Reinhard Heydrich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Reinhard Heydrich
Reinhard Tristan Eugen Heydrich
Heydrich, 1940 rok
Heydrich, 1940 rok
SS-Obergruppenführer SS-Obergruppenführer
Data i miejsce urodzenia 7 marca 1904
Cesarstwo Niemieckie Halle
Data i miejsce śmierci 4 czerwca 1942
Protektorat Czech i Moraw Praga
Przebieg służby
Lata służby 1931-1942
Formacja SS Schutzstaffel
Stanowiska szef RSHA, SD, Sicherheitspolizei
Odznaczenia
Krzyż Żelazny II Klasy Krzyż Żelazny I Klasy
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Reinhard Heydrich w Wikicytatach

Reinhard Tristan Eugen Heydrich (ur. 7 marca 1904 w Halle, zm. 4 czerwca 1942 w Pradze) – wysoki dygnitarz III Rzeszy, szef Sicherheitsdienst, Sicherheitspolizei (policji politycznej) i RSHA (Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy), SS-Obergruppenführer i generał policji. W latach 1940–1942 prezydent Interpolu. Zaciekły nazista[1]. Ze względu na swe zbrodnie często nazywany „Archaniołem Zła"[2].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie i młodość[edytuj | edytuj kod]

Reinhard Heydrich urodził się 7 marca 1904 roku przy Marienstraße 21 w Halle nad Soławą[3][4]. Był synem Bruno Heydricha, kompozytora, śpiewaka operowego i kierownika konserwatorium muzycznego, oraz jego żony Elisabeth, z domu Krantz, nauczycielki gry na pianinie i gospodyni domowej[5][6]. Bruno Heydrich jako muzyk i śpiewak operowy zdobył za życia ogólnokrajową renomę oraz rozgłos; należał do jednej z największych osobistości w Halle, a jego dom był odwiedzany przez liczne znakomite osoby, jak np. hrabia Felix Luckner czy burmistrz miasta[7][8]. Heydrich miał dwoje rodzeństwa, starszą o 3 lata siostrę Marię oraz młodszego o rok brata Siegfrieda Heinza[9][a]. Heydrichowie byli zbyt zajęci pracą w konserwatorium, tak więc wychowanie dzieci pozostawili głównie piastunce ze Śląska[10]. Heydrich został ochrzczony 6 października 1904 roku w obrządku rzymskokatolickim, mimo iż ojciec był ewangelikiem a matka katoliczką; w młodości służył jako ministrant w miejscowym kościele katolickim[9][b][11]. W młodości uczył się gry na skrzypcach oraz fortepianie, jeszcze przed pójściem do szkoły potrafił czytać nuty[12][13][14].

Klęska Niemiec w I wojnie światowej przyniosła Heydrichom pogorszenie ich sytuacji materialnej, liczba uczniów konserwatorium znacząco spadła[15][16]. Po zajęciu Halle przez komunistycznych powstańców wiosną 1919 roku, gdy już słabły walki, Heydrich zaciągnął się do Freikorpsu, choć formalnie rzecz biorąc był na to za młody[15][17]. Po wywołaniu powstania w Halle przez komunistyczną partię USPD, Heydrich również zaangażował się w obronę miasta przy zabezpieczaniu dostaw prądu, gazu i wody[18]. Heydrich, którego postawa polityczna ukształtowała się pod wpływem propagandy o „wbiciu noża w plecy”, należał do nacjonalistycznej i antysemickiej organizacji pod nazwą Niemieckiego Narodowego Związku Ochrony i Obrony[19][20]. Edukację średnią pobierał w latach 1914–1922 w gimnazjum reformowanym, które kładło nacisk na przedmioty ścisłe, niemiecką literaturę i kulturę, a także nowożytne języki obce[21][22]. W tym czasie wykazywał duże zainteresowanie chemią i pragnął zostać chemikiem[22].

Służba w marynarce wojennej (1922–1931)[edytuj | edytuj kod]

W 1922 roku z dobrymi ocenami zdał maturę i 1 kwietnia 1922 roku wstąpił do marynarki wojennej w Kilonii[23][24]. Szkolenie rozpoczęło się od 6-miesięcznej praktyki na pokładzie pancernika „Braunschweig”[19][25]. Następnie odbył 3-miesięczne szkolenie na pokładzie żaglowca „Niobe” (gdzie zetknął się i nawiązał bliższą znajomość z Wilhelmem Canarisem), a potem służył na krążowniku „Berlin” w okresie lipiec 1923 – marzec 1924[19][25]. Po upływie dwóch lat Heydrich otrzymał awans na chorążego marynarki i został przeniesiony na roczny kurs do szkoły marynarki w Mürwik koło Flensburga[19][25]. Ostatnim etapem szkolenia oficerskiego był półroczny pobyt na pokładzie pancernika Schleswig-Holstein, po którym, w lecie 1926 roku, udał się na rejs szkoleniowy po Atlantyku i Morzu Śródziemnym[26].

1 października 1926 roku otrzymał awans na podporucznika marynarki wojennej i w pierwszym kwartale tegoż roku wziął udział w kursie oficerów łączności w obsłudze radia i telegrafii bezprzewodowej[27][28]. Następnie służył jako oficer radiowy do października 1928 roku, kiedy otrzymał awans na porucznika marynarki i podjął pracę w dziale komunikacji Bałtyckiej Stacji Morskiej w Kilonii[29][30]. Środowisko korpusu oficerskiego marynarki wojennej było prawicowe i nacjonalistyczne, ale w tym okresie Heydrich w ogóle nie był zainteresowany polityką, a wśród kolegów uchodził za liberała[31]. W czasie służby nawiązał również znajomość z Wilhelmem Canarisem, który lubił przysłuchiwać się jego grze na skrzypcach; Heydrich był regularnie zapraszany do domu Canarisa, którego żona urządzała w domu koncerty kwartetu smyczkowego[32].

