Różaniec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy modlitwy i koronki. Zobacz też: inne użycia tego słowa.
Klasyczna koronka
Październikowe nabożeństwo różańcowe przed wystawionym Najśw. Sakramentem. Parafia MB. Częstochowskiej, Devonia Rd w dzielnicy Islington w Londynie

Różaniec (z łac. rosarium, ogród różany) – nazwa modlitwy chrześcijańskiej, pierwotnie znanej pod nazwą Psałterza Najświętszej Maryi Panny i kultywowanej od czasów średniowiecznych w tradycji katolickiej, i obdarzonej przez Kościół szczególnym znaczeniem duchowym i błogosławieństwem. O tej modlitwie (podobnie jak o innych modlitwach z ustalonym tekstem - poza Ojcze nasz i Psalmami) nie ma wprost wzmianki w Piśmie Świętym, choć znaczna część tej modlitwy jest oparta na Ewangelii (Łk 1, 28, 45). Symbolika różańca oparta jest na objawieniach maryjnych potwierdzonych przez Kościół katolicki.

Różaniec oznacza także połączone ze sobą za pomocą drucików i łańcuszków paciorki pod postacią koralików z drewna, z tworzywa sztucznego lub cennego kruszcu, nieraz nawleczonych na sznurek, których końce są ze sobą złączone, zwane koronką, używaną do liczenia odmawianych modlitw. Obecna forma paciorków różańcowych ewoluowała wraz z modlitwą różańcową. Wyrabia się także metalowe obrączki różańcowe, często ze srebra, z 10 guzkami lub beleczkami i znakiem krzyżyka. Została też zaprojektowana i opatentowana przez Polaka koronka Różańca na karcie plastikowej, czyli Karta Różańcowa.

Termin różaniec oznacza także nabożeństwo różańcowe czyli wspólne odmawianie modlitwy różańcowej w świątyni, najczęściej przed wystawioną monstrancją z Najświętszym Sakramentem i obdarzone przez Kościół odpustem.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Madonna Różańcowa Caravaggia, na obrazie przedstawiona jest Matka Boża ofiarująca różaniec św. Dominikowi

Sznur modlitewny powstał z myślą o nieumiejących czytać i odmawiać psalmów chrześcijanach, by mogli w ten sposób włączyć się w Liturgię Godzin Kościoła i ewoluował przez wieki zanim uzyskał znaną nam dzisiaj formę.

Pierwotnie ideałem mnichów benedyktyńskich było wspólne odmawianie 150 psalmów w ciągu jednego tygodnia. Obowiązek odmawiania psalmów zastępowano w przypadku mnichów nieumiejących czytać odmawianiem określonej, symbolicznej liczby Ojcze nasz. W XII wieku w zakonie cysterskim, zgodnie z konstytucjami cysterskimi, wytworzył się zwyczaj codziennego odmawiania 50 Ojcze nasz. Jako pomoc przy odmawianiu quinquageny (kwinkwageny) czyli tych 50 pacierzy służył sznur z paciorkami, który zaczęto nazywać Rosarium, Wieńcem z róż. Ówczesny różaniec cysterski był ciągiem niepodzielonych paciorków nawleczonych na sznurek, którego końce były ze sobą połączone, bądź nie i służył jedynie do odmawiania Ojcze nasz, ale bez rozważania określonych tajemnic.

Modlitwa Zdrowaś, skomponowana z cytatów pochodzących z Ewangelii Łukasza (Łk 1,28), (Łk 1,42), była odmawiana w Średniowieczu również w postaci mniszej kwinkwageny jako szczególne nabożeństwo do Najśw. Maryi Panny. Odmawiano ją w 3 seriach po 50 razy: rano, w południe i wieczorem. Tę pobożną praktykę stosował np. św. Ludwik IX, król Francji w XIII wieku[potrzebne źródło].

Prekursorem tajemnic różańcowych jest Dominik z Prus, mnich kartuski z klasztoru w Trewirze. W 1409 podzielił życie Jezusa i Maryi na 50 tajemnic od Zwiastowania Pańskiego do Powtórnego przyjścia Chrystusa w chwale[potrzebne źródło]. Na zakończenie każdego Zdrowaś, kończącego się wówczas na słowie ...Jezus, dodał dopowiedzenie – klauzulę. Tak więc Złoty Różaniec, jak nazywano różaniec ułożony przez Dominika z Prus, składał się z 50 tajemnic i 50 Zdrowaś. Adolf z Essen, przeor Dominika z Prus, kopiował tajemnice Złotego Różańca i rozsyłał je do różnych klasztorów w Europie[potrzebne źródło]. Dominikanie z Kolonii skrócili 50 tajemnic Złotego Różańca do 15, które było łatwiej zapamiętać i połączyli je z odmawianiem 150 Zdrowaś. Jakob Sprenger (inkwizytor), dominikanin, współautor dzieła Młot na czarownice i założyciel 1-go Bractwa Różańcowego w Kolonii, dodał do 10 Zdrowaś, odmawianych przy każdej z 15 tajemnic, 1 Ojcze nasz i w ten sposób powstał różaniec zwany maryjnym, albo dominikańskim[potrzebne źródło]. Początkowo Ojcze nasz odmawiano na zakończenie każdego dziesiątka różańcowego. Ponieważ różaniec dominikanów zyskiwał coraz większą popularność, zapomniano o Dominiku z Prus, kartuzie, pierwszym autorze tajemnic różańcowych i zaczęto go mylnie kojarzyć ze św. Dominikiem Guzmanem. Tak powstała dominikańska legenda o św. Dominiku, założycielu zakonu dominikańskiego, jako prekursorze modlitwy różańcowej[potrzebne źródło].

