Konferencja w Wannsee

Großer Wannsee 56/58

Konferencja w Wannsee – spotkanie, które odbyło się 20 stycznia 1942 roku w willi przy Großer Wannsee 56/58 w Berlinie, na którym zebrali się niemieccy prominenci hitlerowskiej służby państwowej, pod przewodnictwem Reinharda Heydricha. Tematem narady było praktyczne Rozwiązanie Kwestii Żydowskiej, jak eufemistycznie określano planowane ludobójstwo Żydów.

Przygotowania i przebieg konferencji

Reinhard Heydrich został upoważniony do podjęcia: wszelkich niezbędnych przygotowań do globalnego rozwiązania kwestii żydowskiej na europejskim obszarze wpływów niemieckich. Ostateczne Rozwiązanie Europejskiej Kwestii Żydowskiej dotyczyło około jedenastu milionów Żydów, którzy mieli być skierowani do prac na wschodzie. W rzeczywistości, podróż na wschód była jednoznaczna z wyrokiem śmierci. W tym celu trzeba było skoordynować działania wielu ministerstw i urzędów III Rzeszy. Chodziło głównie o zniwelowanie konfliktu i zapobieżenie ewentualnym przyszłym tarciom między Reichssicherheitshauptamt i władzami Generalnego Gubernatorstwa (z Hansem Frankiem na czele). To był główny cel konferencji.

Narada miała się odbyć 9 grudnia 1941 roku, ale po japońskim ataku na bazę Pearl Harbor i wypowiedzeniu przez III Rzeszę wojny Stanom Zjednoczonym, termin musiał być przesunięty.

Konferencja w Wannsee to pierwsze spotkanie wysokich rangą przedstawicieli ministerstw i urzędów Trzeciej Rzeszy oraz SS. Celem Heydricha, jako szefa policji bezpieczeństwa i SD było poinformowanie obecnych o zadaniu, jakie otrzymał Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy od Heinricha Himmlera. Miano omówić najefektywniejszą i możliwie najszybszą metodę likwidacji społeczności żydowskiej w Europie. Uczestnicy nie mieli podejmować żadnych decyzji. Ich rolą było omówienie tego, jak zrealizować rozkazy Hitlera.

Z wyjątkiem dwóch, wszyscy sekretarze stanu byli poinformowani o deportacjach oraz zbiorowych egzekucjach na wschodzie. Przedstawiciele SS byli w nie zaangażowani bezpośrednio, poprzez organizację i planowanie. Heydrich spotkał się z ogólną akceptacją swojej koncepcji. Wszyscy uczestnicy wyrazili gotowość współpracy. Do przedyskutowania pozostały tylko detale.

Przedstawiciel Ministerstwa Spraw Zagranicznych chciał, żeby deportacje rozpoczęły się w krajach, w których mogą one być zrealizowane bez wielkich trudności. Sekretarz stanu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych proponował przymusową sterylizację zamiast deportacji w odniesieniu do "Żydów mieszanych". Sekretarz stanu Pełnomocnika ds. Planu Czteroletniego chciał, żeby z deportacji czasowo zostali wyłączeni Żydzi-robotnicy zatrudnieni w przedsiębiorstwach pracujących na potrzeby armii. Natomiast zastępca generalnego gubernatora w Krakowie sugerował, aby Zagłada rozpoczęła się od Żydów polskich.

Reinhard Heydrich, ośmiu sekretarzy stanu, sześciu ekspertów do spraw policji i bezpieczeństwa oraz dyrektor ministerialny rozmawiali na naradzie o ludobójstwie, eliminowaniu i zagładzie w sposób otwarty. Protokół z narady w willi przy Großer Wannsee został napisany w sposób mniej drastyczny, z użyciem wielu umownych upiększeń. Protokolantem był Adolf Eichmann.

Postanowienia w sprawie mischlingów

• ćwierćkrwi Żydzi (niem.: Mischling) powinni zostać w przyszłości uznani za obywateli "krwi niemieckiej" (deutschblütig);
• osoby mające dwoje rodziców ćwierćkrwi Żydów, gorsze cechy rasowe bądź takie, które były notowane przez policję, zajmowali się "niepożądaną" działalnością polityczną lub same siebie określały jako Żydów nie mogły być uznawane za Aryjczyków;
• półkrwi Żydów należy traktować tak, jak stuprocentowych Żydów;
• półkrwi Żydzi pozostający w Niemczech powinni zostać wysterylizowani;
• zwolnienia od ustaw rasowych w stosunku do półkrwi Żydów mogły dotyczyć tylko tych osób, które miały współmałżonka Aryjczyka, miały dzieci bądź uzyskały akt łaski; osoby takie miały jednak po wojnie przejść dodatkowe testy rasowe;
• postanowiono fizyczną eliminację wszystkich pełnej krwi Żydów.