18 grudnia 1930 roku Heydrich zaręczył się z poznaną niespełna dwa tygodnie wcześniej Liną von Osten, córką dyrektora szkoły wywodzącego się ze zubożałej szlachty holsztyńskiej[33][34]. Za sprawą przyszłej żony po raz pierwszy zetknął się z ideologią nazistowską[35]. Wskutek skargi ojca innej dziewczyny, z którą wcześniej był związany, Heydrich trafił przed sąd honorowy, któremu przewodniczył admirał Gottfried Hansen[36][37]. Heydrich był nieskruszony i zachowywał się arogancko – gdyby uznał swoje postępowanie za niewłaściwe, wówczas otrzymałby jedynie naganę – sąd więc ocenił jego postępowanie jako „niewybaczalne” i 30 kwietnia 1931 roku admirał Erich Raeder podjął decyzję o usunięciu go z marynarki[38][39].

Rodzina Heydrichów znalazła się w trudnej sytuacji, gdyż jednocześnie konserwatorium było na skraju bankructwa, Bruno Heydrich po przebytej apopleksji był niezdolny do pracy, brat Heydricha rzucił studia i był bezrobotny, pracę w konserwatorium utraciła jego siostra, niezatrudniony był też mąż siostry; jedyną żywicielką rodziny stała się matka Reinharda Heydricha, Elisabeth[40][41][42]. Dodatkowo, sytuacja gospodarcza Niemiec po krachu nowojorskiej giełdy była bardzo zła, liczba bezrobotnych szybko rosła, trudno było znaleźć pracę[43]. Wówczas, za radą swej matki chrzestnej, baronowej von Eberstein, i przy pomocy jej syna Karla, który wtedy był SA-Standartenführerem, Heydrich postanowił szukać zatrudnienia w partii nazistowskiej[44].

Lata 1931–1939[edytuj | edytuj kod]

Reinhard Heydrich, 1934
Reinhard Heydrich, styczeń 1939

1 czerwca 1931 roku Heydrich wstąpił do NSDAP[45]. Karl von Eberstein umówił Heydricha i Himmlera na spotkanie oraz napisał temu pierwszemu list polecający[46]. 14 czerwca Heydrich odbył spotkanie z Heinrichem Himmlerem w jego posiadłości w Waldtrudering i ten poprosił go o scharakteryzowanie, jak wyobraża sobie działanie służb wywiadowczych, być może dlatego, że von Eberstein zamieścił w liście polecającym nieprawdziwą informację, iż Heydrich jest ekspertem od spraw wywiadu[45][47]. Możliwe też, że Himmler nie rozróżniał stanowiska Nachrichtenoffizier (oficer łączności) i Nachrichtendienst-Offizier (oficer wywiadu)[48][49][50]. Tak czy inaczej, Heydrich wywarł duże wrażenie na Himmlerze i ten powierzył mu zorganizowanie wewnątrzpartyjnej służby wywiadowczej[51]. Miesiąc później Heydrich wstąpił do SS[52][53].

W lipcu 1932 roku otrzymał od Heinricha Himmlera polecenie stworzenia partyjnej służby bezpieczeństwa SD[54]. Oprócz tego od marca 1933 roku był kierownikiem bawarskiej policji politycznej. W kwietniu 1934 roku został również szefem Tajnej Policji Państwowej (Gestapo) w Berlinie.

W 1934 zaplanował usunięcie przeciwników politycznych Adolfa Hitlera, co nastąpiło 29/30 czerwca 1934 (noc długich noży)[55].

Od stycznia 1935 roku był szefem Głównego Urzędu SD. Stał się zastępcą Himmlera i według niektórych, osobą numer trzy w nazistowskim aparacie władzy. W 1936 roku został kierownikiem policji bezpieczeństwa (Sipo) w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Rzeszy[54]. Na mocy decyzji Heydricha w lipcu 1939 zostały utworzone Einsatzgruppen (zajmujące się m.in. morderstwami)[56]. Od 27 września 1939 do śmierci był szefem Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA) i w ten sposób podlegały mu najważniejsze służby bezpieczeństwa i policyjne III Rzeszy (szefowi RSHA nie podlegała jednak policja porządkowa)[54].

Lata 1939–1942[edytuj | edytuj kod]

W roku 1939 kierował akcją o kryptonimie Tannenberg, której celem była eksterminacja polskiej warstwy przywódczej i inteligencji. W jej wyniku zamordowano ponad 20 000 Polaków.

Doprowadził do tzw. „prowokacji gliwickiej". Do zadania, które polegało na zaatakowaniu rozgłośni radiowej w Gliwicach (wówczas w granicach III Rzeszy), pojmaniu pracowników przez przebranych w polskie mundury Niemców oraz wygłoszenie prowokacyjnego antyniemieckiego oświadczenia wyznaczył Alfreda Naujocksa. Rzekoma napaść na radio była pretekstem do ataku na Polskę. W tym samym roku (1939) zorganizował akcję porwania brytyjskich agentów z przygranicznego miasta w neutralnej wtedy jeszcze Holandii. Akcją tą dowodził zaufany człowiek Heydricha, Walter Schellenberg.

