Krzyż Zasługi Wojskowego Orderu Świętego Jerzego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krzyż Zasługi Wojskowego Orderu Świętego Jerzego
Знак Отличия Военного ордена святого Георгия
Awers
Awers
Baretka
Baretka
Ustanowiono 25 lutego 1807
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Krzyż Zasługi Wojskowego Orderu Świętego Jerzego (ros. Знак Отличия Военного ордена святого Георгия), od 1913 Krzyż św. Jerzego (ros. Георгиевский крест) – rosyjskie odznaczenie wojskowe ustanowione w 1807 dla szeregowych żołnierzy i podoficerów armii rosyjskiej za męstwo i odwagę w trakcie bezpośredniej walki z nieprzyjacielem. Został zniesiony w 1917.

Wśród żołnierzy nazywany był: Orderem Świętego Jerzego V klasy, żołnierskim Krzyżem Jerzego (Gieorgijewski Kriest – od 1913 nazwa oficjalna) i żołnierzem Jerzego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Krzyż Zasługi Wojskowego orderu Świętego Jerzego został ustanowiony 25 lutego 1807 dekretem cesarza Aleksandra I w celu nagradzania "nieustraszonych aktów odwagi prostego rosyjskiego żołnierza".[1] Medal noszony był na tego samego koloru kłódce jak order św. Jerzego.

Pierwszym nagrodzonym został podoficer Kawalergradzkiego pułku – Jegor Iwanowicz Mitrochin za zasługi w bitwie pod Frydlandem 2 czerwca tego samego roku. Kolejnymi kawalerami pierwszych krzyży byli:

  • № 2 – podoficer W.Michajłow
  • № 3 – podporucznik Wasilij Bierozkin (za bitwę pod Morągiem)
  • № 4 – szeregowy N.Kliemientiew
  • № 5 – szeregowy P.Triechałow
  • № 6 – szeregowy S.Rodionow[2]

W dekrecie o ustanowieniu nie podano, ile ma mieć stopni ani ile razy może być nadawany. Ponadto, w odróżnieniu od oryginalnego Orderu św.Jerzego, nie był pokryty emalią, a wykonany ze srebra 875 próby[3]. 15 lipca 1808 roku ukazem cesarza postanowiono, że przyznawanie krzyża będzie leżało tylko i wyłącznie w gestii imperatora.

Od stycznia 1809 prowadzony jest spis imienny nagrodzonych i numeracja krzyży. Z rozpoczęciem Wojny Ojczyźnianej 1812 roku mennica wybiła 16833 krzyże.W kilku następnych latach przyznano następujące ilości krzyży:

  • 1812 – 6783 nagrodzonych;
  • 1813 – 8611 nagrodzonych;
  • 1814 – 9345 nagrodzonych;
  • 1815 – 3983 nagrodzonych;
  • 1816 – 2682 nagrodzonych;
  • 1817 – 659 nagrodzonych;
  • 1818 – 328 nagrodzonych;
  • 1819 – 189 nagrodzonych.
Krzyże św. Jerzego. Od lewej – 1,2,3 i 4 klasa

W 1833 rozporządzenie o krzyżu zostało włączone do rozporządzenia o Orderze św.Jerzego.

Od 19 marca 1856, dekretem cesarza Aleksandra II, wprowadzono czterostopniowy podział odznaczenia i oficjalnie uściślono jego wygląd. Ustalono że odznaczenie w formie krzyża kawalerskiego będzie noszone po prawej stronie klatki piersiowej na wstążce Orderu św. Jerzego. Na awersie będzie miał wizerunek świętego Jerzego zabijającego smoka. Na rewersie inicjał obecnego cesarza panującego i na rogach: numer stopnia i numer seryjny przyznanego odznaczenia. Ustalono również, że stopnie 3 i 4 będą srebrne, a 1 i 2 pozłacane.[4]

W 1913 roku ustalono nowy statut, w którym odznaczenie oficjalnie nazwano Krzyżem św. Jerzego (dosł. Krzyżem Jerzego - Gieorgijewskij Kriest). Od tego czasu również 1 i 2 stopień nie był już pozłacany, ale złoty. Wprowadzono również specjalny typ odznaczenia dla niechrześcijan służących w armii rosyjskiej, gdzie św. Jerzego zastępował dwugłowy orzeł.[5]

Z początkiem 1915 roku w związku z trudnościami wojennymi medale 1 i 2 stopnia bito ze złota pomniejszonej próby.Taki medal zawierał:60% złota, 39,5 % srebra i pół procentu miedzi.

W latach 1914-17 przyznano następującą liczbę krzyży[6]:

  • 1 stopnia – ok. 33 tysiące
  • 2 stopnia – ok. 65 tysięcy
  • 3 stopnia – ok. 289 tysięcy
  • 4 stopnia – ok. 1 miliona 200 tysięcy

W celu oznaczenia 1 miliona w numeracji na medalu pisano 1/M, a potem resztę cyfr. 10 września 1916 roku nakazem Rady Ministrów zaprzestano do produkcji krzyży używać złota i srebra a zamiast tego używano białego i żółtego metalu. W oficjalnej numeracji oznaczano je symbolami БМ (bielyj mietal) i ЖМ (żoltyj mietal).

Rozkazem Rządu Tymczasowego z 24 czerwca 1917 roku dopuszczono nadawanie Krzyża wyróżniającym się w walce oficerom przez zebrania żołnierskie, jako szczególny znak uhonorowania. Krzyże takie miały dodatek w postaci liścia laurowego z metalu koloru krzyża, zapinanego na wstążce (dla odróżnienia od ewentualnych Krzyży uzyskanych przed nominacją oficerską). Krzyż taki noszono powyżej wszystkich innych orderów, z wyjątkiem Orderu św. Jerzego.[1]

Krzyż został zniesiony wraz z innymi imperialnymi odznaczeniami po rewolucji październikowej w grudniu 1917 roku.

Krzyż św.Jerzego w ZSRR[edytuj | edytuj kod]

Zakazane było noszenie krzyża przez czerwonoarmistów, którzy takie odznaczenia zdobyli służąc w carskiej armii. Medal wrócił jednak do łask wraz z początkiem Wielkiej Wojny Ojczyźnianej w 1941, gdzie honorowany był na równi z innymi medalami. 8 listopada 1943 roku Rada Najwyższa ZSRR powołała zamiennik tego krzyża w postaci Orderu Sławy, który na pamiątkę poprzedniego był również na wstążce krzyża św.Jerzego.

Niektórzy kawalerowie[edytuj | edytuj kod]

W XIX wieku nagrodzono m.in.

Wśród najbardziej znanych w czasie I wojny światowej i wojny domowej w Rosji osób nagrodzonych krzyżami byli: kozak Kuźma Kriuczkow i chłop Wasilij Czapajew.

Kawalerami byli także późniejsi dowódcy Armii Czerwonej: Iwan Tiuleniew, Kuźma Trubinkow i Siemion Budionny.

Krzyże otrzymali również późniejsi marszałkowie ZSRR: podoficer Gieorgij Żukow, szeregowy Rodion Malinowskij i młodszy podoficer Konstanty Rokossowski.

Krzyż również otrzymała Maria Boczkariewa. Otrzymała go w październiku 1917 roku, gdy dowodziła żeńskim batalionem broniącym Pałacu Zimowego w Piotrogradzie.

Zobacz także[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Дуров В. А. Русские награды XVIII — начала XX в. — М.: Просвещение, 1997
  • И. Г. Cпaccкий, Pyccкиe и инocтpaнныe opдeнa дo 1917 гoдa, Leningrad 1963