele lat. Tworcy takich komiksow, zaczynają od kilku pojedynczych historyjek, pracując na uznanie. Jeśli te okażą się sukcesem, są kontynuowane.

Gdy seria publikowana jest przez dłuższy czas, jej rozdziały zostają zebrane razem i wydrukowane w oddzielnych tomikach zwanych tankōbon.

Manga jest klasyfikowana według wieku i płci odbiorców. Książki i magazyny dla chłopców (shōnen-manga) i dziewcząt (shōjo-manga) mają różniące się okładki i znaleźć je można na innych półkach w księgarniach.

Tradycyjnie manga jest zapisana od prawej do lewej strony. Niektórzy wydawcy tłumaczonej mangi trzymają się takiego formatu, niektórzy odwracają kierunek od lewego do prawego, żeby ułatwić czytanie zachodnim czytelnikom.

Styl mangi

Linia górująca nad formą, rozkład paneli inny niż w zachodnim komiksie. Panele i strony czyta się od prawej do lewej, tak jak w tradycyjnym japońskim piśmie. Mimo że grafika waha się od realistycznej do prostej i komiksowej, postacie posiadają „wschodnie” rysy i ogromne oczy. Duże oczy są charakterystycznym elementem mangi odkąd w latach 60. XX wieku Osamu Tezuka, twórca Astro Boya, uznawany za ojca współczesnej mangi, zaczął tak je rysować, naśladując styl kreskówek Disneya. Nie wszyscy artyści jednak trzymają się tej konwencji.

Gatunki

Gatunki większości mang zbieżne są z gatunkami obecnymi w komiksie zachodnim, są jednak pewne gatunki charakterystyczne dla komiksu japońskiego i pojawiające się w nim częściej:

• alternatywna (zobacz też: garo)
  • gekiga (obrazy dramatyczne) – odpowiednik zachodniego określenia powieść graficzna, ukuty przez Tatsumiega, dla odróżnienia od popularnych komiksów skierowanych do młodszego czytelnika
  • la nouvelle manga (francusko-belgijsko-japoński ruch artystyczny, przypominający stylem mangę (np. Szpinak Yukiko)
• mahō-shōjo (lub magical girl)
• mecha (wielkie roboty)
• nurt erotyczny, czyli ecchi (lekko erotyczne, często widać bieliznę, nagie ciało bez szczegółów lub przysłoniętymi częściami intymnymi), hentai (jap. zboczeniec, erotyczne i pornograficzne sceny, szczególnie w anime), a także mniej dosłowne w pokazywaniu erotyki nurty komiksów o tematyce homoseksualnej czyli shōjo-ai (dziewczęca miłość) lub yuri oraz shōnen-ai (chłopięca miłość) lub yaoi

Manga poza Japonią

Manga japońska jest tłumaczona na wiele języków.

W Japonii manga jest rysowana, pisana (tekst pionowy) i drukowana od prawej do lewej. Kiedy tytuły są tłumaczone na inne języki, grafika i layout były odwracane w procesie zwanym floppingiem tak, by zeszyty mogły być czytane od lewej do prawej. Jednak, twórcy tacy jak Akira Toriyama, nie zgadzali się na taki sposób modyfikacji swoich dzieł i życzyli sobie, żeby zagraniczne wersje utrzymały oryginalny format od prawej do lewej. W wyniku nacisku i fanów i twórców, większość wydawców zaczęła oferować format od prawej do lewej, a format od lewej do prawej prawie zarzucono.

Tłumaczona manga zawiera niekiedy odnośniki dotyczące japońskiej kultury, które często są dla obcokrajowców niezrozumiałe.

Jednym z krajów, gdzie manga cieszy się dużą popularnością, jest Francja. Pojawiają się tam, w formie mangi, dramaty dla dorosłych i formy eksperymentalne. Istnieje też ruch Nouvelle Manga zapoczątkowany przez Frédérica Boileta, dążący do połączenia dojrzałej, wyszukanej mangi ze stylem tradycyjnego francusko-belgijskiego komiksu.

Wydawnictwo Chuang Yi publikuje mangę po angielsku i chińsku w Singapurze. Niektóre angielskojęzyczne tytuły tego wydawnictwa są importowane do Australii i Nowej Zelandii. W Indonezji manga szybko stała się jednym z najszybciej rosnących rynków poza Japonią. Manga w Indonezji jest publikowana przez Elex, Media Komputindo, Acolyte, Gramedia. W Australii wiele popularnych japońsko- i chińskojęzycznych mang i anime jest wydawanych przez Madman Entertainment.

Inną formą dystrybucji mangi poza Japonią jest jej rozprowadzanie przez Internet, w większości nielegalnie. Mała grupa fanów skanuje oryginalną wersję serii, nie posiadającej jeszcze licencji w języku, na który chcą ją przetłumaczyć. Tłumaczą ją i udostępniają przez np. IRC lub BitTorrent.

Manga okazała się na tyle popularna, że wydawnictwa takie jak: Antarctic Press, Oni Press, Seven Seas Entertainment, TOKYOPOP, a nawet Archie Comics zaczęły wydawać własne, inspirowane mangą zeszyty w podobnej stylizacji. Pierwsze z nich pojawiły się w 1985.

Manga w Polsce

Pierwszą mangą oficjalnie wydaną w Polsce było Aż do nieba (jap. Ten-no hate made), autorstwa Riyoko Ikedy, wydane przez Japonica Polonica Fantastica. Na polskim rynku działają wydawnictwa specjalizujące się w mandze:

• Arashi
• Egmont Polska – Klub Mangi
• Hanami
• Japonica Polonica Fantastica
• Kasen
• Kotori
• Kultura Gniewu
• Mandragora
• Mangaya
• Saisha
• Studio JG
• TM-Semic
• Waneko
• Yumegari

Manga znajduje się także w ofercie wydawców komiksowych takich jak Egmont czy Kultura Gniewu. W ofercie można znaleźć tytuły:

• Czarodziejka z Księżyca (shōjo),
• Yami no matsuei: Ostatni synowie ciemności (shōnen-ai),
• Love Hina,
• Fullmetal Alchemist (shōnen)
• Crying Freeman
• Heat (seinen)

Pojawiają się propozycje jednotomowe jak Uzumaki czy Odległa dzielnica oraz wielotomowe serie (Naruto).

W Polsce wychodzą również magazyny Mangi i Anime. Najpopularniejsze z nich to „Otaku” (miesięcznik), „Kyaa!” (dwumiesięcznik) oraz „Arigato” (kwartalnik). W lipcu 2011 roku zadebiutował nowy magazyn pt. „Akiba” (dwumiesięcznik). Nakłady od 2 do 6 tysięcy egzemplarzy.

Zobacz też

• manhua
• manhwa
• Lista czasopism o mandze

Linki zewnętrzne

• Tanuki: Manga – czasopismo elektroniczne recenzujące polskie i zagraniczne wydania mang.