Heydrich z żoną. Zdjęcie wykonane dzień przed zamachem

Po ataku III Rzeszy na ZSRR, Heydrich 29 czerwca 1941 wydał rozkaz, w którym polecał wszystkim tzw. Einsatzgruppen policji i służb bezpieczeństwa (tzn. SS i SD) wykorzystanie kół antykomunistycznych i ich nastrojów antyżydowskich do oczyszczenia z Żydów terenów nowo zdobytych na Sowietach[57]. Miało to być zrobione tak, aby nie pozostał żaden ślad wskazujący na SS[58].

20 stycznia 1942 roku był organizatorem konferencji w Wannsee, której celem było omówienie realizacji decyzji Hitlera dotyczącego wymordowania Żydów, nazywanego przez nazistów „ostatecznym rozwiązaniem kwestii żydowskiej w Europie"[54].

Czechy (1941–1942)[edytuj | edytuj kod]

24 września 1941 roku Adolf Hitler z rekomendacji Martina Bormanna mianował Reinharda Heydricha Protektorem Czech i Moraw w zastępstwie Konstantina von Neuratha, którego polityka była uważana za zbyt miękką[59][60][c]. Dzięki temu Heydrich, który rozkazy przyjmował poprzez Göringa lub Himmlera, uzyskał bliższy, bezpośredni dostęp do Führera III Rzeszy i stał się najpotężniejszą osobą w Czechach[61][62]. Powierzenie Heydrichowi rządów na Protektoratem było wyrazem zaostrzenia polityki antyżydowskiej Hitlera, który postanowił, aby Berlin, Wiedeń i Praga były pierwszymi miastami III Rzeszy, w których nie ma Żydów[63]. Heydrich pozostał jednocześnie szefem służb wywiadowczych i 2 lub 3 razy w tygodniu latał samolotem między Berlinem a Pragą[64][65]. 19 listopada 1941 roku w kaplicy św. Wacława w Katedrze św. Wita na Zamku w Hradczanach odbyło się symboliczne poddanie państwa czeskiego władzy niemieckiej[66][67].

Heydrich był zwolennikiem zaostrzenia kursu polityki hitlerowskiej wobec Czech, przykładowo zalecał tortury wobec członków czeskiego ruchu oporu[68]. Natychmiast po objęciu władzy nakazał aresztowanie i skazanie na śmierć Aloisa Eliáša za utrzymywanie kontaktów z czeskim rządem emigracyjnym w Londynie w czasach poprzedniego protektora, von Neuratha (wyrok wykonano po zamachu na Heydricha)[69][60]. Przed śmiercią na Eliášu wymuszono wiernopoddańczą deklarację pod groźbą wymordowania 20 tysięcy Czechów[70]. Nie wierząc liczbom pozostawionym przez nazbyt jego zdaniem łagodny rząd Neuratha, 1 października 1941 roku Heydrich nakazał Żydowskiej Gminie Wyznaniowej w Pradze przeprowadzenie rejestracji wszystkich Żydów w Protektoracie[71].

Już w czasach von Neuratha Protektorat Czech i Moraw był wykorzystywany – w szczególności sektor zbrojeniowy – jako gospodarcze zaplecze III Rzeszy, jednak Hitler był zaniepokojony spadkiem wydajności czeskiego przemysłu[72]. Celem Heydricha było pogłębienie eksploatacji potencjału ekonomicznego Protektoratu poprzez terror, przymusową rekrutację robotników, zachęty i propagandę[73]. W celu zwiększenia wydajności pracy, w październiku 1941 roku Heydrich nakazał zwiększenie dziennych przydziałów żywnościowych dla czeskich robotników[74]. Za radą Hitlera nakazywał rozstrzeliwać 10 zakładników w fabrykach, w których nastąpiły wypadki sabotażu, a nadawać dodatkowe przydziały żywności pracownikom zakładów, które miały dużą wydajność[75]. Wprowadził także bismarckowski system ubezpieczeń społecznych dla pracowników[75].

Heydrich otrzymał od Hitlera polecenie zwiększenia germanizacji Czechów oraz zachowania fasadowej autonomii państwowej[76]. W rozmowach z najbliższymi współpracownikami Heydrich przedstawiał plany germanizowania, likwidowania lub wykorzystywania w charakterze siły roboczej ludności czeskiej w zależności od kryterium rasowego oraz postawy względem okupanta[77][78][60]. Heydrich pojmował germanizację jako całkowite podporządkowanie podbitych narodów, wymazanie ich tożsamości narodowej, wcielenie do niemieckiego ludu (Volk) oraz zlikwidowanie „elementów” wrogich ideologii hitlerowskiej i osób „bezwartościowych” rasowo poprzez mordy i wysiedlenia[79]. Plany germanizacyjne Heydricha rozpowszechniły się i wzmocniły opór wobec władzy nazistów[80]. Heydrich czynił też plany ograniczenia ilości niemieckich pracowników administracji Protektoratu, które umożliwiłyby wysłanie około 50 tysięcy mężczyzn do służby wojskowej[81].

Heydrich dążył także do zlikwidowania czesko-niemiecko-żydowskiej różnorodności kulturowej Pragi i wprowadzenia na jej miejsce jedynie kultury niemieckiej[82]. Heydrich wspólnie z Goebbelsem opracował szczegółową umowę, w myśl której naziści uzyskiwali pełną kontrolę nad instytucjami kulturowymi w Protektoracie[83]. Zakres kształcenia ludności czeskiej miał zostać ograniczony do prostej arytmetyki, podpisywania się imieniem i nazwiskiem oraz wpojenia absolutnego posłuszeństwa wobec Niemców[84].

