Order Świętego Włodzimierza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Order św. Włodzimierza
Орден Святого Владимира
Awers
Awers Orderu św. Włodzimierza III klasy
Baretka
Baretka
Ustanowiono 22 września 1782
Dewiza ПOЛЬЗA, ЧECТЬ И CЛAВA
(Pożytek, Honor i Chwała)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Order Świętego Równego Apostołom Księcia Włodzimierza (ros. Орден Святого Равноапостольного великого князя Владимира) – do roku 1917 odznaczenie za zasługi cywilne i wojskowe Imperium Rosyjskiego, obecnie jednen z Orderów Domowych b. rosyjskiego domu panującego Romanowów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Jako ostatni order ustanowiony przez carów (gdyż Order Orła Białego i Order św. Stanisława zostały przejęte z Polski po 1831), order św. Włodzimierza został ufundowany 22 września 1782 (3 października – według datowania nowego stylu) przez cesarzową Katarzynę II z okazji 20 jubileuszu jej panowania. Poświęcony był pamięci prawnuka Ruryka – świętego Włodzimierza, który wprowadził na Ruś chrześcijaństwo. Jako pierwszego kawalera Orderu św. Włodzimierza caryca Katarzyna II odznaczyła samą siebie.

Początkowo order miał cztery klasy – Wielki Krzyż I i II klasy, Krzyż Komandorski i Krzyż Kawalerski. 26 listopada 1789 (7 grudnia według nowego stylu) na mocy postanowienia Katarzyny II wprowadzono jako uzupełnienie klasy IV – kokardę (бант) na wstędze. Order z kokardą (орден с бантом нa лeнтe) oznaczał odznaczenie za zasługi wojskowe. Osobną klasę wojskową ustanowiono w 1855 (dodano do orderu skrzyżowane miecze).

Po wstąpieniu na tron Rosji, następca Katarzyny II, jej syn Paweł I, "zapomniał" o orderach ustanowionych przez matkę – zarówno o Orderze św. Włodzimierza, jak i o Orderze św. Jerzego. W czasie jego pięcioletniego panowania nikomu nie nadano żadnego z tych odznaczeń. Dopiero jego syn i następca – Aleksander I – rozkazem z 12 grudnia 1801 (24 grudnia według nowego stylu) "wskrzesił" nadawanie Orderu św. Włodzimierza za cywilne i wojskowe zasługi.

Insygnia[edytuj | edytuj kod]

Odznaka orderu to emaliowany na czerwono z czarnymi brzegami krzyż maltański z rozszerzonymi prostymi brzegami (niem. Tatzenkreuz, ang. straight-armed cross paty, fr. croix pattée), bez kulek na zakończeniach ramion. W medalionie środkowym awersu znajduje się malowany farbą emaliową rozwieszony, ukoronowany płaszcz książęcy podbity gronostajami, a na nim monogram księcia "CB" (Святой Владимир); cyrylica występuje tu po raz pierwszy w carskich krzyżach orderowych). W medalionie rewersu widzimy pisaną srebrnymi literami datę ustanowienia – 22 ceнтябpя 1782.

Gwiazda orderu (tylko dla I i II klasy) jest srebrna, ośmiopromienna, z czterema srebrnymi i czterema złotymi promieniami. Jej medalion środkowy pokazuje złoty krzyż orderu (bez emalii), noszący litery C P K B (zob. rosyjska nazwa orderu), otoczony czerwoną opaską z dewizą odznaczenia ΠOЛЬЗA ЧECТЬ И CЛABA (pl. Pożytek Honor i Chwała). Dewiza ta została przejęta w 1994 przez Order Zasług dla Ojczyzny.

We wprowadzonej 5 sierpnia 1855 (17 sierpnia według nowego stylu) odrębnej klasie wojskowej dodano do orderu złote miecze między ramionami krzyża i na gwieździe. Dodatkowe, skrzyżowane złote miecze pod kółkiem zawieszenia oznaczały ponowne nadanie mieczy do orderu.

W 1816 na poziomych ramionach krzyża IV klasy zaczął się pojawiać napis: 35 лет ("35 lat") – odznaczenie takie dostawali urzędnicy państwowi w nagrodę za "nieskazitelną służbę" (за беспорочную службу). Od 1845, zgodnie z nowym statutem zatwierdzonym przez cara Mikołaja I, za długoletnią (25 lat), wierną służbę orderem IV klasy nagradzano oficerów wojsk lądowych – wtedy na ramionach krzyża umieszczano napis: 25 лет. Podobnie – za uczestnictwo w 18 sześciomiesięcznych kampaniach i udział w co najmniej jednej bitwie odznaczano żołnierzy marynarki wojennej; wtedy krzyż nosił napis: 18 кампаний. Żołnierze, którzy nie uczestniczyli w żadnej bitwie, otrzymywali order IV klasy z napisem: 20 кампаний, za udział w 20 kampaniach.

Urzędnik państwowy, odznaczony orderem IV klasy za 35 lat "nieskazitelnej służby", nabywał w ten sposób prawa "dziedzicznego szlachectwa" (потомственное дворянство). Jednak w 1900 kawalerów orderu IV klasy przywileju tego pozbawiono – car Mikołaj II prawo nabycia w ten sposób szlachectwa pozostawił tylko kawalerom klas I, II i III (w praktyce oznaczało to osoby w randze nie niższej niż pułkownik).

Jako ciekawostkę można wspomnieć, że takim "szlachcicem orderowym" (дворянин по ордену) był W. Lenin – szlachectwo to odziedziczył po swym ojcu, I. N. Uljanowie (kawalerze Orderu św. Włodzimierza III klasy).

Niechrześcijanie otrzymywali order z carskim orłem zamiast monogramu świętego w medalionie awersu krzyża oraz z medalionem rewersu krzyża na gwieździe. Św. Włodzimierza nie nadawano nigdy z brylantami.

Tak, jak przy innych carskich orderach emaliowanych na czerwono, występują i tu niezgodne ze statutami odznaki z czarną emalią.

Order noszony był na czerwonej wstędze z czarnymi paskami po boku. Reguły noszenia Orderu św. Włodzimierza są następujące:

  • I klasa – krzyż na wstędze o szer. 10 cm, przewieszonej przez prawe ramię na lewą pierś; gwiazda na lewej piersi
  • II klasa – krzyż na wstędze o szer. 5,5 cm, noszonej na szyi; gwiazda również na lewej piersi
  • III klasa – krzyż na wstędze o szer. 4,5 cm, noszonej na szyi
  • IV klasa – krzyż na wstążce orderowej o szer. 2,2 cm i podkładce

Order św. Włodzimierza nadawany był także przez Rząd Tymczasowy Kiereńskiego.

W 1957 nazwę orderu przejęło ustanowione przez Kościół Prawosławny w ZSRR trójklasowe odznaczenie kościelne dla duchownych.

Order Świętego Równego Apostołom Księcia Włodzimierza
Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej
I klasa II klasa III klasa

Odznaczeni[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Świętego Włodzimierza.
Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Polacy odznaczeni Orderem Świętego Włodzimierza.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Arnhard Graf Klenau, Europäische Orden ab 1700, München 1978
  • И. Г. Cпaccкий, Pyccкиe и инocтpaнныe opдeнa дo 1917 гoдa, Leningrad 1963

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]