Uczestnicy konferencji

• Dr Josef Bühler – Urząd Generalnego Gubernatora w Krakowie,
• Adolf Eichmann – szef sekcji żydowskiej w Głównym Urzędzie Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA),
• Dr Roland Freisler – Ministerstwo Sprawiedliwości Rzeszy,
• Reinhard Heydrich – szef Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy,
• Otto Hofmann – Główny Urząd Rasy i Osadnictwa SS,
• Dr Gerhard Klopfer – Kancelaria Partyjna NSDAP,
• Wilhelm Kritzinger – Kancelaria Rzeszy,
• Dr Rudolf Lange – Policja Bezpieczeństwa i SD (Służba Bezpieczeństwa),
• Dr Georg Leibbrandt – Ministerstwo Rzeszy Okupowanych Ziem Wschodnich,
• Martin Luther – Ministerstwo Spraw Zagranicznych,
• Dr Alfred Meyer – Ministerstwo Rzeszy Okupowanych Ziem Wschodnich,
• Heinrich Müller – szef Gestapo w RSHA,
• Erich Neumann – Urząd Pełnomocnika ds. Planu Czteroletniego,
• Dr Eberhard Schöngarth – Policja Bezpieczeństwa i SD,
• Dr Wilhelm Stuckart – Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Rzeszy.

Powojenne losy uczestników

• Heydrich – został zabity przez czeskich partyzantów w cztery miesiące po konferencji;
• Schöngarth – skazany na karę śmierci za zbrodnie popełnione na brytyjskich jeńcach wojennych, stracony w 1946;
• Bühler – został skazany na karę śmierci i stracony w Polsce w 1948;
• Eichmann – ukrywał się w Argentynie, skąd został porwany przez agentów Mossadu, stracony w Izraelu w 1962 roku;
• Freisler – zginął w trakcie nalotu zimą 1945;
• Lange – prawdopodobnie zginął w czasie walk w Poznaniu w lutym 1945;
• Meyer – zastrzelił się wiosną 1945;
• Luther – w 1943 roku wziął udział w nieudanym spisku SS przeciwko Ribbentropowi i następnie trafił do KL Sachsenhausen, skąd został wyzwolony w kwietniu 1945, kilka dni później umarł;
• Kritzinger – wyraził w Norymberdze wstyd i skruchę za zbrodnie nazizmu, w 1947 został zwolniony z więzienia i umarł śmiercią naturalną tego samego roku;
• Stuckart – zwolniony przez sąd denazyfikacyjny w 1949, gdyż uznano go jedynie za "sympatyka nazizmu", zginął w 1953 roku w wypadku samochodowym;
• Neumann – został wypuszczony z aresztu w 1948 z powodu złego stanu zdrowia, zmarł w 1953 roku;
• Leibbrandt – został zwolniony w 1949 i zatrudniony w Amerykańskim Instytucie Kulturalnym w Monachium, w 1950 wznowiono przeciwko niemu dochodzenie, ale sąd okręgowy w Norymberdze oddalił sprawę, zmarł w 1982 roku;
• Hofmann – skazany na 25 lat więzienia, ale już po sześciu latach wyszedł na podstawie amnestii i dożył 86 lat (zmarł w 1982 roku);
• Klopfer – do 1949 był internowany i jako mniej obciążony zwolniony z aresztu, pracował jako doradca podatkowy i adwokat, zmarł w 1987 roku;
• Müller – zaginął w ostatnich dniach wojny, dalsze losy niepewne.

Konferencja w Wannsee w filmie

Na kanwie tego wydarzenia, korzystając z odnalezionych w 1947 roku przez Amerykanów stenogramów z konferencji, reżyser Frank Pierson nakręcił w 2001 r.dramat "Conspiracy" (polski tytuł to Ostateczne rozwiązanie).

Zobacz też

• Holocaust
• Einsatz Reinhardt
• Obozy niemieckie 1933-1945

Linki zewnętrzne

• Dom Konferencji w Wannsee – Miejsce Pamięci