2 października 1941 roku Heydrich ogłosił stan wojenny na terenie Protektoratu[85]. W ciągu pierwszych trzech dni na śmierć skazano 92 osoby, kolejnych 256 trafiło do więzień Gestapo[85]. Do końca listopada wykonano 404 wyroki śmierci (głównie na członkach czeskiego ruchu oporu), a zatrzymano dalszych 6 tysięcy osób[85]. Około 3 tysięcy osób wysłano do obozów koncentracyjnych, z czego wojnę przeżyło kilka procent[86]. Zlikwidowano właściwie całą łączność radiową między Londynem a czeskim podziemiem, w ten sposób praktycznie rozbijając zorganizowany czeski ruch oporu w Protektoracie[87]. Terror zelżał po koniec października ze względów wizerunkowych, ale nadał potajemnie wykonywano egzekucje w obozie koncentracyjnym Mauthausen[88].

Na przełomie lat 1941/1942 nastąpił wzrost aktywności ruchów oporu na terenie okupowanych przez nazistów państw Europy Wschodniej[89]. Chociaż Heydrich otrzymywał raporty na temat spadochroniarzy, którzy przedostali się do Protektoratu i dokonywali aktów sabotażu, i choć zaczął zakładać kamizelkę kuloodporną, nadal poruszał się po Pradze otwartym samochodem bez eskorty[90]. Heydrich odmawiał ochrony, gdyż byłoby to uszczerbkiem dla „niemieckiego prestiżu” i wywołałoby wrażenie, że boi się Czechów[91].

Zamach[edytuj | edytuj kod]

27 maja 1942 roku o godzinie 10:29 przy ulicy Malé Holešovice na przedmieściach Pragi miał miejsce zamach na Heydricha[92]. Zamachu dokonali Jozef Gabčik i Jan Kubiš, agenci czeskiego rządu emigracyjnego[93]. Trzeci zamachowiec, Josef Valčík, stał na czatach i za pomocą lusterka dał znać dwóm pozostałym, że samochód Heydricha się zbliża[94]. Gabčik był uzbrojony w pistolet maszynowy Mk II FF 209, a Kubiš w dwie bardzo czułe bomby[92]. Kiedy samochód Heydricha zbliżył się i zwolnił, aby wejść w zakręt, Gabčik wyjął spod płaszcza pistolet maszynowy, ale broń zacięła się i wtedy Kubiš rzucił bombę, która eksplodowała obok prawego tylnego koła samochodu[93][94]. Heydrich został trafiony odłamkami bomby i odniósł jedną małą ranę na plecach[93].

Po trafieniu do szpitala został zoperowany przez czeskiego chirurga Aloisa Vincenca Honka, praskiego internistę Waltera Hollbauma oraz naczelnego chirurga szpitala Waltera Dicka[95]. W toku operacji usunięto z organizmu zniszczoną śledzionę[96]. W wyniku zbyt obszernego cięcia chirurgicznego doszło do infekcji jamy brzusznej, która się stopniowo rozprzestrzeniała[96]. Heydrich zmarł 4 czerwca 1942 w szpitalu na Bulovce w wyniku zakażenia krwi[96].

Plany operacji, która nosiła kryptonim „Antropoid”, powstały pod koniec września 1941 roku w Londynie[93][97]. Dokonanie zamachu było tym łatwiejsze, że Heydrich poruszał się po Pradze bez ochrony, w otwartym samochodzie[98]. Zarówno Gabčik (z zawodu ślusarz), jak i Kubiš (z zawodu zdun) zostali przeszkoleni na spadochroniarzy w Anglii[92]. Jedną z przypuszczalnych przyczyn zorganizowania zamachu był nikły sprzeciw czeskiego ruchu oporu wobec okupacji hitlerowskiej i tym samym niska pozycja polityczna Czechosłowacji w obozie aliantów[99]. Przed podjęciem operacji czeski rząd emigracyjny był ostrzegany, że w prześladowaniach odwetowych zginą tysiące ludzi[100]. W przygotowaniach do zamachu brało udział brytyjskie Kierownictwo Akcji Specjalnych[97].

Niezwykle okazały pogrzeb odbył się w Berlinie; mowę pochwalną wygłosił Himmler, głos zabrał również Hitler[101]. Na pogrzebie obecna była delegacja czeskiego rządu[98]. Heydrich został pochowany na Cmentarzu Inwalidów w Berlinie[98]. W miejscu zamachu ustawiono popiersie, przy którym do 1945 roku stała warta honorowa SS[98]. Władze SS odmówiły, aby duchowieństwo katolickie wzięło udział w uroczystościach i odprawiło mszę żałobną za Heydricha, który był ochrzczony w Kościele rzymskokatolickim[102].

Następstwa zamachu[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Protektoratu Czech i Moraw wprowadzono stan wojenny, obowiązki Protektora przejął Kurt Daluege[103]. Władze III Rzeszy wymusiły na czeskim rządzie w Protektoracie, aby potępiły zamach i zorganizowały liczne wiece poparcia dla okupacji nazistów[98]. Hitler w ramach odwetu zażądał natychmiastowego rozstrzelania 10 tysięcy Czechów, Himmler jednak przekonał Führera III Rzeszy, aby liczbę tę obniżyć do stu[104][105]. Jednym z pierwszych rozstrzelanych był aresztowany wcześniej Alois Eliáš[106]. Do końca czerwca 1942 roku aresztowano 1000 osób[106]. Po fałszywej informacji, że zamachowcy ukrywają się w Lidicach, wymordowano rodziny dwóch czeskich oficerów byłej armii czeskiej[106]. Wkrótce, za radą szefa praskiej Policji Bezpieczeństwa Horsta Böhmego, Hitler nakazał zrównanie Lidic z ziemią[106]. Rozstrzelano niemal 200 mężczyzn, 198 kobiet wywieziono do obozu koncentracyjnego Ravensbrück, kilkoro dzieci uznano za podatne na zniemczenie, a resztę wymordowano[106][107][108]. Ponadto, w miejscowości Ležáky rozstrzelano 33 osoby[109].