Sykstus IV w bulli Ea quae z 9 maja 1479, zaleca codzienne odmawianie różańca. W 1508 do modlitwy Zdrowaś dodano zakończenie: Święta Maryjo, Matko Boża, módl się za nami .... Po Soborze Trydenckim Pius V, zatwierdził różaniec maryjny bullą Consueverunt Romani Pontifices z 17 września 1569, zastępując nazwę Psałterz Najśw. Maryi Panny nazwą Różaniec Najśw. Maryi Panny, określając podział na 3 części (radosną, bolesną, chwalebną) i ustalając ostatecznie tajemnice różańcowe. Pius V dokonał zamiany 4 tajemnicy chwalebnej: Zaśnięcie Najśw. Maryi Panny na Wniebowzięcie Najśw. Maryi Panny i 5 tajemnicy chwalebnej: Powtórne przyjście Chrystusa w chwale na Ukoronowanie Najśw. Maryi Panny na Królową Nieba i Ziemi. Zwrócił uwagę na to, że tajemnice różańcowe należy medytować i wprowadził odmawianie Wierzę i 3 Zdrowaś na początku różańca. W bulli tej pojawiło się też wezwanie kończące modlitwę Zdrowaś, po słowie ...Jezus.: Święta Maryjo, Matko Boża, módl się za nami grzesznymi teraz i w godzinę śmierci naszej. Amen..

Prawdopodobnie Wierzę i 3 Zdrowaś odmawiane na wstępie różańca, zaczerpnięto z różańca św. Brygidy, ustalając w XV wieku/XVI wieku oficjalny kształt różańca maryjnego. W różańcu św. Brygidy 1 Ojcze nasz i 3 Zdrowaś odmawia się po ostatniej 6 dekadzie na zakończenie modlitwy różańcowej. W średniowieczu różaniec dominikanów i różaniec św. Brygidy, zwany różańcem brygidek, były równie popularne wśród wiernych. Różaniec dominikanów składał się jednak z 5, a nie 6 dekad jak różaniec brygidek, nie odmawiano w nim Wierzę w Boga przy każdej dekadzie, co spowodowało, że to właśnie on stał się tym bardziej znanym wśród wiernych i wreszcie został oficjalnym różańcem w całym Kościele katolickim[potrzebne źródło].

Na powstanie modlitwy różańcowej miał również wpływ ruch wiernych świeckich wspólnego życia, zwanych beginkami i begardami. Od 1227 udokumentowany jest zwyczaj wśród beginek z Gandawy, odmawiania za dusze zmarłych 3 girland czyli wianków, zwanych Psałterzem Błogosławionej Maryi Dziewicy (Mariae Virginis Beatae Psalterium). Girlandy begardów i beginek składały się z koronki złożonej z 49 paciorków do odliczania Zdrowaś (3 wianki po 49 paciorków, tj. 147 Zdrowaś) i przypominały różaniec 7 Boleści Matki Bożej z tą różnicą, że paciorki stanowiły jeden ciąg i nie były podzielone na tajemnice.

Pierwsza wzmianka o Psałterzu Najśw. Maryi Panny odnosi się do zwycięstwa nad albigensami w południowej Francji w 1213[1]. Wydarzenie to łączone jest z podaniem o przekazaniu przez Matkę Bożą różańca św. Dominikowi Guzmanowi. Na potwierdzenie tego faktu nie ma jednak dokumentów historycznych świadczących o tym jakoby św. Dominik w swojej pracy kaznodziejskiej propagował modlitwę różańcową, ani doświadczył objawienia się Maryi i należy traktować ten przekaz jako legendę powstałą wśród dominikanów na potrzeby powstających w XV wieku Bractw Różańcowych[potrzebne źródło]. Do Polski modlitwę różańcową miał sprowadzić i propagować św. Jacek Odrowąż, dominikanin, co też jest wątpliwe, ponieważ w XIII wieku nie było tajemnic różańcowych, które pojawiły się dopiero w XV wieku.

Różaniec zatwierdzony oficjalnie przez św. Piusa V w XVI wieku, nie zmienił się, aż do początku XXI wieku w związku z rozszerzeniem jakie zaproponował Jan Paweł II, wprowadzając tajemnice światła w opublikowanym 16 października 2002 Liście apostolskim Rosarium Virginis Mariae[2]. Mimo, że odmawianie tajemnic światła Jan Paweł II przedstawił jako propozycję, to inicjatywa papieża została bardzo chętnie przyjęta w całym Kościele katolickim i jest powszechnie praktykowana.

Symbolika różańca[edytuj | edytuj kod]

Słowo różaniec, pochodzi od łacińskiego rosa, róża. Określenie ogród różany pochodzi od łacińskiego rosarium. W odniesieniu do Błogosławionej Maryi Dziewicy Rosarium Beatae Mariae Virginis, dosłownie Ogród różany Błogosławionej Maryi Dziewicy. Termin różaniec czyli różany wieniec, wieniec z róż pochodzi ze średniowiecza, a jego odmawianie porównywano z ofiarowaniem Matce Bożej wieńców z róż symbolizujących Zdrowaś, przeplatane białymi liliami symbolizującymi Ojcze nasz. Białe róże to Zdrowaś odmawiane w tajemnicach radosnych, czerwone róże w tajemnicach bolesnych i żółte róże w tajemnicach chwalebnych. Inna symbolika różańcowa z XV wieku, pochodząca od dominikanina Jakuba Sprengera, określa wszystkie Zdrowaś jako białe róże, a Ojcze nasz jako czerwone róże Krwi Chrystusowej. Maryja w Różańcu określana jest symbolicznie jako Rosa mistica, Róża mistyczna, Róża duchowna.

