Komonica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Komonica
Morfologia gatunku typowego – komonicy zwyczajnej
Morfologia gatunku typowego
komonicy zwyczajnej
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad dwuliścienne właściwe
Rząd bobowce
Rodzina bobowate
Rodzaj komonica
Nazwa systematyczna
Lotus L.
Sp. Pl. 773. 1 Mai 1753
Typ nomenklatoryczny
Lotus corniculatus L.[2]
Synonimy

Anisolotus Bernh. ex Schltdl., Benedictella Maire, Bonjeanea Reichenbach, Dorycnium Miller, Heinekenia Webb ex Christ, Kerstania Rech. f., Miediega Bubani, 'Mullaghera Bubani, Scandalida Adanson, Tetragonolobus Scopoli[3][4]

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Komonica Berthelota
Lotus creticus
Komonica skrzydlatostrąkowa

Komonica (Lotus L.) – rodzaj roślin zielnych oraz półkrzewów należący do rodziny bobowatych. Obejmuje ponad 140 gatunków[5] występujących na całej kuli ziemskiej, z wyjątkiem Ameryki Północnej i Ameryki Południowej (tam tylko gatunki zawleczone). Rosną one na bagnach, łąkach i murawach, w miejscach piaszczystych i na klifach[6].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Przedstawiciele rodzaju występują w Eurazji, Afryce, w Makaronezji (tu liczne endemity[7]), Australii i Oceanii (dwa gatunki endemiczne dla wysp Riukiu, Tajwan, Nowa Kaledonia, Vanuatu). Jako rośliny zawleczone przedstawiciele rodzaju obecni są także na kontynentach amerykańskich. Centrum zróżnicowania znajduje się w Europie (30 gatunków)[6] (zwłaszcza w rejonie Morza Śródziemnego[8]) i na makaronezyjskich wyspach atlantyckich[6].

W Polsce rosną w stanie dzikim cztery gatunki zaliczane do tego rodzaju[9][5]:

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rośliny zielne (jednoroczne i byliny) i rzadko krzewinki, osiągające do 1 m wysokości[6].
Liście
Pierzaste, u większości gatunków pięciolistkowe, przy czym górne trzy listki skupione są na szczycie, a dolna para listków jest nisko osadzona – przypomina przylistki, które u roślin tego rodzaju są zredukowane – są drobne lub brak ich zupełnie[6][4]. W efekcie liście wyglądają pozornie jak trójlistkowe z przylistkami. Wszystkie listki są całobrzegie[10].
Kwiaty
Motylkowe, wyrastają w przypominających główki baldachach liczących do 12 kwiatów. Przysadki rzadko liściowate, zwykle zredukowane do ciemnego gruczołka lub brak ich wcale. Podkwiatków brak. Działki zrośnięte w dzwonkowaty lub lejkowaty kielich, w liczbie 5, równej długości lub górne działki większe od innych. Płatki korony zwykle żółte (po zasuszenie często zieleniejąca), rzadziej białe, czerwone, różowe lub ciemnobrązowe. Dwa dolne płatki tworzą tzw. łódeczkę (na grzbiecie wygiętą lub łukowatą, z długim dzióbkiem), dwa boczne odwrotnie jajowate skrzydełka, a piąty wzniesiony jest do góry tworząc żagielek. Żagielek może być szeroko rozpostarty (kolisty, jajowaty lub romboidalny) lub z brzegami podwiniętymi. Wewnątrz kwiatu, a ściślej w łódeczce, znajduje się jeden siedzący słupek z jedną, równowąską, górną zalążnią zawierającą wiele zalążków. Szyjka słupka jest prosta lub powyginana, wolno zwęża się ku szczytowi i pod nim listewkowato rozszerzona. W kwiecie znajduje się 10 pręcików, z których dziewięć zrośniętych jest nitkami tworząc rurkę, jeden pręcik zaś, o bardzo krótkiej nitce jest wolny[6][4]. Spośród pręcików tworzących rurkę 5 jest dłuższych od pozostałych czterech[8].
Owoce
Strąki cylindryczne lub spłaszczone, zwykle długie, rzadziej jajowate, proste lub wygięte, gładkie lub oskrzydlone (gatunki z dawniej wyodrębnianego rodzaju Tetragonolobus)[6][4]. Strąki wewnątrz posiadają przegrody międzynasienne. Po dojrzeniu strąki pękają, a klapy się skręcają[10]. Nasiona kulistawe lub soczewkowate, gładkie lub rzadziej brodawkowate[4].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniane przez Krytyczną listę roślin naczyniowych Polski gatunki z rodzajów komonicznik (Tetragonolobus) i szyplin (Dorycnium) są według nowszych ujęć taksonomicznych włączane do rodzaju Lotus[3][5]. Obie te grupy są zagnieżdżone w drzewie filogenetycznym gatunków z rodzaju Lotus[7]. Z kolei tradycyjnie zaliczane do rodzaju Lotus niektóre gatunki tworzące klady odrębne wydzielone zostały w monotypowe rodzaje: Kebirita, Podolotus i Pseudolotus[7].

Pozycja systematyczna rodzaju według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Jeden z rodzajów podrodziny bobowatych właściwych Faboideae w rzędzie bobowatych Fabaceae s.l.[1]. W obrębie podrodziny należy do plemienia Loteae[3].

Pozycja systematyczna rodzaju według systemu Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne, podgromada Magnoliophytina, klasa Rosopsida, podklasa różowe, nadrząd Fabanae R. Dahlgren ex Reveal, rząd strąkowce, rodzina bobowate, podrodzina Lotoideae Burnett, plemię Loteae DC., podplemię Lotinae (DC.) Wight & Arn., rodzaj komonica (Lotus L.)[11].

W systemie Reveala przyjętym w Crescent Bloom rodzaj Lotus obejmuje także gatunki rodzaju komonicznik i szyplin, traktowane jako synonimy rodzaju Lotus[11].

Pozycja systematyczna rodzaju według systemie Cronquista (1981)

Gromada okrytonasienne, klasa dwuliścienne (Magnoliopsida Brongn.), podklasa różowe Rosidae Takht., rząd bobowce Fabales Bromhead, rodzina bobowate Fabaceae Lindl.

Wykaz gatunków[5]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website/Fabaceae (ang.). 2001–. [dostęp 2009-09-23].
  2. Lotus. W: Index Nominum Genericorum [on-line]. [dostęp 2009-01-19].
  3. 3,0 3,1 3,2 Lotus. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. [dostęp 2010-02-05].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Lotus. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2014-06-01].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Lotus. W: The Plant List (2013). Version 1.1. [on-line]. [dostęp 2014-06-01].
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2011, s. 136. ISBN 0333748905.
  7. 7,0 7,1 7,2 Galina V. Degtjareva, Tatiana E. Kramina, Dmitry D. Sokoloff , Tahir H. Samigullin, Graeme Sandral & Carmen M. Valiejo-Roman. New data on nrITS phylogeny of Lotus (Leguminosae, Loteae). „Wulfenia”. 15, s. 35 –49, 2008. 
  8. 8,0 8,1 Andreĭ Aleksandrovich Fedorov: Flora of Russia, Tom 6. CRC Press, 2002, s. 147-148.
  9. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  10. 10,0 10,1 Władysław Szafer, Bogumił Pawłowski (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom VIII. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1959, s. 84.
  11. 11,0 11,1 Crescent Bloom: Systematyka rodziny Fabaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-18].