Zamachowcy ukryli się w prawosławnym Kościele św. Cyryla i Metodego[110]. Proboszcz parafii, Vladimír Petřek, dostarczał im jedzenie i gazety[110]. Zamachowcy zostali zdradzeni przez jednego ze swoich towarzyszy, Karela Čurdę, który otrzymał za ujawnienie miejsca ukrycia 5 milionów marek[110]. Nad ranem 18 czerwca kościół został otoczony i po kilkugodzinnej wymianie ognia zamachowcy, których było siedmiu, albo zmarli w wyniku odniesionych ran, albo popełnili samobójstwo[110].

Na karę śmierci skazano proboszcza Petrka, biskupa Gorazda i dwóch innych duchownych[111]. Kolejnych 236 osób, które wspierały spadochroniarzy, wywieziono do Mauthausen i zamordowano[112]. W odwetowej fali terroru zginęły tysiące Czechów[112]. Karana śmiercią była również sama aprobata dla zamachu[112].

Lidice stały się jednym z symboli oporu przeciwko nazistom[113]. Słowa „Lidice będą żyć” stały się hasłem walki z reżimem hitlerowskim[113]. W Stanach Zjednoczonych, Meksyku, Peru i Brazylii powstały miejscowości noszące tę samą nazwę[113]. Naziści natomiast w hołdzie dla Heydricha nazwali akcję eksterminacji Żydów w Generalnym Gubernatorstwie – w której czasie do października 1943 zgładzono dwa miliony ludzi – Operacją Reinhard[113].

Wskutek nazistowskich represji, trwających przez całe lato 1942 roku, niemal zupełnie zniszczono czeski ruch oporu, w tym organizację ÚVOD i cały jej Komitet Centralny[109]. W wyniku fali prześladowań aresztowano ponad 3 tysiące Czechów, z czego 1327 skazano na śmierć[114]. Dalszych 4 tysiące trafiło do obozów koncentracyjnych lub więzień[114]. Osłabło też poparcie społeczeństwa czeskiego dla ruchu oporu, toteż zamachowcy mimowolnie przyczynili się do „pacyfikacji” Protektoratu[114]. Himmler nakazał przyśpieszenie eksterminacji narodu żydowskiego[115][116][117].

5 sierpnia 1942 roku brytyjski minister spraw zagranicznych, Anthony Eden, oficjalnie odrzucił postanowienia Układu Monachijskiego z 1938 roku[118].

Mercedes-Benz W142, w którym jechał i został śmiertelnie ranny Reinhard Heydrich. Zdjęcie z dnia zamachu

Przebieg kariery[edytuj | edytuj kod]

Kriegsmarine[edytuj | edytuj kod]

  • 1 kwietnia 1922 — Fähnrich zur See (chorąży marynarki)
  • 1 kwietnia 1924 — Oberfähnrich zur See (starszy chorąży marynarki)
  • 1 lipca 1926 — Leutnant zur See (podporucznik marynarki)
  • 1 lipca 1928 — Oberleutnant zur See (porucznik marynarki)

Pod koniec kwietnia 1931 roku Heydrich trafił przed sąd wojskowy i został wydalony z marynarki wojennej.

SS[edytuj | edytuj kod]

  • 14 lipca 1931 — SS-Mann (szeregowy)
  • 10 sierpnia 1931 — Sturmführer SS (podporucznik)
  • 1 grudnia 1931 — Hauptsturmführer SS (kapitan)
  • 25 grudnia 1931 — Sturmbannführer SS (major)
  • 29 lipca 1932 — Standartenführer SS (pułkownik)
  • 21 marca 1933 — Oberführer SS (brygadier)
  • 9 listopada 1933 — Brigadeführer SS (generał brygady)
  • 30 czerwca 1934 — Gruppenführer SS (generał dywizji)
  • 27 września 1941 — Obergruppenführer SS (generał broni)

Zainteresowania[edytuj | edytuj kod]

Oprócz pierwszoplanowej kariery w aparacie bezpieczeństwa, Heydrich prawdopodobnie z przyczyn ambicjonalnych zainteresował się lotnictwem i pomimo zaawansowanego wieku jak na pilota, ukończył w 1940 kurs pilota myśliwskiego. Niektóre źródła sugerują, że miał latać jako strzelec pokładowy w jednostce bombowej KG 55 już podczas kampanii wrześniowej, lecz nie jest to potwierdzone[119]. W kwietniu 1940 latał w stopniu majora w jednostce myśliwskiej II/JG 77 w Norwegii na myśliwcu Bf 109E, zajmując się równolegle sprawami urzędowymi. 13 maja 1940 rozbił samolot podczas startu i został ranny[119]. Służył na froncie w Norwegii i Holandii do maja, lecz bez sukcesów bojowych. Ponownie wrócił samowolnie do latania bojowego w połowie lipca 1941, po ataku Niemiec na ZSRR, ignorując zakaz Himmlera[119]. Latał na swoim osobistym samolocie Bf 109E-7 w składzie II/JG 77 z lotniska Bielce na południowym odcinku frontu wschodniego (powodując obawy dowództwa dywizjonu z uwagi na swoje niedoświadczenie bojowe i konieczność jego ochrony). 22 lipca 1941 jego samolot został uszkodzony przez artylerię przeciwlotniczą nad terenem radzieckim i wylądował przymusowo na pasie „ziemi niczyjej", po czym Heydrich zdołał uciec ku niemieckim liniom[119]. Mimo ponownego zakazu latania wydanego mu przez Himmlera, wrócił jeszcze na front i latał przez krótki czas w składzie II/JG 52 pod koniec 1941. Pomimo braku sukcesów bojowych, został uhonorowany Żelaznym Krzyżem II klasy (1940) i I klasy (1941) i srebrną frontową odznaką lotniczą[119].

