Krzyż Zasługi Wojskowego Orderu Świętego Jerzego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krzyż Zasługi Wojskowego Orderu Świętego Jerzego
Знак Отличия Военного ордена святого Георгия
Awers
Awers
Baretka
Baretka
Ustanowiono 25 lutego 1807
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Krzyż Zasługi Wojskowego Orderu Świętego Jerzego (ros. Знак Отличия Военного ордена святого Георгия), od 1913 Krzyż św. Jerzego (ros. Георгиевский крест) – rosyjskie odznaczenie wojskowe ustanowione w 1807 dla szeregowych żołnierzy i podoficerów armii rosyjskiej za męstwo i odwagę w trakcie bezpośredniej walki z nieprzyjacielem. Został zniesiony w 1917.

Wśród żołnierzy nazywany był: Orderem Świętego Jerzego V klasy, żołnierskim Krzyżem Jerzego (Gieorgijewski Kriest – od 1913 nazwa oficjalna) i żołnierzem Jerzego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Krzyż Zasługi Wojskowego orderu Świętego Jerzego został ustanowiony 25 lutego 1807 dekretem cesarza Aleksandra I w celu nagradzania "nieustraszonych aktów odwagi prostego rosyjskiego żołnierza".[1] Medal noszony był na tego samego koloru kłódce jak order św. Jerzego.

Pierwszym nagrodzonym został podoficer Kawalergradzkiego pułku – Jegor Iwanowicz Mitrochin za zasługi w bitwie pod Frydlandem 2 czerwca tego samego roku. Kolejnymi kawalerami pierwszych krzyży byli:

  • № 2 – podoficer W.Michajłow
  • № 3 – podporucznik Wasilij Bierozkin (za bitwę pod Morągiem)
  • № 4 – szeregowy N.Kliemientiew
  • № 5 – szeregowy P.Triechałow
  • № 6 – szeregowy S.Rodionow[2]

W dekrecie o ustanowieniu nie podano, ile ma mieć stopni ani ile razy może być nadawany. Ponadto, w odróżnieniu od oryginalnego Orderu św.Jerzego, nie był pokryty emalią a odlewany był ze srebra 875 próby[3]. 15 lipca 1808 roku ukazem cesarza postanowiono, iż kawaler krzyża nie będzie miał specjalnych wymagań odzieżowych związanych z jego noszeniem a przyznawanie jego będzie leżało tylko i wyłącznie w gestii imperatora.

Od stycznia 1809 prowadzony jest spis imienny nagrodzonych i numeracja krzyży. Z rozpoczęciem Wojny Ojczyźnianej 1812 roku mennica wybiła 16833 krzyże.W kilku następnych latach przyznano następujące ilości krzyży:

  • 1812 – 6783 nagrodzonych;
  • 1813 – 8611 nagrodzonych;
  • 1814 – 9345 nagrodzonych;
  • 1815 – 3983 nagrodzonych;
  • 1816 – 2682 nagrodzonych;
  • 1817 – 659 nagrodzonych;
  • 1818 – 328 nagrodzonych;
  • 1819 – 189 nagrodzonych.
Krzyże św. Jerzego. Od lewej – 1,2,3 i 4 klasa

W 1833 rozporządzenie o krzyżu zostało włączone do rozporządzenia o Orderze św.Jerzego.

Od 19 marca 1856, dekretem cesarza Aleksandra II, wprowadzono czterostopniowy podział odznaczenia i oficjalnie uściślono jego wygląd. Ustalono że odznaczenie w formie pełnego krzyża maltańskiego będzie noszone po prawej stronie klatki piersiowej na kłódce Orderu św. Jerzego. Na awersie będzie miał wizerunek świętego Jerzego zabijającego smoka. Na rewersie inicjał obecnego cesarza panującego i na rogach: numer stopnia i numer seryjny przyznanego odznaczenia. Ustalono również, że klasy 3 i 4 będą srebrne, a 1 i 2 pozłacane.[4]

