Order Świętej Anny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Order św. Anny
Орден Святой Анны
Awers
Awers odznaki orderu i gwiazdy (I klasa)
Awers
Awers brylantowej gwiazdy z koroną (I klasa)
Baretka
Baretka
Ustanowiono 1735
Dewiza AMANTIBUS JUSTITIAM, PIETATEM, FIDEM
(Tym, którzy kochają Sprawiedliwość, Pobożność, Wierność)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Order Świętej Anny (ros. Орден Святой Анны) – od 1735 do 1797 order domowy oraz zasługi holsztyńskiej dynastii Schleswig-Holstein-Gottorp, panującej w księstwie Gottorf, w Szwecji oraz w 1762 i ponownie od 1796 w Imperium Rosyjskim. W 1797 car Paweł I wcielił go do systemu orderów carskich jako Opдeнъ cв. Aнны i przydzielił mu najniższe miejsce w ich hierarchii, w której pozostał do 1917. Obecnie jest jednym z orderów domowych b. panującej dynastii Romanowów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Odznaka orderu I klasy, 1860

Intencję ufundowania orderu ogłosił już 26 maja 1725 oblubieniec Anny Piotrowny (córki Piotra Wielkiego i Katarzyny I), książę Holstein-Gottorpu Karol Fryderyk, ale ustanowił go 10 lat później ku pamięci swej małżonki i jej kuzynki, panującej wówczas carycy Anny. Początkowo order był jednoklasowy i miał liczyć tylko 15 kawalerów.

Bezdzietna caryca Elżbieta I mianowała w 1743 syna powyższej pary, Karola Piotra Ulryka, późniejszego Piotra III carewiczem, tak że wielki mistrz orderu przeprowadził się na dwór petersburski, podczas gdy order pozostał odznaczeniem holsztyńskim. W czasie panowania Katarzyny II św. Anna nie miała w ogóle żadnej przynależności narodowej, gdyż Piotr III zrzekł się praw do tronu holsztyńskiego na rzecz innej linii rodu, ale carewicz Paweł Pietrowicz (późniejszy Paweł I) nadawał odznaczenie jako order domowy w pokaźnych ilościach. Po wstąpieniu na tron carski Paweł wcielił św. Annę jako trójklasowy order zasługi do systemu rosyjskiego. Trzecia klasa była orderem wojskowym i noszono ją jako miniaturę na rękojeści szabli. Kawalerem Orderu Świętej Anny trzeciej klasy był książę Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki. Kawalerem Orderu Świętej Anny I klasy był natomiast Arcybiskup Warszawski Stanisław Kostka Lubicz Choromański. W 1815 car Aleksander I stworzył nową III klasę noszoną na piersi, a miniatura na szabli stała się IV klasą.

Po 1831 św. Anna znalazła się na przedostatnim, szóstym miejscu w hierarchii orderowej, ostatnie siódme otrzymał wcielony do systemu Order św. Stanisława.

Insygnia[edytuj | edytuj kod]

Order holsztyński to krzyż grecki z ramionami obłożonymi czerwonym szkłem, z medalionem przedstawiającym św. Annę w środku, z trzema srebrnymi kulkami na każdym zakończeniu ramienia i ze stylizowanymi złotymi sercami między ramionami.

Szabla orderu (IV klasa odznaczenia)
Medal Honorowy św. Anny (awers i rewers)

Insygnia orderu rosyjskiego to krzyż kawalerski (różnej wielkości w różnych klasach) oraz gwiazda (tylko dla I klasy). Krzyż nie posiadał kulek na ich szpicach i emaliowany był na czerwono. W środkowym medalionie awersu posiadał malowaną farbą emaliową figurę św. Anny z krzyżem w dłoni, w rewersie splecione inicjały świętej "S A" (Sancta Anna). Między ramionami krzyża znajdowały się stylizowane złote płomienie. Od 1828 do 1874 nadawano I i II klasę z emaliowaną carską koroną jako zawieszeniem krzyża. W tym ostatnim roku zniesiono dekorację z koroną i wprowadzono złote miecze, które były podłożone pod płomienie między ramionami krzyża. I i II klasę nadawano także z brylantami, którymi okładano płomienie i otoczkę środkowego medalionu. Kawalerowie niechrześcijańscy otrzymywali odznaczenie z carskim orłem zamiast figury świętej w medalionie. Srebrna ośmiopromienna gwiazda orderu św. Anny miała w swym środku medalion z czerwonym krzyżem greckim, otoczony dewizą orderu Amantibus Iustitiam, Pietatem, Fidem. Przy dekoracji z koroną lub mieczami znajdywały się one nad medalionem gwiazdy. Wstęga orderu była czerwona z żółtymi obustronnymi paskami. I klasę noszono na szarfie z lewego ramienia na prawy bok, gwiazdę na prawej piersi.

Istnieją także odmiany orderu św.Anny (jak i innych orderów carskich mających formę krzyża z czerwoną emalią) wyłożonych (wbrew statutom) czarną emalią. Była to moda panująca w końcu XIX i na początku XX wieku, czarne ordery były lepiej widoczne na niektórych uniformach.

Istniał także "Medal Honorowy św. Anny" (Знaкъ oтличия cв. Aнны), mały medal z koroną lub bez, z krzyżem orderu na awersie i numerem nadania na rewersie, nadawany podoficerom za 20 lat służby i uprawniający do wyższej emerytury. Nazywany był czasem V klasą.

Odznaczeni[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Świętej Anny.
 Z tym tematem związana jest kategoria: Polacy odznaczeni Orderem Świętej Anny.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Arnhard Graf Klenau, Europäische Orden ab 1700, München 1978
  • И. Г. Cпaccкий, Pyccкиe и инocтpaнныe opдeнa дo 1917 гoдa, Leningrad 1963