Mając talent muzyczny często grał na skrzypcach. Uprawiał również z zamiłowaniem szermierkę, reprezentował także Rzeszę, podczas zawodów zajmując 1. miejsce.

Kondukt pogrzebowy w Berlinie, 9 czerwca 1942

Rzekome żydowskie pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Od czasów edukacji szkolnej Heydricha szła za nim pogłoska, że ma on pochodzenie żydowskie[29][120]. Pogłoska musiała być rozpowszechniona, gdyż w 1923 roku korporacja studencka z Halle – Hallenser Burschenschaft – opierając się na niej odmówiła przyjęcia Heydricha na członka[121]. Brała się ona przypuszczalnie z wpisu w publikacji pt. Leksykon muzyki Hugo Riemanna, gdzie podano, że prawdziwe nazwisko jego ojca, Brunona Heydricha, brzmi Süß, które miałoby być żydowskie[29]. Passus ten zniknął z drugiego wydania leksykonu po proteście Brunona Heydricha[29][17]. Informacja ta brała się stąd, iż matka Brunona Heydricha, Ernestine Wilhelmine Lindner (1840–1923), po śmierci pierwszego męża – dziada Heydricha – wyszła za Gustava Roberta Süßa, który był nadto wyznania ewangelicko-luterańskiego, a nie judaistycznego[122]. W rzeczywistości ani Heydrich, ani ów Süß nie mieli żydowskiego pochodzenia[123][124][125].

Choć Bruno Heydrich groził procesami o zniesławienie osobom, które powtarzały opinię o jego żydowskim pochodzeniu – w ówczesnym społeczeństwie niemieckim istniał, jak pisze Gerwarth, „utajony antysemityzm” – nie ma dowodów na to, aby miał wrogi stosunek do Żydów[120]. Znajomi Żydzi odwiedzali go w domu, w konserwatorium uczyły się żydowskie dzieci; Bruno Heydrich dodatkowo wynajmował piwnice budynku dla miejscowego żydowskiego kupca[120][126]. Nadto, młody Reinhard Heydrich miał się przyjaźnić z synem kantora lokalnej społeczności żydowskiej[120].