W 1913 roku ustalono nowy statut, w którym odznaczenie oficjalnie nazwano Krzyżem św. Jerzego (dosł. Krzyżem Jerzego - Gieorgijewskij Kriest). Od tego czasu również 1 i 2 stopień nie był już pozłacany, ale złoty. Wprowadzono również specjalny typ odznaczenia dla niechrześcijan służących w armii rosyjskiej, gdzie św. Jerzego zastępował dwugłowy orzeł.[5]

Z początkiem 1915 roku w związku z trudnościami wojennymi medale 1 i 2 stopnia bito ze złota pomniejszonej próby.Taki medal zawierał:60% złota, 39,5 % srebra i pół procentu miedzi.

W latach 1914-17 przyznano następujące ilości krzyży[6]:

  • 1 stopnia – ok. 33 tysiące
  • 2 stopnia – ok. 65 tysięcy
  • 3 stopnia – ok. 289 tysięcy
  • 4 stopnia – ok. 1 miliona 200 tysięcy

W celu oznaczenia 1 miliona w numeracji na medalu pisano 1/M, a potem resztę cyfr. 10 września 1916 roku nakazem Rady Ministrów zaprzestano do produkcji krzyży używać złota i srebra a zamiast tego używano białego i żółtego metalu. W oficjalnej numeracji oznaczano je symbolami БМ (bielyj mietal) i ЖМ (żoltyj mietal).

Rozkazem Rządu Tymczasowego z 24 czerwca 1917 roku dopuszczono nadawanie Krzyża wyróżniającym się w walce oficerom przez zebrania żołnierskie, jako szczególny znak uhonorowania. Krzyże takie miały dodatek w postaci liścia laurowego z metalu koloru krzyża, zapinanego na wstążce (dla odróżnienia od ewentualnych Krzyży uzyskanych przed nominacją oficerską). Krzyż taki noszono powyżej wszystkich innych orderów, z wyjątkiem Orderu św. Jerzego.[1]

Krzyż został zniesiony wraz z innymi imperialnymi odznaczeniami po rewolucji październikowej w grudniu 1917 roku.

Krzyż św.Jerzego w ZSRR[edytuj | edytuj kod]

Zakazane było noszenie krzyża przez czerwonoarmistów, którzy takie odznaczenia zdobyli służąc w carskiej armii. Medal wrócił jednak do łask wraz z początkiem Wielkiej Wojny Ojczyźnianej w 1941, gdzie honorowany był na równi z innymi medalami. 8 listopada 1943 roku Rada Najwyższa ZSRR powołała zamiennik tego krzyża w postaci Orderu Sławy, który na pamiątkę poprzedniego był również na kłódce św.Jerzego.

Niektórzy kawalerowie[edytuj | edytuj kod]

W XIX wieku nagrodzono m.in.

Wśród najbardziej znanych w czasie I wojny światowej i wojny domowej w Rosji osób nagrodzonych krzyżami byli: kozak Kuźma Kriuczkow i chłop Wasilij Czapajew.

Kawalerami byli także późniejsi dowódcy Armii Czerwonej: Iwan Tiuleniew, Kuźma Trubinkow i Siemion Budionny.

Krzyże otrzymali również późniejsi marszałkowie ZSRR: podoficer Gieorgij Żukow, szeregowy Rodion Malinowskij i młodszy podoficer Konstanty Rokossowski.

Krzyż również otrzymała Maria Boczkariewa. Otrzymała go w październiku 1917 roku, gdy dowodziła żeńskim batalionem broniącym Pałacu Zimowego w Piotrogradzie.

Odznaczenie za postawę na polu bitwy odebrał również w 1915 roku Władysław Anders.

Zobacz także[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Дуров В. А. Русские награды XVIII — начала XX в. — М.: Просвещение, 1997
  • И. Г. Cпaccкий, Pyccкиe и инocтpaнныe opдeнa дo 1917 гoдa, Leningrad 1963