Znaczenie duchowe[edytuj | edytuj kod]

Różaniec jest modlitwą maryjną, tj. duchowo jednoczącą chrześcijanina z osobą Matki Jezusa. Kościół katolicki rozumie tę maryjność Różańca w takim sensie, że wierni modląc się na Różańcu jednoczą się w duchu świętych obcowania (communio sanctorum, por. Credo: Wierzę... w świętych obcowanie) z Matką Bożą. Razem z Nią, trwając w obecności Bożej, kontemplują Jezusa Chrystusa. Jan Paweł II zauważył, że Maryja za życia ziemskiego kontemplując i rozważając wydarzenia z życia Jezusa, sama niejako "odmawiała Różaniec", dlatego teraz może być nauczycielką w szkole tej modlitwy:

Quote-alpha.png
Maryja żyje z oczyma zwróconymi na Chrystusa i skarbi sobie każde Jego słowo: « Zachowywała wszystkie te sprawy i rozważała je w swoim sercu » (Łk 2, 19; por. 2, 51). Wspomnienia o Jezusie, wyryte w Jej duszy, towarzyszyły Jej w każdej okoliczności, sprawiając, że powracała myślą do różnych chwil swego życia obok Syna. To te wspomnienia stanowiły niejako Różaniec, który Ona sama nieustannie odmawiała w dniach swego ziemskiego życia. (List apostolski Rosarium Virginis Mariae, 11).

Różaniec jest więc kontemplacją Jezusa wraz z Maryją – przewodniczką wiary[3][4] – tajemnic zbawienia dokonujących się w Jezusie Chrystusie. Jak podkreślił papież, kontemplacja ma charakter hebrajskiej pamiątki (hebr. zakar), poprzez którą zbawcze wydarzenia nie należą tylko do "wczoraj"; są także "dniem dzisiejszym" zbawienia (Rosarium Virginis Mariae, 13).

Modlitwy biblijne: Zdrowaś, Ojcze nasz[edytuj | edytuj kod]

Modlitwy używane w Różańcu są modlitwami biblijnymi, ponieważ są zdaniami wyjętymi z Ewangelii: ZdrowaśŁk 1,28, 45; Ojcze naszMt 6, 9-13; Łk 11, 2-4. Dlatego Zdrowaś jest najważniejszą modlitwą po Ojcze nasz. Zdrowaś jest nawet chronologicznie wcześniejsza od Ojcze nasz, bo powstała jeszcze przed narodzeniem Jezusa, który później nauczył Apostołów modlitwy Ojcze nasz. Słowa pozdrowienia Anioła Pańskiego, którymi rozpoczyna się modlitwa Zdrowaś, tak podziałały na Maryję, że zgodziła się przyjąć ulegle wolę Boga Ojca. To Jej przyzwolenie odmieniło losy całego stworzenia, kiedy Przedwieczne Słowo Ciałem się stało za sprawą Ducha Świętego i w dzieje świata materialnego wszedł wcielony Syn Boży. Jan Paweł II, w ślad za Pawłem VI przypomniał, że modlitwa w trakcie Różańca, oprócz wypowiadanych formuł, powinna zawierać element refleksji i kontemplacji:

Quote-alpha.png
Różaniec, właśnie wychodząc z doświadczenia Maryi, jest modlitwą wyraźnie kontemplacyjną. Pozbawiony tego wymiaru, okazałby się wyzuty ze swej natury, jak podkreślał Paweł VI: « Jeśli brak kontemplacji, różaniec upodabnia się do ciała bez duszy i zachodzi niebezpieczeństwo, że odmawianie stanie się bezmyślnym powtarzaniem formuł, oraz że będzie w sprzeczności z upomnieniem Chrystusa, który powiedział: Na modlitwie nie bądźcie gadatliwi jak poganie. Oni myślą, że przez wzgląd na swe wielomówstwo będą wysłuchani (Mt 6, 7). Różaniec bowiem z natury swej wymaga odmawiania w rytmie spokojnej modlitwy i powolnej refleksji, by przez to modlący się łatwiej oddał się kontemplacji tajemnic życia Chrystusa, rozważanych jakby sercem Tej, która ze wszystkich była najbliższa Panu, i by otwarte zostały niezgłębione tych tajemnic bogactwa» (List apostolski Rosarium Virginis Mariae, 12)[2][5].

Budowa koronki różańcowej[edytuj | edytuj kod]

Budowa koronki różańcowej
Feretrony w kościele NMP Królowej Różańca świętego w Boronowie przedstawiające na awersach tajemnice różańca świętego, a na rewersach świętych dominikańskich

Tradycyjna koronka różańcowa składa się z krzyżyka lub medalika, po którym następuje 1 duży paciorek, za nim znajdują się 3 małe paciorki i ponownie 1 duży paciorek, znajdujący się koło łącznika z częścią zasadniczą koronki. Służą one do odmawiania modlitw wstępnych: 1 Wierzę na krzyżyku, 1 Ojcze nasz na dużym paciorku, 3 Zdrowaś na małych paciorkach i 1 Chwała Ojcu na dużym paciorku. Zasadniczą część zwykłego Różańca stanowi 5 serii po 10 małych paciorków każdy, przedzielonych 1 dużym paciorkiem (łącznie 5 × 10 + 4 + 5 = 59 paciorków). Znajdują się one w części zasadniczej koronki czyli na pętli (okręgu). Służą one do odmawiania 1 Ojcze nasz i 10 Zdrowaś.