Sprawa wróciła w 1932 roku, kiedy gauleiter NSDAP Rudolf Jordan napisał do nazistowskiego polityka Gregora Strassera, powołując się na wspomniany wyżej wpis w leksykonie muzycznym dotyczący ojca Heydricha, że Reinhard Heydrich ma pochodzenie żydowskie[127][128][129]. Strasser zlecił zbadanie sprawy genealogowi drowi Achimowi Gerckemu, który ustalił, że Heydrich ma pochodzenie niemieckie i nie posiada żadnej domieszki krwi żydowskiej[130][128]. Wiadomo jednak, że Heydrich wynajął później prywatnego genealoga Ernsta Hoffmanna do dokładnego zbadania swego pochodzenia[130][128]. Wedle świadectwa Hoffmanna, Heydricha „dręczyły wątpliwości” co do tej kwestii[131]. W grudniu 1940 Heydrich oskarżył piekarza Johannesa Pabsta o „obmowę” o żydowskie pochodzenie[132]. Himmler jednak był rzekomo przekonany o żydowskim pochodzeniu Heydricha, o czym mają świadczyć słowa wypowiedziane przezeń do Felixa Kerstena po śmierci Heydricha[133][134][135].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. TVP, Sensacje XX wieku, odc. Sprawa admirała Canarisa
  2. Janice Anderson, Anne Williams, Vivian Head, Rzezie, masakry i zbrodnie wojenne od starożytności do współczesności, Bellona, Warszawa 2009, str. 109
  3. Dederichs 2008 ↓, s. 20.
  4. Gerwarth 2013 ↓, s. 41.
  5. Dederichs 2008 ↓, s. 20–21.
  6. Gerwarth 2013 ↓, s. 41–51.
  7. Dederichs 2008 ↓, s. 26.
  8. Gerwarth 2013 ↓, s. 45–50.
  9. 9,0 9,1 Dederichs 2008 ↓, s. 21.
  10. Deschner 2000 ↓, s. 18.
  11. Gerwarth 2013 ↓, s. 53.
  12. Dederichs 2008 ↓, s. 25–26.
  13. Gerwarth 2013 ↓, s. 51–53.
  14. Deschner 2000 ↓, s. 19.
  15. 15,0 15,1 Dederichs 2008 ↓, s. 27.
  16. Gerwarth 2013 ↓, s. 58.
  17. 17,0 17,1 Penfield 2002 ↓, s. 123.
  18. Dederichs 2008 ↓, s. 29–30.
  19. 19,0 19,1 19,2 19,3 Dederichs 2008 ↓, s. 30.
  20. Gerwarth 2013 ↓, s. 67.
  21. Gerwarth 2013 ↓, s. 56.
  22. 22,0 22,1 Deschner 2000 ↓, s. 20.
  23. Dederichs 2008 ↓, s. 30–31.
  24. Gerwarth 2013 ↓, s. 70–72.
  25. 25,0 25,1 25,2 Gerwarth 2013 ↓, s. 72.
  26. Gerwarth 2013 ↓, s. 76.
  27. Dederichs 2008 ↓, s. 33.
  28. Gerwarth 2013 ↓, s. 78.
  29. 29,0 29,1 29,2 29,3 Dederichs 2008 ↓, s. 34.
  30. Gerwarth 2013 ↓, s. 78–79.
  31. Gerwarth 2013 ↓, s. 74–75.
  32. Deschner 2000 ↓, s. 29.
  33. Dederichs 2008 ↓, s. 37.
  34. Gerwarth 2013 ↓, s. 81.
  35. Gerwarth 2013 ↓, s. 82.
  36. Dederichs 2008 ↓, s. 39.
  37. Gerwarth 2013 ↓, s. 85.
  38. Dederichs 2008 ↓, s. 39–40.
  39. Gerwarth 2013 ↓, s. 85–86.
  40. Dederichs 2008 ↓, s. 41.
  41. Gerwarth 2013 ↓, s. 87–88.
  42. Deschner 2000 ↓, s. 39.
  43. Gerwarth 2013 ↓, s. 87.
  44. Gerwarth 2013 ↓, s. 90–91.
  45. 45,0 45,1 Dederichs 2008 ↓, s. 42.
  46. Deschner 2000 ↓, s. 41–43.
  47. Deschner 2000 ↓, s. 45.
  48. Deschner 2000 ↓, s. 43.
  49. Kahn 2004 ↓, s. 70.
  50. Penfield 2002 ↓, s. 127.
  51. Gerwarth 2013 ↓, s. 91–92.
  52. Dederichs 2008 ↓, s. 45.
  53. Gerwarth 2013 ↓, s. 97.
  54. 54,0 54,1 54,2 54,3 Overy 2012 ↓.
  55. TVP, Sensacje XX wieku, odc. Śmierć marszałka
  56. Bogusław Wołoszański Tajna wojna Hitlera, wyd. 1997 r., str. 104–105
  57. "Zachęta do podjęcia wysiłku przez kręgi antykomunistyczne i antyżydowskie ("Selbstreinigungsbestrebungen antikomummunistischer oder antijüdischer Kreise") w celu samooczyszczenia zawarta została w przemówieniu Heydricha wygłoszonym w Berlinie 17 czerwca, następnie w formie pisemnej wyrażona w rozkazach do szefów czterech Einsatzgruppen z 29 czerwca i włączona do instrukcji dla wyższych dowódców SS i policji z 2 lipca. (Osobyj Archiw, Moskwa, 500-1-25, karty 387,391,393)", Ian Kershaw, Hitler. 1941–1945 Nemesis, Dom Wydawniczy „Rebis”, Poznań 2003, ISBN 83-7301-324-5, s. 446, przypis 16.
  58. Pełen tekst telegramu Heydricha z 29 czerwca 1941: "W nawiązaniu do moich wywodów na spotkaniu z 17 czerwca w Berlinie przypominam: 1. Nie należy stawiać przeszkód dążeniom do samooczyszczania występującym na nowo zajętych terenach w kręgach antykomunistycznych i antyżydowskich. Przeciwnie, należy je wywoływać, nie pozostawiając śladu; jeśli to potrzebne – intensyfikować oraz kierować na odpowiednie tory w taki jednak sposób, żeby miejscowe „koła samoobrony’ nie mogły później powoływać się na rozporządzenia lub udzielone polityczne obietnice" Bogdan Musiał Rozstrzelać elementy kontrrewolucyjne! Brutalizacja wojny niemiecko sowieckiej latem 1941 roku, Warszawa 2001, wyd. Fronda ISBN 83-88747-40-1, s. 227.
  59. Dederichs 2008 ↓, s. 112–3.
  60. 60,0 60,1 60,2 Irving 2009 ↓, s. 376.
  61. Dederichs 2008 ↓, s. 113.
  62. Gerwarth 2013 ↓, s. 353.
  63. Gerwarth 2013 ↓, s. 352.
  64. Dederichs 2008 ↓, s. 119.
  65. Gerwarth 2013 ↓, s. 365.
  66. Dederichs 2008 ↓, s. 112.
  67. Gerwarth 2013 ↓, s. 413.
  68. Gerwarth 2013 ↓, s. 347–348.
  69. Dederichs 2008 ↓, s. 114.
  70. Dederichs 2008 ↓, s. 115.
  71. Gerwarth 2013 ↓, s. 321.
  72. Gerwarth 2013 ↓, s. 350.
  73. Gerwarth 2013 ↓, s. 374.
  74. Gerwarth 2013 ↓, s. 369.
  75. 75,0 75,1 Irving 2009 ↓, s. 377.
  76. Gerwarth 2013 ↓, s. 385.
  77. Dederichs 2008 ↓, s. 117–118.
  78. Gerwarth 2013 ↓, s. 393–394.
  79. Gerwarth 2013 ↓, s. 383–384.
  80. Dederichs 2008 ↓, s. 118.
  81. Gerwarth 2013 ↓, s. 378.
  82. Gerwarth 2013 ↓, s. 411–412.
  83. Gerwarth 2013 ↓, s. 412.
  84. Gerwarth 2013 ↓, s. 417.
  85. 85,0 85,1 85,2 Gerwarth 2013 ↓, s. 356.
  86. Gerwarth 2013 ↓, s. 357.
  87. Gerwarth 2013 ↓, s. 357–358.
  88. Gerwarth 2013 ↓, s. 361.
  89. Gerwarth 2013 ↓, s. 422.
  90. Gerwarth 2013 ↓, s. 430–431.
  91. Gerwarth 2013 ↓, s. 431.
  92. 92,0 92,1 92,2 Dederichs 2008 ↓, s. 132.
  93. 93,0 93,1 93,2 93,3 Dederichs 2008 ↓, s. 133.
  94. 94,0 94,1 Gerwarth 2013 ↓, s. 34.
  95. Dederichs 2008 ↓, s. 134–135.
  96. 96,0 96,1 96,2 Dederichs 2008 ↓, s. 135.
  97. 97,0 97,1 Gerwarth 2013 ↓, s. 22.
  98. 98,0 98,1 98,2 98,3 98,4 Dederichs 2008 ↓, s. 141.
  99. Gerwarth 2013 ↓, s. 24.
  100. Dederichs 2008 ↓, s. 147.
  101. Dederichs 2008 ↓, s. 138–140.
  102. Dederichs 2008 ↓, s. 138.
  103. Gerwarth 2013 ↓, s. 37.
  104. Dederichs 2008 ↓, s. 141–142.
  105. Gerwarth 2013 ↓, s. 36–37.
  106. 106,0 106,1 106,2 106,3 106,4 Dederichs 2008 ↓, s. 142.
  107. Gerwarth 2013 ↓, s. 438.
  108. Davies 2008 ↓, s. 401.
  109. 109,0 109,1 Gerwarth 2013 ↓, s. 443.
  110. 110,0 110,1 110,2 110,3 Dederichs 2008 ↓, s. 144.
  111. Dederichs 2008 ↓, s. 145.
  112. 112,0 112,1 112,2 Dederichs 2008 ↓, s. 146.
  113. 113,0 113,1 113,2 113,3 Dederichs 2008 ↓, s. 149.
  114. 114,0 114,1 114,2 Gerwarth 2013 ↓, s. 444.
  115. Gerwarth 2013 ↓, s. 444–445.
  116. Irving 2009 ↓, s. 416.
  117. Kershaw 2010 ↓, s. 138.
  118. Gerwarth 2013 ↓, s. 440.
  119. 119,0 119,1 119,2 119,3 119,4 Jiří Rajlich, Pilot myśliwski Reinhard Heydrich w: Lotnictwo Wojskowe nr 1/2000, s. 56-60.
  120. 120,0 120,1 120,2 120,3 Gerwarth 2013 ↓, s. 60.
  121. Deschner 2000 ↓, s. 66.
  122. Dederichs 2008 ↓, s. 35.
  123. Gerwarth 2013 ↓, s. 43.
  124. Deschner 2000 ↓, s. 69–71.
  125. Padfield 2002 ↓, s. 122.
  126. Deschner 2000 ↓, s. 21.
  127. Dederichs 2008 ↓, s. 50.
  128. 128,0 128,1 128,2 Gerwarth 2013 ↓, s. 110.
  129. Deschner 2000 ↓, s. 65.
  130. 130,0 130,1 Dederichs 2008 ↓, s. 51.
  131. Dederichs 2008 ↓, s. 52.
  132. Deschner 2000 ↓, s. 67.
  133. Dederichs 2008 ↓, s. 64.
  134. Dederichs 2008 ↓, s. 140.
  135. Deschner 2000 ↓, s. 68–69.

Uwagi

  1. Siegfried Heinz był dziennikarzem i wydawcą gazety wojskowej „Die Panzerfaust”. Popełnił samobójstwo w nocy z 18 na 19 listopada 1944 roku, być może z powodu poznania prawdy o Zagładzie Żydów. Potwierdzono co najmniej dwa przypadki, w których brat Heydricha zapobiegł deportacji Żydów z terenów III Rzeszy. Możliwe również, że jego samobójstwo wynikało z tego, że groził mu sąd wojenny za korupcję i kradzież. Zob. Dederichs, s. 154; Gerwarth, s. 450.
  2. Bruno Heydrich uległ żądaniom żony i przeszedł na katolicyzm. Zob. Deschner, s. 22.
  3. Formalnie rzecz biorąc, Neurath został wysłany na urlop zdrowotny, a Heydrich pełnił obowiązki protektora. Zob. Gerwarth, s. 350.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mario R. Dederichs: Heydrich. Twarz zła. przeł. Jerzy Pasieka. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2008. ISBN 8324586210.
  • Robert Gerwarth: Kat Hitlera. przeł. Andrzej Wojtasik. Kraków: Wydawnictwo Esprit, 2013. ISBN 978-83-63621-09-4.
  • Günther Deschner: Reinhard Heydrich. Namiestnik władzy totalitarnej. przeł. Magdalena Ilgmann. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 2000. ISBN 88-11-08981-7.
  • David Irving: Wojna Hitlera. przeł. Bartłomiej Zborski. Warszawa: Wydawnictwo Arkadiusz Wingert, 2009. ISBN 978-83-60682-25-8.
  • Norman Davies: Europa walczy 1939–1945. Nie takie proste zwycięstwo. przeł. Elżbieta Tabakowska. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2008. ISBN 978-83-240-1010-3.
  • Edward Crankshaw: Gestapo. Narzędzie tyranii. przeł. Jerzy Dewitz. Warszawa: Książka i Wiedzy, 1960.
  • David Kahn: Szpiedzy Hitlera. Niemiecki wywiad wojskowy w czasie II wojny światowej. przeł. Władysław Jeżewski. Warszawa: Wydawnictwo Magnum, 2004. ISBN 83-89656-11-6.
  • Ian Kershaw: Hitler, Niemcy i ostateczne rozwiązanie. przeł. Robert Bartołd. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2009. ISBN 978-83-7510-354-0.
  • Christopher Hall: Kaci Hitlera. Brudny sekret Europy. przeł. Miłosz Habura. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2012. ISBN 978-83-240-2217-5.
  • Peter Padfield: Himmler. Reichsführer SS. przeł. Stefan Baranowski. Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 2002. ISBN 83-207-1680-2.
  • Richard Overy: Trzecia Rzesza Historia Imperium. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012, s. 256. ISBN 978-83-7670-290-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]