Sposób odmawiania[edytuj | edytuj kod]

Różaniec rozpoczyna się od przeżegnania się znakiem krzyża oraz odmówieniem modlitw wstępnych zgodnie z Consueverunt Romani Pontifices Piusa V z 1569 i Rosarium Virginis Mariae Jana Pawła II z 2002:

Następnie zapowiada się daną tajemnicę oraz przystępuje do odmawiania poszczególnych dekad, przechodząc do głównej części koronki, składającej się z 5+50 paciorków lub, gdy koronka jest przeznaczona do odmawiania całego Różańca, z 20+200. Każda część dzieli się na pięć tajemnic, kontemplowaniu których odpowiada 1+10 paciorków. Rozpoczynając rozważanie tajemnicy należy: 1) podać jej nazwę, 2) odmówić Ojcze nasz, 3) powtórzyć 10 razy Zdrowaś, 4) wypowiedzieć Chwała Ojcu na cześć Trójcy Świętej. Celem modlitwy różańcowej jest rozważanie wydarzeń (tajemnic) z życia, działalności, męki i chwały Jezusa i Maryi, połączone z powtarzaniem określonych modlitw.

Na zakończenie każdej dekady, po Chwała Ojcu, dodaje się opcjonalnie jedną z następujących modlitw:

  • albo A: O mój Jezu, przebacz nam nasze grzechy, zachowaj nas od ognia piekielnego, zaprowadź wszystkie dusze do nieba i dopomóż szczególnie tym, którzy najbardziej potrzebują Twojego Miłosierdzia. (modlitwa fatimska);
  • albo B: O Maryjo bez grzechu poczęta, módl się za nami, którzy się do Ciebie uciekamy. I za tymi, którzy się do Ciebie nie uciekają, a zwłaszcza za nieprzyjaciółmi Kościoła Św. i poleconymi Tobie. (modlitwa św. Maksymiliana Kolbe);
  • albo C: Wieczny odpoczynek racz im dać Panie, a światłość wiekuista niechaj im świeci. Niech odpoczywają w pokoju. Amen. (Requiem aeternam) – szczególnie, gdy różaniec jest odmawiany za zmarłych.

Na zakończenie jednej części lub całego Różańca, zgodnie z Listem apostolskim Rosarium Virginis Mariae Jana Pawła II, odmawia się:

Na sam koniec odmawia się w intencjach Ojca Św.: 1 Ojcze nasz i 1 Zdrowaś, celem zyskania odpustów nadanych przez Kościół katolicki.

Tajemnice radosne[edytuj | edytuj kod]

15 tajemnic różańca i Matka Boska Różańcowa

(odmawiane w poniedziałki i soboty)

  1. Zwiastowanie Najświętszej Maryi Pannie
  2. Nawiedzenie św. Elżbiety przez Najświętszą Maryję Pannę
  3. Narodzenie Pana Jezusa
  4. Ofiarowanie Pana Jezusa w Świątyni
  5. Znalezienie Pana Jezusa w Świątyni

Tajemnice światła[edytuj | edytuj kod]

(odmawiane w czwartki). Tajemnice te zostały zaprezentowane przez Jana Pawła II 16 października 2002[6].

  1. Chrzest Pana Jezusa w Jordanie
  2. Cud w Kanie Galilejskiej (lub też: Objawienie się Pana Jezusa na weselu w Kanie)
  3. Głoszenie Królestwa Bożego i wzywanie do nawrócenia
  4. Przemienienie na górze Tabor (lub też Przemienienie się Pana Jezusa na Górze Tabor)
  5. Ustanowienie Eucharystii będącej sakramentalnym wyrazem misterium paschalnego

Tajemnice bolesne[edytuj | edytuj kod]

(odmawiane we wtorki i piątki)

  1. Modlitwa Pana Jezusa w Ogrójcu
  2. Biczowanie Pana Jezusa
  3. Cierniem ukoronowanie Pana Jezusa
  4. Droga Krzyżowa Pana Jezusa (lub też: Pan Jezus dźwiga Krzyż na Kalwarię)
  5. Ukrzyżowanie Pana Jezusa (lub też: Ukrzyżowanie i Śmierć Pana Jezusa)

Tajemnice chwalebne[edytuj | edytuj kod]

(odmawiane w środy i niedziele)

  1. Zmartwychwstanie Pana Jezusa
  2. Wniebowstąpienie Pana Jezusa
  3. Zesłanie Ducha Świętego
  4. Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny
  5. Ukoronowanie Najświętszej Maryi Panny na Królową Nieba i Ziemi

Tradycyjny cykl różańcowy[edytuj | edytuj kod]

Papież Jan Paweł II w Liście apostolskim Rosarium Virginis Mariae[7] zaznaczył, że tajemnice światła traktuje się jako „pozostawione swobodnemu wyborowi jednostek i wspólnot” uzupełnienie. Z tego wynika, że dopuszczalną i równoprawną formą modlitwy różańcowej katolików (tak indywidualnie, jak i we wspólnotach) pozostaje nadal tradycyjny cykl tygodniowy różańca:

  • poniedziałek – tajemnice radosne.
  • wtorek – tajemnice bolesne
  • środa – tajemnice chwalebne
  • czwartek – tajemnice radosne
  • piątek – tajemnice bolesne
  • sobota i niedziela – tajemnice chwalebne

Tradycyjny cykl różańcowy w formie zatwierdzonej przez św. Piusa V odpowiada porządkowi następstwa chronologicznego wydarzeń biblijnych. Papież Paweł VI, autor encykliki o kulcie maryjnym Christi Matri Rosari (1966), podkreślał, że układ złożony z 3 cykli (Narodzenie - Męka - Zmartwychwstanie): „oddaje schemat głoszenia wiary przez Zbawiciela i przedstawia raz jeszcze tajemnicę Chrystusa w ten sam sposób, w jaki czyni to św. Paweł w swym hymnie Listu do Filipian (Flp 2,5-11) – kenosis, śmierć i wyniesienie”. Układ 3 razy po 5 dziesiątek Zdrowaś w tradycji różańcowej odpowiada także 150 Psalmom[8]. Z układem 15 tajemnic powiązane jest orędzie różańcowe oficjalnie uznanych przez Kościół katolicki objawień fatimskich: według relacji wizjonerki s. Łucji, polecając ustanowić różańcowe nabożeństwo pierwszych sobót, Maryja mówiła o „piętnastu tajemnicach różańca” i „towarzyszeniu Jej przez 15 minut”, ale również o odmawianiu „um terço” (jedna trzecia różańca, 5 tajemnic). W tradycyjnym układzie na pierwsze soboty miesiąca przypada zwieńczenie tajemnic maryjnych różańca – Wniebowzięcie i Ukoronowanie NMP[9]. Należy nadmienić, że nie było wtedy jeszcze tajemnic światła.

Tradycje różańcowe[edytuj | edytuj kod]

  • Rozpoczęcie może ulec skróceniu lub rozszerzeniu:
    • zamiast 3 odmawiane są 4 Zdrowaś (w intencji składanych ślubów zakonnych lub innej).
    • natychmiastowe przejście do rozważania tajemnic (Różaniec rzymski, Różaniec dominikanów).
  • Pierwsze 9 Zdrowaś odmawiane w poszczególnych tajemnicach kończą się na słowach ... Jezus, który... i uzupełniane są dopowiedzeniem odnoszącym się do Jezusa w rozważanej tajemnicy. W ostatniej 10 Zdrowaś po słowach ... Jezus, który... i po dopowiedzeniu, następuje 2 potrydencka część Zdrowaś: Święta Maryjo, Matko Boża, módl się za nami grzesznymi teraz i w godzinę śmierci naszej. Amen. (Różaniec dominikanów francuskich, Różaniec oazowy ks. Franciszka Blachnickiego).
  • Wprowadzane i rozważane są inne tajemnice ewangeliczne.

Różańce katolickie[edytuj | edytuj kod]

Różaniec rzymski, dominikański[edytuj | edytuj kod]

Różaniec rzymski, Różaniec dominikanów, rozpoczyna się znakiem krzyża i wersetem: Boże, wejrzyj ku wspomożeniu memu. Panie, pośpiesz ku ratunkowi memu. Chwała Ojcu.... Bezpośrednio potem następuje zapowiedź 1 rozważanej tajemnicy, a następnie odmawia się: 1 Ojcze nasz, 10 Zdrowaś i 1 Chwała Ojcu. Następują kolejne tajemnice i dekady różańcowe. Na zakończenie Różańca rzymskiego odmawia się Litanię Loretańską do Najświętszej Maryi Panny, albo antyfonę Witaj Królowo (Salve Regina). Koronka różańcowa jest oficjalną częścią habitu dominikanów, noszona z boku, umocowana na skórzanym pasku.

Różaniec św. Brygidy[edytuj | edytuj kod]

Koronka św. Brygidy, Koronka Błogosławionej Maryi Dziewicy, Różaniec brygidek, Koronka brygidiańska, Różaniec karmelitów, Koronka karmelitańska, Różaniec minimitów, Koronka minimitów, wywodzi się od św. Brygidy Szwedzkiej. Z Różańcem tym związana jest historia o tym jak św. Brygida, podczas pobytu w Rzymie dotknęła koronką złożoną z 6 dekad chorego na jednej z ulic Rzymu, a ten natychmiast wyzdrowiał. W Różańcu św. Brygidy na zakończenie każdej dekady odmawia się Wierzę zamiast Chwała Ojcu. Różaniec ten składa się z 6 dekad o łącznej liczbie 63 Zdrowaś na pamiątkę 63 lat jakie, według św. Brygidy miała przeżyć Matka Boża na tym świecie, 7 Ojcze nasz na cześć 7 Radości i Boleści Najświętszej Maryi Panny i 6 Wierzę. Rozpoczyna się znakiem krzyża., po czym następuje od razu zapowiedź 1 tajemnicy i odmówienie 1 Ojcze nasz, 10 Zdrowaś i 1 Wierzę. Następują kolejne tajemnice i dekady tego Różańca. Po 6 dekadzie na zakończenie odmawia się 1 Ojcze nasz i 3 Zdrowaś. Pierwotnie Różaniec św. Brygidy składał się z 6 tajemnic: 1. Narodziny Najświętszej Maryi Panny, 2. Ofiarowanie Najświętszej Maryi Panny w Świątyni, 3. Ślub Najświętszej Maryi Panny z Józefem i Zwiastowanie, 4. Narodziny Jezusa i ucieczka do Egiptu, 5. Młody Jezus nauczający w Świątyni i ukrzyżowanie, 6. Zmartwychwstanie Pana Jezusa i Jego ukazanie się Matce Bożej. Zmodyfikowany w XV wieku i XVI wieku Różaniec św. Brygidy, składa się już z 18 tajemnic, podzielonych na 3 części: Tajemnice radosne: 1. Niepokalane Poczęcie Najświętszej Maryi Panny, 2. Zwiastowanie Najświętszej Maryi Pannie, 3. Nawiedzenie św. Elżbiety, 4. Narodzenie Pana Jezusa, 5. Ofiarowanie Pana Jezusa w Świątyni, 6. Znalezienie Pana Jezusa w Świątyni. Tajemnice bolesne: 1. Agonia Pana Jezusa w Ogrójcu, 2. Biczowanie Pana Jezusa, 3. Cierniem ukoronowanie Pana Jezusa, 4. Dźwiganie krzyża przez Pana Jezusa, 5. Ukrzyżowanie Pana Jezusa, 6. Zdjęcie ciała Pana Jezusa z krzyża. Tajemnice chwalebne: 1. Zmartwychwstanie Pana Jezusa, 2. Wniebowstąpienie Pana Jezusa, 3. Zesłanie Ducha Świętego, 4. Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny, 5. Ukoronowanie Najświętszej Maryi Panny na Królową Nieba i Ziemi, 6. Królowa, Ozdoba Karmelu, Pośredniczka wszystkich łask. Karmelici bosi przyjęli ten różaniec i odmawiali codziennie, aż do początku XX wieku. Franciszek z Paoli wymienia ten różaniec jako Koronkę Błogosławionej Maryi Dziewicy w Regule dla Braci Najmniejszych, zatwierdzonej przez Sykstusa IV w 1474, która zaleca jej odmawianie na uwielbienie Matki Bożej. Różaniec św. Brygidy został obdarzony odpustami przez: Leona X, Klemensa XI, Benedykta XIV, Leona XIII.

Różaniec franciszkański, seraficki[edytuj | edytuj kod]

Różaniec do 7 Radości Najświętszej Maryi Panny, Różaniec franciszkanów, Różaniec seraficki, Koronka franciszkańska, Koronka seraficka, powstała w zakonie franciszkanów w XV wieku. Luke Wadding (1588-1657), franciszkański historyk, dowodzi, że został zapoczątkowany w Asyżu przez nowicjusza franciszkańskiego imieniem Jan w 1422[potrzebne źródło]. Jego propagatorami byli franciszkanie: Bernardyn ze Sieny, Jan Kapistran, Cherubin ze Spoleto. Różaniec franciszkański składa się z 7 dekad na których rozważa się tajemnice 7 Radości Najświętszej Maryi Panny: 1. Zwiastowanie Najświętszej Maryi Pannie, 2. Nawiedzenie św. Elżbiety, 3. Narodzenie Pana Jezusa, 4. Pokłon Trzech Króli, 5. Znalezienie Pana Jezusa w Świątyni, 6. Zmartwychwstanie Pana Jezusa, 7. Wniebowzięcie i ukoronowanie Najświętszej Maryi Panny na Królową Nieba i Ziemi. Rozpoczyna się znakiem krzyża, po czym następuje od razu zapowiedź 1 tajemnicy i odmówienie: 1 Ojcze nasz i 10 Zdrowaś. W ten sposób odmawia się kolejne dekady. Po 7 dekadzie, zgodnie z franciszkańskim zwyczajem, odmawia się 2 Zdrowaś, otrzymując łącznie 72 Zdrowaś na pamiątkę 72 lat jakie miała przeżyć według franciszkańskiej tradycji Matka Boża na tym świecie, a 7 Ojcze nasz na cześć 7 Radości Najświętszej Maryi Panny. Na zakończenie Koronki serafickiej, zgodnie ze starodawną tradycją, odmawia się w intencjach Ojca Św.: 1 Ojcze nasz, 1 Chwała Ojcu i 1 Zdrowaś. Koronka 7 Radości złożona z 7 dziesiątków jest oficjalną częścią habitu franciszkanów, noszona przy lewym boku, umocowana na franciszkańskim sznurze (cingulum) z trzema węzłami. Różaniec franciszkański został obdarzony odpustami przez Piusa X w 1905. Jest powszechnie znany w zakonach i zgromadzeniach franciszkańskich.

Różaniec serwitów[edytuj | edytuj kod]

Koronka do Matki Bożej Bolesnej, Różaniec do 7 Boleści Najświętszej Maryi Panny, powstał w zakonie serwitów. Oparty jest na nabożeństwie do 7 Boleści Matki Bożej, zapoczątkowanym przez św. Brygidę. Nabożeństwo to polega na codziennym odmawianiu 7 Zdrowaś na cześć 7 Boleści Matki Bożej. Serwici na bazie tego nabożeństwa ułożyli Różaniec 7 Boleści Matki Bożej, gdzie 1 Zdrowaś, odmawiane po zapowiedzi tajemnicy, zastąpili odmawianiem 7 Zdrowaś, otrzymując łącznie 49 Zdrowaś. Z czasem upowszechnił się zwyczaj odmawiania przy każdej tajemnicy: 1 Ojcze nasz i 7 Zdrowaś, i tak powstał Różaniec Matki Bożej Bolesnej zwany Różańcem serwitów. W Różańcu tym rozważa się tajemnice 7 Boleści Matki Bożej przekazane przez św. Brygidę: 1. Proroctwo Symeona, 2. Ucieczka Św. Rodziny do Egiptu, 3. Zagubienie 12-letniego Pana Jezusa w Jerozolimie, 4. Dźwiganie krzyża przez Pana Jezusa, 5. Ukrzyżowanie Pana Jezusa, 6. Zdjęcie ciała Pana Jezusa z krzyża, 7. Złożenie ciała Pana Jezusa do grobu. Rozpoczyna się znakiem krzyża, po czym następuje od razu zapowiedź 1 tajemnicy i odmówienie: 1 Ojcze nasz i 7 Zdrowaś. W ten sposób odmawia się kolejne tajemnice otrzymując łącznie 7 Ojcze nasz i 49 Zdrowaś. Na zakończenie po 7 tajemnicy odmawia się tradycyjnie 3 Zdrowaś na uczczenie łez jakie wylała w całym swoim życiu Najświętsza Maryja Panna. Różaniec 7 Boleści Matki Bożej został obdarzony odpustami przez: Klemensa XII, Klemensa XIII.

Różaniec Imienia Jezus[edytuj | edytuj kod]

Różaniec o Imieniu Jezus, Koronka Imienia Jezus. Budowa tego różańca jest taka sama jak Różańca Najświętszej Panny Maryi z tą tylko różnicą, że w Różańcu o Imieniu Jezus nie odmawia się Zdrowaś, ale na to miejsce 10 razy: Jezusie, Synu Dawida, zmiłuj się nad nami (Synoptycy) lub Jezusie, Synu Boga Żywego, zmiłuj się nad nami i na końcu każdej z części (radosnej, światła, bolesnej, chwalebnej) lub całego różańca odmawia się Litanię o Imieniu Jezus. Zapoczątkowany w zakonie dominikanów w XIII wieku.

Różańce protestanckie[edytuj | edytuj kod]

Protestanci odrzucają różaniec[10] z trzech powodów: z powodu jego treści, bezzasadności oraz formy.

Zastrzeżenia dotyczące treści: Odwołując się do Biblii (np. do 1 Listu do Tymoteusza 2:5 protestanci argumentują, że jedynym pośrednikiem między Bogiem a człowiekiem jest Jezus Chrystus, dlatego modlitwa wznoszona do kogokolwiek innego jest zniewagą wobec Boga.

Zastrzeżenia dotyczące zasadności: Większość teologów protestanckich jest zdania, że zmarli ludzie (w tym Maria) nie mają świadomości, którą odzyskają dopiero w dniu Sądu Ostatecznego, przeto nie mogą słyszeć modlitw. Podnoszony jest również niekiedy argument odwołujący się do biblijnego, surowego zakazu kontaktów ze zmarłymi.

Zastrzeżenia dotyczące formy: Protestanci mają również zastrzeżenia dotyczące formy modlitwy różańcowej. Odwołując się do Biblii (np. Ewangelii według Mateusza 6:7) argumentują, że mechaniczne powtarzanie słów jest formą modlitwy, przed którą przestrzegał Jezus.

W związku z powyższymi zastrzeżeniami, protestanci nie akceptują katolickiej wersji różańca (i w przytłaczającej większości, także jakiejkolwiek innej formy). Istnieją jednak protestanckie odmiany modlitwy różańcowej praktykowane przez nieliczne grupy i jednostki (stanowiące raczej osobliwy wyjątek od reguły, praktyki takie są nieznane w polskich kościołach protestanckich). Główne formy tych protestanckich odpowiedników modlitw różańcowych to:

Różaniec luterański[edytuj | edytuj kod]

Różaniec luterański, różaniec jezusowy, różaniec postny, wywodzi się prawdopodobnie od Marcina Chemnitza, niemieckiego, luterańskiego teologa z XVI wieku. Ma identyczny układ jak tradycyjny katolicki różaniec z tą jednak różnicą, że zamiast Zdrowaś odmawia się Modlitwę Jezusową: Panie Jezu Chryste, Synu Boży, zmiłuj się nade mną grzesznikiem. Dzieli się na trzy części: radosną, bolesną i chwalebną. Rozpoczyna się znakiem krzyża, odmówieniem 1 Wierzę, 1 Ojcze nasz, 3 Modlitwa Jezusowa i 1 Chwała Ojcu. Zbudowany jest z 15 tajemnic, takich samych jak w katolickim Różańcu oprócz 4 i 5 tajemnicy chwalebnej, gdzie w 4 tajemnicy chwalebnej zamiast Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny rozważana jest tajemnica Świętych obcowanie, a w 5 tajemnicy chwalebnej zamiast Ukoronowanie Najświętszej Maryi Panny na Królową Nieba i Ziemi, rozważana jest tajemnica Niebiańskie Jeruzalem. W poszczególnych dziesiątkach odmawia się 1 Ojcze nasz, 10 Modlitwa Jezusowa i 1 Chwała Ojcu. Na zakończenie różańca luterańskiego, należy odmówić przed trydenckie 1 Zdrowaś kończące się na słowach ...Jezus Chrystus. Amen., albo kantyk Maryi Magnificat.

Różaniec anglikański, episkopalny[edytuj | edytuj kod]

Różaniec anglikański, różaniec episkopalny, powstał w Kościele Episkopalnym w USA z inspiracji Lynn Baumana w 1980. Rozpoczyna się znakiem krzyża i wersetem: Boże, wejrzyj ku wspomożeniu memu. Panie, pośpiesz ku ratunkowi memu. Chwała Ojcu.... Następnie 1 Święty Boże, Święty Mocny, Święty Nieśmiertelny, zmiłuj się nad nami (w sumie 4) i 7 Panie Jezu Chryste, Synu Boży, zmiłuj się nade mną, grzesznikiem (w sumie 28). Ten cykl powtórzyć 4 razy. Na zakończenie 1 Ojcze nasz i werset: Błogosławmy Panu. Bogu, niech będą dzięki.

Różańce prawosławne[edytuj | edytuj kod]

Czotki, brojanica, komboskini[edytuj | edytuj kod]

Czotki, Brojanica, Komboskini, różaniec prawosławny, używany przez ortodoksyjnych chrześcijan do odmawiania 33 lub 100 razy, albo też zwyczajem św. biskupa Teofana Pustelnika 3 razy dziennie po 30 razy jedną z formuł Modlitwy Jezusowej:

  • albo A: Panie Jezu Chryste, zmiłuj się nade mną (Mała Modlitwa Jezusowa)
  • albo B: Panie Jezu Chryste, Synu Boży, zmiłuj się nade mną grzesznikiem (Klasyczna Modlitwa Jezusowa)
  • albo C: Panie Jezu Chryste, przez modlitwy Matki Bożej, zmiłuj się nade mną grzesznikiem (Maryjna Modlitwa Jezusowa św. Serafina z Sarowa)
  • albo D: Panie Jezu Chryste, Synu Boży, zmiłuj się nad ... (imię i nazwisko żyjącej lub zmarłej osoby) (Wstawiennicza Modlitwa Jezusowa)
  • albo E: Jezusie, Synu Dawida, ulituj się nade mną (Synoptycy)

Lestowka[edytuj | edytuj kod]

Lestowka, Lesinka, Wierwica, różaniec raskolników, używany przez prawosławnych chrześcijan tradycyjnych (Staroobrzędowców) do odmawiania 109 razy Modlitwy Jezusowej: Panie Jezu Chryste, Synu Boży, zmiłuj się nade mną grzesznikiem. Liczba 109 ma znaczenie symboliczne: 12 apostołów, 38 tygodni, gdy Jezus znajdował się w łonie Matki Boskiej, 33 lata ziemskiego życia Chrystusa, 17 proroctw o Chrystusie oraz 9 chórów anielskich.

Różańce religii niechrześcijańskich[edytuj | edytuj kod]

Różaniec muzułmański, islamski[edytuj | edytuj kod]

Tasbih, Misbaha, Masbaha, różaniec muzułmański, różaniec islamski, używany przez muzułmanów do odmawiania 33 razy lub 3-krotność tej liczby czyli 99 razy jednego z atrybutów Boga, np.: Chwała Bogu lub Bóg jest wielki, albo On, który przychodzi. Rzadziej odmawia się ciągiem wszystkie 99 atrybuty Boga, gdyż trudno jest je zapamiętać i zazwyczaj poprzestaje się na 1 dowolnie wybranym atrybucie i jego powtarzaniu.

Różaniec buddyjski[edytuj | edytuj kod]

Jamdze, Mae, różaniec buddyjski, używany przez buddystów do odmawiania 108 razy jednej z mistycznych formuł określającej cnoty lub atrybuty oświeconego Buddy, np. O klejnocie w lotosie (klejnot to Budda i jego nauka, a lotos to świat). Podczas odmawiania tych inwokacji często czyni się pokłony.

Aspekty zdrowotne[edytuj | edytuj kod]

Brytyjskie czasopismo medyczne British Medical Journal, poinformowało w 2001 o wynikach badań przeprowadzonych przez włoski Uniwersytet w Pawii, w których stwierdzono, że modlitwa różańcowa i mantry mają pozytywne działanie psychologiczne i fizjologiczne na organizm człowieka[11].

Przypisy

  1. Antonio A. Borelli, Różaniec-ratunek dla świata, wyd. Instytut im. Ks. Piotra Skargi, Kraków 2006, s. 40-43, ISBN 83-89591-07-3
  2. 2,0 2,1 Jan Paweł II: List apostolski do biskupów, duchowieństwa i wiernych o Różańcu Świętym – Rosarium Virginis Mariae. W: Vatican.va [on-line]. 16 października 2002. [dostęp 2011-10-24].
  3. Por. SOBÓR WAT. II, Konstytucja dogmatyczna o Kościele Lumen gentium, 58.
  4. Por. Jan Paweł II: Encyklika Redemptoris Mater – O Błogosławionej Maryi Dziewicy w życiu pielgrzymującego Kościoła, nn. 2 i 14. 25 marca 1987. [dostęp 2011-10-24].  Cytat: Kościół wzmocniony obecnością Chrystusa (por. Mt 28, 20) pielgrzymuje w czasie do końca wieków, idąc na spotkanie Pana, który przychodzi; ale na tej drodze — pragnę to wyraźnie podkreślić — kroczy śladami wędrówki odbytej przez Maryję Dziewicę, która szła naprzód w pielgrzymce wiary i utrzymała wiernie swe zjednoczenie z Synem aż do Krzyża (LG 58) Podejmuję te słowa tak treściwe i znamienne z Konstytucji Lumen gentium, która w swej końcowej treści kreśli jasną syntezę nauki Kościoła na temat Matki Chrystusa, czczonej przezeń jako Matka najmilsza i jako wzór wiary, nadziei i miłości.
  5. Paweł VI, Adhort. apost. Marialis cultus (2 lutego 1974), 47: AAS (1974), 156
  6. Wincenty Łaszewski, Nasz Dziennik 17.10.2002 – http://pustkow.host.sk/fatima/rozaniec4.php
  7. Rozdział II, punkt 19 Stosowne uzupełnienia. W: Jan Paweł II: Rosarium Virginis Mariae.
  8. Mszał rzymski, Wydawnictwo Pallotinum, Poznań 1963, s. 1457
  9. K. A. Ferrara, Nowy Różaniec, "Zawsze Wierni" nr 8/2006 (87)
  10. Paweł Bartosik: Dlaczego protestanci nie modlą się na różańcu? (pol.). Żyjąc wiarą w realnym świecie, 2013-05-04. [dostęp 2013-05-04].
  11. Luciano Bernardi et al.: Effect of rosary prayer and yoga mantras on autonomic cardiovascular rhythms: comparative study. (ang.). BMJ. [dostęp 2014-01-23].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Różańcu